Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

Both sides previous revisionPrevious revision
Next revision
Previous revision
wiki:susrutaproject:04-su.ci-1-20:provisional-edition_cikitsasthana_01-20 [2026/09/03 02:14] – external edit 127.0.0.1wiki:susrutaproject:04-su.ci-1-20:provisional-edition_cikitsasthana_01-20 [2026/09/18 16:34] (current) – external edit 127.0.0.1
Line 2719: Line 2719:
                             pariṣekārthe | suṣavīkvāthasiddhaṃ vā | balātailaṃ siddhaṃ                             pariṣekārthe | suṣavīkvāthasiddhaṃ vā | balātailaṃ siddhaṃ
                             pariṣekāvagāhabastibhojanārtham iti | śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnam                             pariṣekāvagāhabastibhojanārtham iti | śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnam
-                            upaseveta payasā jāṅgalarasena mudgayūṣeṇa vānamlena | śoṇitamokṣaṇañ+                            upaseveta  payasā jāṅgalarasena mudgayūṣeṇa vānamlena | śoṇitamokṣaṇañ
                             cocchritadoṣagrahaṇena vamanavirecanāsthāpanānuvāsanakarmmāseveta || </l>                             cocchritadoṣagrahaṇena vamanavirecanāsthāpanānuvāsanakarmmāseveta || </l>
                         <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.12]</trailer>                         <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.12]</trailer>
Line 2740: Line 2740:
                         <l> abhyañjanaparīṣekapradehavyajanānilāḥ                         <l> abhyañjanaparīṣekapradehavyajanānilāḥ
                             <caesura/>                             <caesura/>
-                             saraṇānyapravātāni manojñāni mahānti ca || </l>+                             śaraṇāny apravātāni manojñāni mahānti ca || </l>
                         <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.15]</trailer>                         <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.15]</trailer>
                     </lg>                     </lg>
Line 2754: Line 2754:
                         <l> vyāyāmam maithunaṃ kopam uṣṇāmlalavaṇāśanaṃ |                         <l> vyāyāmam maithunaṃ kopam uṣṇāmlalavaṇāśanaṃ |
                             <caesura/>                             <caesura/>
-                             divāsvapnam abhiṣyandi guru cānnam vivarjjayed iti || </l>+                             divāsvapnam abhiṣyandi guru cānnam vivarjjayed || iti || </l>
                         <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.17]</trailer>                         <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.17]</trailer>
                     </lg>                     </lg>
Line 2760: Line 2760:
                     <lg xml:id="SS.4.5.18">                     <lg xml:id="SS.4.5.18">
                         <l> athāpatānakinam asrastākṣam avakrabhruvam astabdhāṅgulam asvedanam                         <l> athāpatānakinam asrastākṣam avakrabhruvam astabdhāṅgulam asvedanam
-                            avepanam apralāpinam iti pāṭhaḥ akhaṭvāyātinam abahirāyāminañ copakramet+                            avepanam apralāpinam akhaṭvāpātinam abahirāyāminañ copakramet
                             | tatra prāg eva snehābhyaktaṃ svinnaśarīram avapīḍena tīkṣṇenopakramet                             | tatra prāg eva snehābhyaktaṃ svinnaśarīram avapīḍena tīkṣṇenopakramet
                             śiraḥśuddhyarthaṃ | athānantaram                             śiraḥśuddhyarthaṃ | athānantaram
Line 3321: Line 3321:
  
                     <lg xml:id="SS.4.7.21">                     <lg xml:id="SS.4.7.21">
-                        <l> grāmyasatvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaṃ kṣārasādhitaṃ ||+                        <l> grāmyasattvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaṃ kṣārasādhitaṃ ||
                             <caesura/>                             <caesura/>
                              tatroṣakādirāvāpaḥ kāryas trikaṭukāyutaḥ |</l>                              tatroṣakādirāvāpaḥ kāryas trikaṭukāyutaḥ |</l>
Line 4233: Line 4233:
                         <l> kuṣṭhīmāṃseṣv avadīryatsu khādet mudgaṃ siddhannimbatoye satailaṃ |                         <l> kuṣṭhīmāṃseṣv avadīryatsu khādet mudgaṃ siddhannimbatoye satailaṃ |
                             <caesura/>                             <caesura/>
-                             nimbakvāthaṃ jātasatvaḥ pibed vā kvātham vā syādarkkasaptacchadābhyāṃ+                             nimbakvāthaṃ jātasattvaḥ pibed vā kvātham vā syādarkkasaptacchadābhyāṃ
                             ||</l>                             ||</l>
                         <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.51]</trailer>                         <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.51]</trailer>
Line 5924: Line 5924:
  
                     <lg xml:id="SS.4.17.10">                     <lg xml:id="SS.4.17.10">
-                        <l> ghṛtañ ca gaurīmadhukāravindalodhrāmvurājādanajīvak+                        <l> ghṛtañ ca gaurīmadhukāravindalodhrāmvurājādanajīvakeṣu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tathārṣabhe padmakaśārivāyāṃ kākoli2medākumudotpaleṣu ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.11"> 
 +                        <l> sacandanāyām madhuśarkkarāyān drākṣāsthirāpṛṣṇisamaṅgayā ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kalkīkṛtāsūdakamatragandhā nyagrodhavarggasya ca śārivādeḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.12"> 
 +                        <l> gaṇasya vilvādikapañcamūlyoś caturgguṇaṃ kṣīramathāpi tadvat | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prasthaṃ vipakvaṃ pariṣecanena paittāni hanyāt tu visapppanāḍī ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.13"> 
 +                        <l> visphoṭaduṣṭavraṇaśīrṣarogān pākan tathāsyāsya tathaiva pānāt | 
 +                            <caesura/> 
 +                             grahārddite śoṣiṇi cāpi vāle | ghṛtaṃ tu gaurādikam etad iṣṭaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.14"> 
 +                        <l> athāśvagandhā saralātha kālā saikeṣikāvāpyathavājaśṛṅgī | 
 +                            <caesura/> 
 +                             gomūtrapiṣṭo vihimapradeho hanyādvisarppaṅkaphajaṃ suśīghraṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.15"> 
 +                        <l>kālānusāryāgurucocaguñjārasnāvacāśītaśivendraparṇṇyaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pālindimajjāsamahīkadam vā hito visarppeṣu kaphātmakeṣu ||</l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.16"> 
 +                        <l> gaṇas tu sarvvo varuṇaḥ prayojyaḥ kriyāsu sarvvāsu vicakṣaṇena | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sarvveṣu saṃśodhanam eva kuryād raktāvasekañ ca jalāyukābhiḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.17"> 
 +                        <l> sarvvām̐ś ca pakvān pariśodhya dhīmān vraṇaṃ krameṇopacared yathoktaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             nāḍītridoṣaprabhavā na sidhye ccheṣāś catasraḥ khalu yatnasādhyāḥ 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.18"> 
 +                        <l> tatrānilotthām upanāhya pūrvvam aśeṣataḥ pūyagatim vidārya | 
 +                            <caesura/> 
 +                             phalair apāmārggabhavaiḥ supiṣṭaiḥ sasaindhavaiḥ pūrya hitāya vadhyet 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.19"> 
 +                        <l> prakṣālane cāpi sadā vraṇasya yojyam mahad yat khalu pañcamūlaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             hiṃsrā haridre kaṭukāvale ca gojihvikā caiva savilvamūlaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.20"> 
 +                        <l> sambhṛtya kuryāt trivṛtaṃ vraṇasya saṃśodhanaṃ śodhanaropaṇajñaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pittātmakāṃn prāg upanāhya dhīmān utkārikābhiḥ sapayoghṛtābhiḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.21"> 
 +                        <l> nipātyaśastran tilanāgadantīmañjiṣṭhakalkaiḥ pratipūrayīta | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prakṣālane cāpi haridrasomanimvāḥprayojyāḥ kuśalena nityaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.22"> 
 +                        <l> śyāmātribhaṇḍītriphalāsu siddhaṃ haridrayos tilvakavṛkṣake ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             ghṛtaṃ sadugdham vraṇatarppaṇena hanyād gatiṃ koṣṭhagatāpi yā syāt 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.23"> 
 +                        <l> nāḍīṅ kaphotthām upanāhayitvā kulatthasiddhārthakaśaktukiṇvaiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             mṛdvīkṛtāmeṣyagatim viditvā nipātayec chastram aśeṣakārī ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.24"> 
 +                        <l> dadyād vraṇe nimvatilāṃ sadantīṃ surāṣṭrajāṃ saindhavasamprayuktāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prakṣālane cāpi karañjanimvajātyakṣapīlusvarasāḥ prayojyāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.25"> 
 +                        <l> suvarccikāsaindhavacitrakeṣu nikumbhanīlīta larūpikāsu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             phaleṣv apāmārggabhaveṣu caiva kuryāt samamūtreṣu hitāya tailaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.26"> 
 +                        <l> nāḍīn tu śalyaprabhavāṃ vidārya nirghātyaśalyaṃ pravidārya mārggaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vandhed vraṇaṃ kṣaudraghṛtapragāḍhaṃ datvā tilāñ cchodhyavaropayīta 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.27"> 
 +                        <l> kumbhīkakharjjūrakapitthavilvavanaspatīnāñ ca śalāṭuvargge | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kṛtvā kaṣāyam vipacet tu tailam āvāpya mustāśakunapriyaṅgūḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.28"> 
 +                        <l> saugandhikāmocarasāhipuṣpaṃ lodhrāṇi datvā khalu dhātakīñ ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             etena śalyaprabhavā tu nāḍī rohed vraṇe vā sukhamāśu caiva ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.29"> 
 +                        <l> kṛśadurvvalabhīrūṇān nāḍīm marmmāśritām api | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kṣārasūtreṇa tāṃ cchindyān na tu śastreṇa dārayet ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.29]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.30"> 
 +                        <l> eṣaṇyā gam anviṣya kṣārasūtrānuśāriṇīṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sūcīn nidadhyād gatyante pronnām pāṇḍu vinirharet ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.30]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.31"> 
 +                        <l> sūtrasyāntaṃ samānīya gāḍhavandhaṃ samācaret | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tataḥ kṣāravalam vīkṣya sūtram anyat prayojayet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.32"> 
 +                        <l> kṣārāktam matimān vaidyo yāvanna cchidyate gatiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhagandare 'pyeṣa vidhiḥ kāryā vaidyena jānatā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.33"> 
 +                        <l> arvvudādiṣu cotkṣipya mūle sūtran nidhāpayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sūcībhir yavavaktrābhir ācitam vā samantataḥ |. 
 +                            <caesura/> 
 +                             mūle sūtre ca vadhnīyāc cchinne copakramed vraṇaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.34"> 
 +                        <l> yā dvivraṇīye 'bhihitās tu varttyas tāḥ sarvvanāḍīṣu bhiṣag vidadhyāt | 
 +                            <caesura/> 
 +                             ghoṇṭāphalaṃ tvag madanaṃ phalañ ca pūgasya ca tvag lavaṇañ ca mukhyaṃ 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.35"> 
 +                        <l> snuhārkkadugdhena sahaiṣa kalko varttīkṛtā hantya cireṇa nāḍīṃ 
 +                            <caesura/> 
 +                             vibhītakāmrāsthivaṭapravālahareṇukāśaṃkhinivījamiśrā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.36"> 
 +                        <l> varāhaviṭsūkṣmamasīpradeyā nāḍīṣu tailena vimiśrayitvā |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.38"> 
 +                        <l> tathā ca gomāṃsamasīṃ hitāya koṣṭhāśritā svādarato diśanti |. 
 +                            <caesura/> 
 +                             varttīkṛtam mākṣikasaṃprayuktan nāḍīghnamuktaṃ lavaṇottamam vā |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.38]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.39"> 
 +                        <l> duṣṭavraṇe yad vihitaṃ ca tailan tat sevyamānaṅ gatim āśu hanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.39]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.37"> 
 +                        <l> dhattūrakam madanakodravajañ ca vījaṃ kośātakī śukanasā mṛgabhojinī ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sāṅkollavījakusumais tu kṛtañ ca cūrṇṇaṃ lākṣodakāhṛtamalāsu gatīṣu 
 +                            deyaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.40"> 
 +                        <l> eṣv eva sādhuṣu kṛteṣu vimiśrayitvā tailaṃ kṛtaṅ gatim apohati 
 +                            saptarātrāt | 
 +                            <caesura/> 
 +                             piṇḍīkṛtasya tu varāhavibhāvitasya mūleṣu kandaśakaleṣu ca sauvaheṣu 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.40]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.41"> 
 +                        <l> tailaṅ kṛtaṅ gatim apohati śīghram eva kandeṣu cāmaravarāyudhasāhvayeṣu 
 +                            | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhallātakārkkamaricair llavaṇottamena siddhaṃ 
 +                            viḍaṃgarajanīdvayacitrakair yat ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.41]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.42"> 
 +                        <l> syāmārkkavasya ca rasena nihanti tailaṃ nāḍīṃ kaphānilakṛtānapacīn 
 +                            vraṇām̐ś ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             stanye gate vikṛtim āśu bhiṣak tu dhātrīṃ pītvā ghṛtaṃ pariṇatehani 
 +                            vāmayīta ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.43"> 
 +                        <l> nimvodakena madhumāgadhikāyutena vāntāpare 'hani ca mudgarasāsanā syāt | 
 +                            <caesura/> 
 +                             evan tryahañ caturahaṃ ṣaḍaham vamed vā sarppiḥ pived triphalayā saha 
 +                            saṃyutam vā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.43]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.44"> 
 +                        <l> bhārggīm vacām ativiṣāṃ suradārupāṭhām mustādikam madhurasāṅ kaṭurohiṇīñ 
 +                            ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhātrī pivet tu payasaḥ pariśodhanārtha mustāvacādi tu varam madhunātha 
 +                            vāpi ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.44]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.45"> 
 +                        <l> stanarogam utthitam avekṣya bhiṣag vidadhyād yad vidradhāvabhihitam 
 +                            bahudhābhidhānam ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.45]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.46"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.47"> 
 +                        <l> āme vidahyati tathaiva gate ca pākan tasyā stanau satatam eva ca 
 +                            nirdduhīteti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.47]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.17.trailer"> 
 +                        <l>|| cikitsā <unclear extent="2" unit="syllables"/>.. o ||</l> 
 +                    </lg> 
 +                </div> 
 + 
 +                <div corresp="4.18 in NAK 5-333" n="18" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">Adhyāya 18 (draft based on MS H)</head> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.1"> 
 +                        <l> athāto granthyapacyarbbudagalagaṇḍānāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.3"> 
 +                        <l> granthiṣv athāmeṣu bhiṣag vidadhyāc chophakriyā vistaraśo vidhijñaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.3.add"> 
 +                        <l> rakṣed balañ cāpi narasya nityaṃ tad rakṣitam vyādhibalan nihanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.3.add]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.4"> 
 +                        <l> tailaṃ pibet sarppiratha dvayaṃ vā datvā vasām vā trivṛtam vidadhyāt| 
 +                            apīhavātedaśamūlasiddhaṃ vaidyaścatuḥsnehamathāpi dadyāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.5"> 
 +                        <l> hiṃsrāsa rohiṇyamṛtātha bharggī śyonākabilvāgurukṛṣṇagandhā | gojī ca 
 +                            piṣṭā saha tālapattryā granthau vidheyā nilaje pralepaḥ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.6"> 
 +                        <l> svedopanāhā vividhāś ca yojyāḥ kuryāt prasiddhānaparāṃś ca lepān| 
 +                            vidārya pakvaṃ samupohya pūyam prakṣālya bilvārkkagaṇaditoyaiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.7"> 
 +                        <l> tilaiḥ sapañcāṅgulapattramiśraiḥ saṃśodhayet saindhavasaṃprayuktaiḥ| 
 +                            śuddham vraṇañ cāpy uparopayīta tailena rāsnāsaralāyutena|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.8"> 
 +                        <l> viḍaṅgayaṣṭīmadhukāmṛtābhiḥ siddhena taṃ kṣīravimiśritena| jalāyukāḥ 
 +                            pittakṛte hitās tu kṣīrodakābhyām pariṣecanañ ca|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.9"> 
 +                        <l> kākolivarggasya tu śītalāni pibet kaṣāyāṇi saśarkkarāṇi | 
 +                            drākṣārasenekṣurasena vāpi cūrṇṇaṃ pibed vāpi harītakīnāṃ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.10"> 
 +                        <l> madhūkajambvarjjunavetasānāṃ tvagbhiḥ pradehān avacārayec ca| 
 +                            saśarkkarair vvā tṛṇaśūlyakandair ddihyād abhīkṣṇaṃ mucilindajair vvā|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.11"> 
 +                        <l> vidārya vā pakvamapohya pūyaṃ dhāvet kaṣāyeṇa vanaspatīnāṃ| tilaiḥ 
 +                            sayaṣṭīmadhukair vviśodhya sarppiḥ prayojyam madhurair vvipakvaṃ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.12"> 
 +                        <l> hṛteṣu doṣeṣu yathānupūrvvā granthau bhiṣak chleṣmasamutthiteṣu | 
 +                            svinnasya vimlāpanam eva kuryād aṃguṣṭhaveṇudṛśadīsutais tu|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.13"> 
 +                        <l> vikaṃkatāragvadhakākaṇantīkākādanītāpasavṛkṣamūlaiḥ| ālepayed enama 
 +                            lāvubhārggīkarañjakālāmadanaiś ca vidvān|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.14"> 
 +                        <l> amarmmaje cānupa śīmymānasapakvam evāpahared vidārya| dahet sthite 
 +                            cāsṛji siddhakarmmā sadyaḥ kṣatoktañ ca vidhim vidadhyāt|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.15"> 
 +                        <l> yā māṃsakandyaḥ kaṭhinā bṛhatyastāsvapya yaṃ karmma vidhiḥ prayojyaḥ| 
 +                            śastreṇa cāpāṭya vipakvam āśu prakṣālayet pathyatamaiḥ kaṣāyaiḥ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.15]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.16"> 
 +                        <l> saṃśodhanais tañ ca viśodhayīta kṣārottamaiḥ kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥ| 
 +                            śuddhe ca tailaṃ tvavacāraṇīyam viḍaṅgapāṭhārajanīvipakvaṃ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.17"> 
 +                        <l> medaḥsamutthe tilakalkadigdhaṃ tvacopariṣṭād dviguṇam paṭāntaṃ| 
 +                            hutāśataptena muhuḥ pramṛjyā<unclear extent="1" unit="char"/>lena 
 +                            dhīmānadahan hitāya|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.18"> 
 +                        <l> pralipya dārvvīmatha lākṣayā vā prataptayā svedanam asya kāryaṃ| nipātya 
 +                            vā śastramapohya medo dahet supakvan tv athavā vidārya|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.19"> 
 +                        <l> prakṣālya mūtraiś ca tilaiḥ supiṣṭaiḥ suvarccikādyair haritālamisraiḥ| 
 +                            sasaindhavaiḥ kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥ kṣārottarair enam abhipraśodhya|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.20"> 
 +                        <l> tailaṃ vidadyād dvikarañjaguñjāvaṅgāvalekheṅgudimūtrasiddhaiḥ| jīmūtakī 
 +                            kośavatīphaleṣu dantī dravantī trivṛtāsu caiva|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.21"> 
 +                        <l> sarppiḥ kṛtaṃ hanty apacīṃ pravṛddhāṃ dvidhā pravṛttan tad udāravīryaṃ| 
 +                            nirgguṇḍijātībarihiṣṭhayuktaṃ jīmūtakaṃ mākṣikasaindhavāḍhyaṃ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.22"> 
 +                        <l> abhiprataptaṃ vamanaṃ praśastaṃ duṣṭāpacīṣūttamamādiśanti| nirgguṇḍi 
 +                            bimbīkaravīrasiddhaṃ tailaṃ hitaṃ śīrṣavirecanaṃ ca|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.23"> 
 +                        <l> śākhoṭakalka svarasena siddhaṃ tailaṃ hitaṃ nasyaniśevanena| 
 +                            madhūkasāraś ca hito vapīḍe phalāni śigroḥ kharamañjarervvā|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.24"> 
 +                        <l> granthīnamarmmaprabhavānapakvānuddhṛtya cāgniṃ vidadhīta vaidyaḥ| 
 +                            kṣāreṇa cainaṃ pratisārayīt muhurmmhurllikhyama thoyathāvat|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.25"> 
 +                        <l> pārṣṇim prati dvā daśa cāṅgulāni mātvendrabastim parivarjjya dhīmān| 
 +                            vidārya matsyāṇḍanibhāni vaidyo jālāni niḥkramyavidhimviddhyāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.26"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.27"> 
 +                        <l> maṇibandhopariṣṭādvā kuryād rekhātrayam bhiṣak| aṅgulāntaritaṃ samyag 
 +                            apacīnāṃ nivṛttaye|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.28"> 
 +                        <l> cūrṇṇasya kāle parcalākakākagodhāhikūrmmaprabhavās tumaṣyaḥ | dadyāc ca 
 +                            tailena saheṅgudīnāṃ tailāni vakṣyāmi ca ślīpadeṣu || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.29"> 
 +                        <l> vairecanan dhūmam upādadīta bhavec ca nityaṃ yavamudgabhojī| karkkāruker 
 +                            vvārukanālikerapiyālapañcāṅgulabījapūrṇṇaiḥ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.29]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.30"> 
 +                        <l> vātārbbudaṃ kṣīraghṛtāmbusiddhair uṣṇaiḥ satailair upanāhayettu| kuryāc 
 +                            ca mukhyānuupanāhanārtham bhṛteṣu māṃseṣu ca veśavārāṃ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.30]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.31"> 
 +                        <l> svedam vidadhyāt kuśalantu nāḍyā śṛṅgena raktam bahuśo harecca| 
 +                            vātaghnaniryūhapayomlabhāgaiḥ siddhaṃ śatākhya trivṛtam pibedvā|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.32"> 
 +                        <l> svedopanāhā mṛduvas tu pathyāḥ pittārbbude kāyavirecanañ ca| vighṛṣya 
 +                            codumbari kākagojīpatrairbhbhṛśaṃ kṣaudrayutaiḥ pralimpet|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.33"> 
 +                        <l> sūkṣṇīkṛtaiḥ sarjjarasapriyaṃgūpattaṅgalodhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             visrāvya cāragvadhagojisomāḥ śyāmā va yojyāḥ kuśalena lepaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.34"> 
 +                        <l> śyāmāgirihvārajanīraseṣu drākṣārase saptalikārase ca || 
 +                            <caesura/> 
 +                             ghṛtaṃ pacet klītakajecasiddhaṃ pittārbudī tajjaṭhare ca jantuḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.35"> 
 +                        <l> śuddhaś ca jantoḥ kaphaje rbude tu rakte 'vasikte ca tato 'rbudan tat | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kalkair ddihed ūrddhvamadhaś ca yani dravyāṇi doṣānapaciṃ nudanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.36"> 
 +                        <l> kapotapārāvataviḍvimiśraiḥ sakāṃśanīlī śukalāṅgalākhyaiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             mūlais tu kākādanimūlamisraiḥ kṣārapradigdhair athavā pradihyāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.37"> 
 +                        <l> niṣpāvapiṇyākakulatthakalkair mmāṃsapragāḍhair ddadhimardditais tu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             lepaṃ vidadhyāt krimayo yathātra mūrcchanti muñcanty atha makṣikā vā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.38"> 
 +                        <l> alpāvaśiṣṭaṃ krimibhakṣitan tallikhettato 'gnim vidadhīta paścāt | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yadalpamūlaṃ trapuśīsatāsrais tadveṣṭya paṭṭair athavāyasair vvā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.38]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.39"> 
 +                        <l> kṣārāgniśastrāṇyavacārayīta muhur mmuhuḥ prāṇamahiṃsamānaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             āsphotajātīkaravīrapatraiḥ kaṣāyam iṣṭaṃ vraṇaśodhanārthaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.39]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.40"> 
 +                        <l> śuddhe ca tailaṃ vidadhīta bhārggīviḍaṅgapāṭhātriphalāsusiddhaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yadṛcchayā copagatāni pākaṃ krameṇa caivaopacaredvidhijñaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.40]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.41"> 
 +                        <l> medo 'rbbudaṃ svedya vidārya saudhya sīvyādyathoktaṃ gataraktamāśu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tato haridrāgṛhadhūmalodhrapattaṅgacūrṇṇaiḥ samanaḥ śilālaiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.41]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.42"> 
 +                        <l> vraṇam pratigrāha madhupragāḍhaiḥ karañjatailaṃ vidadhīta śuddhe | 
 +                            <caesura/> 
 +                             saśeṣadoṣāṇi hi yo 'rbbudāni karoti tānyāśu punar bhbhavanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.43"> 
 +                        <l> tasmād aśeṣāṇi samuddharet tu hanyuḥ saśeṣāṇi yathā viṣāgnī | 
 +                            <caesura/> 
 +                             svinne 'nilothaṃ galagaṇḍamadau nāḍyāni laghnauṣadhapatrabhaṅgaiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.43]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.44"> 
 +                        <l> amleṣu pattraiṣu payaḥ sucāpi svedaṃ vidaddhyāt piśiteṣu cāpi | 
 +                            <caesura/> 
 +                             visrāvayet svinnam atandritas tu rūḍhaṃ vraṇaṃ cāpy upanāhayīta || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.44]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.45"> 
 +                        <l> śaṇātasīmūlakeśigrusidgraiḥ piyālamajjāsahitais tilais tu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kālāmṛtāśigrupunarnnavārkkagajādināmākaraghāṭakuṣṭhaiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.45]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.46"> 
 +                        <l> ekaiṣikāvṛkṣakatilvakaiś ca surāmlapiṣṭaiḥ pradihedabhīkṣṇaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.46]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.47"> 
 +                        <l> tailam pibeccāmṛtavallinimbahansāhvayāvṛkṣakapippalībhiḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             siddhaṃ balābhyāṃ sahadevadāru hitāya nityaṃ galagaṇḍaroge || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.47]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.48"> 
 +                        <l> svedopanāhaiḥ kaphasambhavan tu saṃsvedaya visrāvaṇam eva kuryāt || 
 +                            <caesura/> 
 +                             tato 'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikālāvuśukāñjānāśā kecit pāṭhahvayābhiḥ 
 +                            | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.48]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.49"> 
 +                        <l> palāśabhasmodakapeśitābhir ddihyāt suguñjābhir aśītalābhiḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             daśārddhaśaṅkhair llavaṇaiś ca yuktaṃ tailaṃ pibetmāgadhikādisiddhaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.49]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.50"> 
 +                        <l> praccharddanaṃ śīrṣavirecanañ ca dhūpaś tu vair ecaniko hitas tu || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pākakramo vā pyanayo vidheyo vaidyena pākaṃgatayo kathañcit | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.50]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.51"> 
 +                        <l> kaṭutrikakṣaudrayutāś ca śastā bhakṣyā yavānnāni rasāś ca maudgāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             saśṛṃgaverāḥ sapaṭolanimbā hitāya deyā galagaṇḍaroge | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.51]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.52"> 
 +                        <l> medaḥsamutthe tu yathopadiṣṭāṃ vidhyet sirāṃ snigdhatanornnarasya || 
 +                            <caesura/> 
 +                             śyāmāsudhālohapurīṣadantīrasāñjanaiś cāpi hitaḥ pralepaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.52]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.53"> 
 +                        <l> mūtreṇa cāloḍya hitāya kalkaṃ prātaḥ pibet sāramahīruhāṇāṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             śastreṇa vā 'pāṭya vidārite ca medaḥ samuddhṛtya hitāya sīvyet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.53]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.54"> 
 +                        <l> majjāvasākṣadrayutair ddahedvā dagdhe ca sarppirmmadhu cāvacāryaṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             kāsīsatutthe ca tato 'tra deye cūrṇṇīkṛte rocanayā ca yukte | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.54]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.55"> 
 +                        <l> tailena cābhyajya hitāya dadyāt sārodbhavaṃ gomayajañ ca bhasma | 
 +                            <caesura/> 
 +                             hitañ ca nityan triphalākaṣāyaṃ gā ḍhaś ca bandho yavabhojanañ ceti 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.18.55]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.18.trailer"> 
 +                        <l> cikitsā 19 ||</l> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="19" type="adhyāya"> 
 + 
 +                    <head>[Adhyāya 19]</head> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.1"> 
 +                        <l> 
 +                            <caesura/> 
 +                             athāto vṛddhyupadaṃśaślīpadānāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.3"> 
 +                        <l> antravṛddhim ṛte ye 'nye vṛddhayas teṣu varjayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vegāghātaṃ pṛṣṭhayānaṃ vyāyāmaṃ maithunaṃ tathā || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.4"> 
 +                        <l> anaśanaṃ cātyaśanam adhyaśanam atho guruḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tatrādito vātavṛddhau trivṛtāsnigdham āturam || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.5"> 
 +                        <l> sninnañ caiva yathānyāyam pāyayīta virecanaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kośāmratilvakair aṇḍaphalatailāni vā naraḥ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.6"> 
 +                        <l> sakṣīram vā pibet māsaṃ tailam eraṇḍasambhavaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tataḥ kāle 'nilaghnānāṃ kvāthaiḥ kalkaiś ca buddhimān || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.7"> 
 +                        <l> nirūhayen nirūḍhañ ca bhuktavantaṃ rasodanaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yaṣṭīmadhukasiddhena tatas tailena yojayet || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.8"> 
 +                        <l> svedopanāhau kuryāc ca pradehām̐ś cānilāpahān | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vidagdham pācayitvā vā sevanīm parivarjjayet || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.9"> 
 +                        <l> bhindyād bhitvā ca matimān yathoktaṃ kramam ācaret | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pittagranthikramaṅ kuryād apakvam pittasambhave || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.10"> 
 +                        <l> śastropapannam bhitvā vā śodhayen madhusarppiṣā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śuddhe ca copaśaṅ kalkaṃ dadyāt tailan tu yaddhitaṃ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.11"> 
 +                        <l> muhur muhur jjalaukābhiḥ śoṇitaṃ raktaje haret | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pibed virecanam vāpi śarkkarākṣaudrasaṃyutaṃ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.12"> 
 +                        <l> pittagranthikramaṃ kuryād āme pakve ca raktaje | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śleṣmavṛddhim uṣṇavīryair mmūtrapiṣṭais tu lepayet || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.13"> 
 +                        <l> pītadārukaṣāyañ ca pibet mūtreṇa saṃyutaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vimlāpanād ṛte cāpi śleṣmagranthikrame hitaḥ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.14"> 
 +                        <l> pakvabhinne viśuddhyarthan tailaṃ deyam vijānatā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sumanāruṣkarāṅkoṭhasaptaparṇṇeṣu sādhitaṃ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.15"> 
 +                        <l> svedyam medaḥ samutthan tu lepayet surasādinā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śirovirekadravyair vvā sukhoṣṇair mmūtrasaṃyutaiḥ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.16"> 
 +                        <l> svinnam vāveṣṭa paṭṭena samāśvāsya ca mānavaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             rakṣamūlaṃ sevanīñ ca vṛddhipattreṇa dārayet || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.17"> 
 +                        <l> medaḥ samuddhṛtya tato dadyāt kāsīsasaindhave | 
 +                            <caesura/> 
 +                             badhnīyāc ca yathoddiṣṭaṃ śuddhe tailañ ca dāpayet || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.18"> 
 +                        <l> manaḥśilālalavaṇaiḥ siddhamāruḥkareṣu ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             svedyamūtranimittan tu vastrapaṭṭena veṣṭayet || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.19"> 
 +                        <l> sevanyām pārśvato 'dhastād vidhyed vrīhimukhena vai | 
 +                            <caesura/> 
 +                             athātrodaravan nāḍīn dattvā visrāvayed bhiṣak || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.20"> 
 +                        <l> mūtranāḍīm athoddhṛtya sthavikābandham ācaret | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śuddhe ca ropaṇan dadyād varjjayed antrahaitukaṃ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.21"> 
 +                        <l> aprāptaphalakose vā vātavṛddhikramo hitaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dahed vā vahninā gāḍhan tasya mārggāvarodhanā || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.22"> 
 +                        <l> aṅguṣṭhamadhye tvak chitvā dahed vāṅgaviparyaye | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.23"> 
 +                        <l> anenaiva vidhāṇena vṛddhī vātakaphātmakau | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pradahet prayataḥ kin tu snāyucchedo 'dhikas tayoḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.24"> 
 +                        <l> śaṅkhopari ca karṇṇānte tyaktvā sevanim ādarāt | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vyatyāsāt tatsirām vidhyed antravṛddher nivṛttaye || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.25"> 
 +                        <l> upadaṃśeṣu sādhyeṣu susnigdhasvinnadehinaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sirām vidhyen meḍhramadhye pātayed vā jalaukasaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.26"> 
 +                        <l> hared ubhayataś cāpi doṣāṇ atyartham ucchritāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sadyo nihṛtadoṣasya rukchothāv upaśāmyataḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.27"> 
 +                        <l> yadi vā durbalo jantur na vā prāptaṃ virecanaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             nirūheṇāharet tasya doṣān atyartham ucchritāṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.28"> 
 +                        <l> prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ rāsnākupunarṇṇavaiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             saralāgurubhadrākhyair vātajaṃ saṃpralepayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.29"> 
 +                        <l> niculair aṇḍabījāni yavagodhūmasaktavaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             etaiś ca vātajaṃ snigdhaṃ sukhoṣṇaiḥ sampralepayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.29]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.30"> 
 +                        <l> prapauṇḍarīka pūrvaiś ca dravyaiḥ sekaḥ praśasyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.30]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.31"> 
 +                        <l> sacandanotpalaiḥ snigdhaiḥ paittikāṃ sampralepayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             padmotpalamṛṇālādyaiḥ sasarjārjunavetasaiḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.32"> 
 +                        <l> sarpiṣkaiḥ samadhukaiḥ paittikaṃ sampralepayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             secayec ca ghṛtakṣīraśarkarekṣumadhūdakaiḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.33"> 
 +                        <l> athavāpi suśītena kaṣāyeṇa vaṭādinā || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sālājakarṇṇāśvakarṇṇadhavatvagbhiḥ kaphotthitaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.34"> 
 +                        <l> surasāditailayuktābhiḥ sukhoṣṇābhiḥ pralepayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             āragvadhādikvāthena pariṣekañ ca dāpayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.35"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.37"> 
 +                        <l> na ca yānti yathā pākaṃ prayateta tathā bhiṣak | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vidagdhair hi sirāsnāyutvaṅmāsaiḥ kṣīyate dhvajaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.36"> 
 +                        <l> tasmāt saṃśodhanālepasekaśoṇitamokṣaṇaiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kriyāyogair upacaret prāksthānoktair hitair api | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.38"> 
 +                        <l> śastreṇopacared vāpi pākam āgatam āśu vai | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tam apohya tilaiḥ sarpiḥ kṣaudrayuktaiḥ pralepayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.38]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.39"> 
 +                        <l> karavīrasya patrāṇi jātyāragvadhayor api 
 +                            <caesura/> 
 +                             prakṣālane prayojyāni vaijayantyarkayor api | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.39]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.40"> 
 +                        <l> saurāṣṭrīṃ gairikaṃ tutthaṃ puṣpakāsīsasaindhavaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             lodhraṃ rasāñjanañ cāpi haritālaṃ manaḥśilā | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.40]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.41"> 
 +                        <l> hareṇukailāś ca tathā samānyāhṛtya cūrṇṇayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             taccūrṇṇaṃ kṣaudrasaṃyuktaṃ upadaṃśeṣu pūjitaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.41]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.42"> 
 +                        <l> jambvāmrasumanānimbaśvetakāmbojipallavāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sallakībadarībilvapalāśatiniśatvacaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.43"> 
 +                        <l> kṣīriṇāṃ ca tvaco yojyā kvāthe triphalayā saha | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tena kvāthena satataṃ praṇam prakṣālayed bhiṣak | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.43]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.44"> 
 +                        <l> asminn eva kaṣāye tu tailaṃ dhīro vipācayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             gojīviḍaṅgamadhuka samanvitaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.44]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.45ab"> 
 +                        <l> etat sarvopadaṃśeṣu śreṣṭhaṃ ropaṇam iṣyate ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.45ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.45cd"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.48ab"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.48cd"> 
 +                        <l> upadaṃśadvaye śeṣe pratyākhyāyācaret kriyāṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.48cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.46"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.47"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.49ab"> 
 +                        <l> eteṣām eva yojyan tu vīkṣya doṣabalābalaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.49ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.49cd"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.50"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.51"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.52"> 
 +                        <l> svehasvedopanāhāṃś ca ślīpade nilaje bhiṣak | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kṛtvā gulphopari śirāṃ vyadhayec caturaṅgule | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.52]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.53"> 
 +                        <l> mupācaret | 
 +                            <caesura/> 
 +                             māsam eraṇḍatailañ ca piben mūtreṇa mānavaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.53]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.54"> 
 +                        <l> mahauṣadhavipakvena payasā cānnam ādiśet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             trivṛtaṃ copayuñjīta hitaś cātrāgnir ucyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.54]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.55"> 
 +                        <l> gulphasyādhaḥ śirāṃ vidhyec chlīpade pittasa | 
 +                            <caesura/> 
 +                             | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.55]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.56"> 
 +                        <l> tāṃ vidhyed aṃguṣṭhe śleṣmaślīpade | 
 +                            <caesura/> 
 +                             madhuyuktāni cābhīkṣṇaṃ kaṣāyāṇi piben naraḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.56]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.57"> 
 +                        <l> pibed vā py abhayākalkaṃ mūtreṇānyatamena vai | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pibed edaṅ guḍūcīm vā nāgaram bhadradāru vā | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.57]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.58"> 
 +                        <l> hitaś cālepaṇaṃ citrako devadāru ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vi </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.58]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.59"> 
 +                        <l> vaṇeṣu ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tailaṃ pakvaṃ pibed vāpi yavānnañ ca hitaṃ sadā | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.59]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.60"> 
 +                        <l> pibet sadā ca tailena ślīpadānān nivṛttaye | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pūtīkarañjacchadajaṃ rasañ cāpi yathābalaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.60]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.61"> 
 +                        <l> anenaiva vidhānena putraṃ jīvakajaṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ kālasaṃgavit || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.61]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.62"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.63"> 
 +                        <l> kaṇṭakārikāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kadambapuṣpīm āndārīṃ thā | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.63]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.64"> 
 +                        <l> dagdhvā mūtreṇa taṃ bhasma srāvayet kṣārakalkavat | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tatra dadyāt pratīvāpaṃ kākodumbarikārasaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.64]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.65"> 
 +                        <l> madanāc ca phalaṃ kvāthaṃ svarasañ ca śukākhyayā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             eṣa kṣāras tu pānīyaḥ ślīpadaṃ hanti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.65]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.66"> 
 +                        <l> apaciṃ galagaṇḍañ ca grahaṇīdoṣam eva ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             abhaktarocakañ caiva hanyāt sarvaviṣāṇi ca | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.66]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.67"> 
 +                        <l> eṣv eva siddhaṃ tailañ ca nasyābhyaṅgeṣu sevitaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             etān evāmayāṃ hanti ye ca duṣṭavraṇā nṛṇāṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.67]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.68"> 
 +                        <l> drantī dravantī trivṛtā nīlī śyāmā tathaiva ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             saptalāṃ śaṅkhinīṃ caiva dagdhvā mūtreṇa gālayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.68]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.69"> 
 +                        <l> dadyāc ca triphalāras tu sādhitaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             ś cāpy āśiṣaḥ samāḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.69]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.69.add1"> 
 +                        <l> kriyābhiḥ samyag ārabdhā yadi naivopaśāmyati | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sve sve bhāgye samudayitvā sirām vyadhet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.69.add1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.69.add2"> 
 +                        <l> sirāmukhe ca matimāṃ dahet samyak chalākayā || 
 +                            <caesura/> 
 +                             kuryāc chītakriyāñ cāpi vraṇoktañ ca vidhin tatheti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.19.69.add2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.19.trailer"> 
 +                        <l> ci 19 ||</l> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="20" type="adhyāya"> 
 + 
 +                    <head>[Adhyāya 20]</head> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.1"> 
 +                        <l> athātaḥ kṣudrarogāṇā cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.3"> 
 +                        <l> tatrādita eva jagañ jalāyukābhir grāhayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kalkaiś cālepayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.4"> 
 +                        <l> śyāmāpāṭhālāṅgalīkalkair vā pakvām vā pākavidhānenopacaret ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.5-6"> 
 +                        <l> yavaprakhyām ambālajīṃ panasikām pāṣāṇagardabhaṅ kacchapikāñ ca 
 +                            svedayitvā suradārukuṣṭhaharitālamanaḥśilākalkair ālepayet | pakvāṃ vā 
 +                            pākavidhānenopacaret || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.5-6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.7-8"> 
 +                        <l> vivṛtām indraviddhāṃ gardabhikāṃ jālagardabham irivellikāṃ gandhanāmāṃ 
 +                            kakṣām visphoṭāṃś ca pittavisarpavidhānenopacaret | pakvāṃś ca 
 +                            madhurauṣadhasiddhena sarpiṣā ropayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.7-8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.9-10"> 
 +                        <l> cipyān tūṣṇāmbunā pariṣecyotkṛtyāpanayec cakratailenābhyajya 
 +                            sarjarasarasacūrṇṇenāvacūrṇṇya bandhenopacared evam aśakyam agninā dahet 
 +                            | madhurauṣadhasiddhena ca tailenopacaret || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.9-10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.11"> 
 +                        <l> anuśayīṃ śleṣma vidradhivad upacaret | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.12-13"> 
 +                        <l> vidārikām abhyajya parisvedya vimlāpayet | 
 +                            bilvamūlanāgavṛttikāvarṣābhūkalkaiś cālepayet | vraṇabhāvaṇam āpannaṃ vā 
 +                            madhurakaṣāyauṣadhasiddhena tailena ropayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.12-13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.14"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.15"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.16"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.17-18"> 
 +                        <l> śarkarārbudam medorbudavad upacaret || 
 +                            <caesura/> 
 +                             kacchūvicarcikārakaśāsu kuṣṭhavat pratīkāro viśeṣatas tu 
 +                            śatāhvāsarṣapakalkair ālepayet | siddhārthakadāruharidrākalkair vā | 
 +                            saralātailena vā | kaṭukauṣadhasiddhenābhyañjyāt | naktamālatailena vā 
 +                            |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.17-18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.19"> 
 +                        <l> pakvāṃś ca pakvavidhānenopacaret || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pādadāryān tu sirām vidhyet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.20"> 
 +                        <l> pādau snehasvedopapannā madhūcchiṣṭaghṛtavasāmajjābhir yavakṣāramiśrair 
 +                            ālepayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.21-22"> 
 +                        <l> alase tv āmlakāñjikasiktau caraṇau 
 +                            paṭolapicumardatilakāsīsarocanākalkair ālepayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.21-22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.23"> 
 +                        <l> nidigdhikārasasiddhena ca sarṣapatailenābhyajya 
 +                            kāsīsarocanāmanaḥśilācūrṇṇaiḥ pratisārayet || kadaram uddhṛtya dahet 
 +                            snehena || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.24"> 
 +                        <l> indralupte tu śirasi sirām vidhā tu ndamanaḥśilāmaricakalkair ālepayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.25-26"> 
 +                        <l> bhadradārukalkair vā jātīcitrakakaravīranaktamālakalkasiddhena 
 +                            tailenābhyañjyāt | rasāyanavidhānañ cāsevena | avagāḍhapadaṃ 
 +                            pracchayitvā guñjāphalakalkair bhūyo bhūyaḥ pradihyāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.25-26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.27-29"> 
 +                        <l> śoṇitam avasicya nimbodakena parisicyāśvaviḍrasena 
 +                            lavaṇapragāḍhenālepayet | paṭolapicumardaharidrākalkair vā | 
 +                            madhukotpalatilairaṇḍamārkavapatrair vā | indraluptoktena 
 +                            tailenābhyañjyāt || dāruṇake tu snigdhasvinnasya lalāṭe sirām vyadhet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.27-29]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.30"> 
 +                        <l> avapīḍaśiro bastyabhyagāś cāseveta | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kodravatṛṇakṣaraudakaprakṣālanañ ca || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.30]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.31"> 
 +                        <l> palitaprakāram anyatra vakṣyāmaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             masūrikāṃ kaphapittavisarpakuṣṭhaharapralepanādikriyām upadiśanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.32ab"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.32cd-33ab"> 
 +                        <l> jatumaṇimaśakacarmakīlatilakālakāṃs tu śastreṇotkṛtya kṣāreṇa 
 +                            pratisārayet | agninā vā dahet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.32cd-33ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.33cd"> 
 +                        <l> nacchanīlikāvyaṅgeṣu yathābhyāśaṃ lalāṭe sirām visrāvayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.33cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.34"> 
 +                        <l> kṣīravṛkṣakalkaiś ca kṣīrapiṣṭair avaghṛṣyālepayet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.35"> 
 +                        <l> balātibalāmadhukaharidrākalkair vā | suvarṇṇagairikāgurupayasyākalkair 
 +                            vā | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.36"> 
 +                        <l> taruṇakapittharājādanakalkair vā | sūkaradaṃṣṭrayā vā madhughṛtayuktayā 
 +                            | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.37"> 
 +                        <l> yūnām api yuvān api akāsv eṣa eva vidhiḥ | viśeṣatas tu pracchardanam 
 +                            iṣṭam ālepaś ca siddhārthakavacālodhrasaindhavakalkair vā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.37-38ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.38ab"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.38.add"> 
 +                        <l> śālmalīkaṇṭakām piṣṭvā gavyena payasā saha | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vivarṇṇam mukham ālimpet savarṇṇañ jāyate tataḥ || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.38cd-39ab"> 
 +                        <l> padminīkaṇṭake tu nimbodakavāntasya nimbodakasarpiḥ kṣaudram pātum 
 +                            prayacchet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.38cd-39ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.39cd"> 
 +                        <l> nimbāragvadhakaṣāyaṃ cotsādane || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.39b]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.40-41"> 
 +                        <l> parivarttikāṃ tu sarpiṣābhyajya svedayet | vātaghnais tataḥ sninnām 
 +                            upanāhayet | sālvalena veśavāreṇa vā trirātram pañcarātram vā tataḥ 
 +                            svedayitvābhyajya śanaiḥ śanaiś carma samānayaṃ manipatham avapīḍayet 
 +                            |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.40-41]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.42"> 
 +                        <l> pariveṣṭitañ ca punar upanāhayet | nityañ ca snigdham annam āharet || 
 +                            avapāṭikayām apy evaṃ yathādoṣaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.43"> 
 +                        <l> niruddhaprakāśe tu suvarṇṇādīnāṃ nāḍīm ubhayatomukhīṃ dāruvīm vā 
 +                            jatuvṛtāṃ sarpiṣābhyajya srotasi | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.43]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.44"> 
 +                        <l> praṇidhāya śiśumāravasāvarāhamajjābhiḥ pariṣecayec cakratailena vāt | 
 +                            surabhivacadevadārusiddhena | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.44]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.45"> 
 +                        <l> tryahāt tryahāc ca sthūlatarīṃ nāḍīm praṇidadhyād evam asya srotodvāraṃ 
 +                            varddhayet | snigdhañ cāhāram upaseveta | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.45]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.46ab"> 
 +                        <l> śastreṇa vā sevanīṃ vimucyāvadārayet | tataḥ sadya kṣatavad upācaret | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.46ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.46cd-47ab"> 
 +                        <l> agnirohiṇīṃ sanniruddhagudaṃ valmīkañ ca pratyākhyāyopacaret | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.46b-47a]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.47cd"> 
 +                        <l> visarpoktena vidhānenāgnirohiṇīṃ cikitset | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.47b]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.48ab"> 
 +                        <l> sanniruddhagudaṃ niruddhaprakaśavat | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.48a]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.48cd-49"> 
 +                        <l> valmīkaṃ śastreṇotkṛtyāgnikṣārābhyām upacaret tataḥ saṃśodhya ropayed 
 +                            arbudavidhāṇena || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.48cd-49]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.50"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.51"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.52"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.53"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.54"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.55"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.56"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.57-58ab"> 
 +                        <l> 
 +                            <handShift/>ahipūtane dhātryāḥ stanyaṃ śodheta | bālasya 
 +                            triphalārasāṃjanapaṭolaiḥ siddhaṃ sarpiḥ pānam iṣṭaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.57-58ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.58cd"> 
 +                        <l> triphalākhadirabadarīkaṣāyam vraṇaśodhanaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.58cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.59"> 
 +                        <l> kāsīsarocanātutthaharitālarasāñjanair amlapiṣṭaiḥ pralepanaṃ | 
 +                            badaracūrṇṇair vā saindhavamiśraiḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.59]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.60"> 
 +                        <l> cūrṇṇakāle tu cūrṇṇaḥ kapālatutthajaḥ || vṛṣaṇakacchvām pāmāvad upacāro 
 +                            hipūtanavac ca || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.60]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.61"> 
 +                        <l> gudabhraṃśe tu gudaṃ svedyasnehenābhyajya praveśya praviṣṭe ca svedaṃ 
 +                            kuryād uccāranirgamanārthaṃ | chidreṇa cāsya carmaṇā kaupīnabandhaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.61]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.62"> 
 +                        <l> tailaṃ cāsya pānābhyañjanārtham vipacet | mūṣikaṃ niraṃtraṃ kalpayitvā 
 +                            mahāpañcamūlakṣīram vipacet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.62]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.63"> 
 +                        <l> tatas tasmiṃ tailam vātaharakalkaprativāpam vipaced etat kṛcchram api 
 +                            gudatraṃ saṃsādhayateti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20.63]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.trailer"> 
 +                        <l> ci 20 || 0 || </l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.63.add1"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.63.add2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.4.20.63.add3"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                </div> 
 + 
 +            </div> 
 +        </body> 
 +    </text> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.2.78" type="Note"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.2.78-n1">MS K breaks off at this point and resumes at 
 +            4.19.22.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.4" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.4-n1">We emend <foreign>citrakendrayavā</foreign> to the 
 +            dual, with the vulgate, to make the sentence construe.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.6" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.6-n1">We emend <foreign>śrotādi-</foreign> to 
 +                <foreign>śrotrādi-</foreign> as attested in the vulgate.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.9" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.9-n1">We emend <foreign>asthīni</foreign> to the 
 +            locative <foreign>asthani</foreign> with the vulgate, to make the sentence 
 +            construe.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.10" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.10-n1">We emend <foreign>karṣa</foreign> to 
 +                <foreign>karṣū</foreign> with the vulgate, and we emend <foreign>-bastini</foreign> 
 +            to <foreign>bastibhiḥ</foreign>, again with the vulgate, for a meaningful text. The 
 +            latter error may reflect a scribal misreading of <foreign>ni</foreign> for 
 +                <foreign>bhi(ḥ)</foreign> at an earlier stage of transmission, since 
 +                <foreign>na</foreign> and <foreign>bha</foreign> are similar in old Nepalese 
 +            scripts.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.14" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.14-n1">We emend to <foreign>kākolyādiḥ</foreign> with 
 +            the vulgate and against witness H.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.15" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.15-n2">We emend to <foreign>-samāyutaḥ</foreign> with 
 +            the vulgate and against witness H.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.15" type="Note"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.15-n1">In witness H, the two <foreign>la</foreign> 
 +            characters in <foreign>salvalaḥ</foreign> are differently written.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.27" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.27-n1">We read <foreign xml:lang="sa" 
 +                >tilvakavidhir</foreign>with the vulgate for grammar and sense. The syntax of 
 +            witness H does not have grammatical concord.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.28" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.28-n1">We emend <foreign xml:lang="sa">-danta-</foreign> 
 +            in witness H to <foreign xml:lang="sa">datta</foreign> since this is the reading of the 
 +            parallel passage in the <title xml:lang="sa">Aṣṭāṅgasaṅgraha</title> (cikitsāsthāna 
 +            23.18). But the meaning of the compound remains obscure.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.4.32" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.4.32-n1">The emendations against H to the accusative 
 +                <foreign xml:lang="sa">viṃśativargaṃ saphalamūlapatraśākham</foreign> seem necessary 
 +            for the grammar.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.5.3" type="Testimonia"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.5.3-n1">Emmerick (1984: 101) pointed out that the view 
 +            being criticized is Caraka Ci.29.19.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.5.6" type="Note"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.5.6-n1">The negative present passive participle <foreign 
 +                xml:lang="sa">anavaśīryamāṇa</foreign> appears to be a hapax legomenon in Ayurvedic 
 +            literature and rare everywhere (two occurrences in Bāṇa). However, the related term 
 +                <foreign xml:lang="sa">aviśīryamāṇa</foreign> occurs in the 
 +                <title>Carakasaṃhitā</title> (3.8.122) and <foreign xml:lang="sa" 
 +                >viśīryamāṇa</foreign> in the <title>Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā</title> (2.5.98, 6.37.12) 
 +            and elsewhere. An emendation to <foreign xml:lang="sa">°arocakair 
 +                aviśīryamāṇaṃ</foreign> might produce a more plausible text.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.5.7" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.5.7-n1">The fish-name <foreign xml:lang="sa" 
 +                >nalapīna</foreign> in witness H is a hapax legomenon; Ḍalhaṇa reported seeing 
 +            manuscripts reading <foreign xml:lang="sa">nalamīna</foreign> at this locus (Ācārya 
 +            1938: 425b).</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.5.8" type="Emendation"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.5.8-n1">We emend witness H's <foreign>kālodyā</foreign> to 
 +            the attested lexeme <foreign>kaloḍya</foreign>.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.5.10" type="Note"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.5.10-n1">A scribe recorded a reading <foreign 
 +                xml:lang="sa">yavāgū</foreign> in the top margin, apparently wanting to replace one 
 +            of the terms in this line, but it is unclear which.</note> 
 +    </standOff> 
 +    <standOff corresp="#SS.4.9.12" type="Testimonia"> 
 +        <note xml:lang="en" target="#SS.4.9.12-n1">Aṣṭāṅgahṛdaya Ci.19.85: <foreign>lākṣā vyoṣaṃ 
 +                prāpunāṭa ca bījaṃ | takronmiṣraḥ syād haridrā ca lepo dadrūṣūkto mūlakotthaṃ ca 
 +                bījam ||</foreign> (Kunte 1939: 717).</note> 
 +    </standOff> 
 +    <!-- <standOff type="notes1" corresp="#SS.4.2.78"> 
 +          <note xml:lang="en" target="SS.4.2.78-n1">MS K breaks off at 
 +                this point and resumes at 4.19.22.</note> 
 +    </standOff>--> 
 +</TEI>