Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

--- wiki:susrutaproject:gayadasa:cul-add-2491_nyayacandrika_sarirasthana-4 [2026/08/04 11:56] – created - external edit 127.0.0.1
+++ wiki:susrutaproject:gayadasa:cul-add-2491_nyayacandrika_sarirasthana-4 [2026/09/15 21:00] (current) – external edit 127.0.0.1
@@ Line 1: / Line 1: @@
+<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
+<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tei-to-html.xsl"?>
 <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
+    <script src="./lib/js/xslt-polyfill.min.js" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"/>
     <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
         <fileDesc>
             <titleStmt>
-                <title>Transcription of Gayadāsa on Suśrutasaṃhitā Śārīrasthāna 4 from MS Cambridge CUL Add.2491</title>
+                <title>Transcription MS Cambridge CUL Add.2491: 03 Śārīrasthānam 4</title>
             </titleStmt>
             <publicationStmt>
-                <authority/>
+                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
-                <idno/>
             </publicationStmt>
-            <sourceDesc>
+            <sourceDesc>
                 <msDesc>
                     <msIdentifier>
-                        <idno type="siglum">C</idno>
+                        <placeName>
+                            <settlement>Cambridge</settlement>
+                            <country>UK</country>
+                        </placeName>
+                        <institution>Cambridge University Library</institution>
+                        <idno>Add. 2491</idno>
+                        <idno type="siglum">C3.4</idno>
                     </msIdentifier>
+                    <msContents>
+                        <summary>A paper manuscript in Devanāgarī script.</summary>
+                        <msItem defective="true" n="1">
+                            <author role="author" xml:lang="sa">Gayadāsa</author>
+                            <title xml:lang="sa">Nyāyacandrikā</title>
+                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
+                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Devanagari script.</textLang>
+                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
+                        </msItem>
+                    </msContents>
+                    <physDesc>
+                        <p resp="Jason Birch">Folio 1 missing.</p>
+                        <objectDesc form="pothi">
+                            <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
+                            <supportDesc material="paper"
+                                ><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc>
+                        </objectDesc>
+                        <handDesc>
+                            <handNote medium="ink black" scope="sole" script="newa"/>
+                        </handDesc>
+                        <scriptDesc>
+                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="ba">ba</foreign>
+                                and <foreign xml:lang="va">va</foreign> not
+                                distinguished.</scriptNote>
+                            <scriptNote xml:id="svarna-nasals"/>
+                            <!-- see
+				https://github.com/chchch/upama/issues/87#issuecomment-2357860543 -->
+                        </scriptDesc>
+                    </physDesc>
+                    <history>
+                        <origin>
+                            <origDate calendar="India" when="0301"/>
+                            <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
+                        </origin>
+                    </history>
                 </msDesc>
-            </sourceDesc>
+            </sourceDesc>
         </fileDesc>
+        <revisionDesc>
+            <change when="2026-08-02" who="Dominik Wujastyk">Changed the filename</change>
+            <change when="2026-08-04" who="Andrey Klebanov">Header and proofreading of NC 3.4.1--3. </change>
+            <change when="2026-08-11" who="Andrey Klebanov">Proofread until 3.4.5, aligned 3.4.1a
+                with the provisional edition.</change>
+            <change when="2026-08-24" who="Dominik Wujastyk">Added Saktumiva 2 header and IIIF pointer.</change>
+            <change when="2026-09-13" who="Dominik Wujastyk">added pb pointers to IIIF images.</change>
+        </revisionDesc>
     </teiHeader>
@@ Line 25: / Line 84: @@
         <body>
-            <div n="3" type="level1" subtype="sthāna">
+            <div n="3" type="sthāna">
-                <head>śārīrasthānam</head>
+                <div n="4" type="adhyāya">
-                <div n="3" type="level4" subtype="adhyāya">
+                    <!--<milestone n="33r9" unit="folio" facs="MS-ADD-02491-000-00041.jpg"/>-->
+                          <lg xml:id="NC.3.4.1a">
+                              <l><pb facs="41"  n="33r"/>
+                            <lb n="9"/>garbhāvakrāṃtiśārī<lb n="10"/>rānaṃtaraṃ
+                            garbhavyākaraṇasyocitatvāt | vyākaraṇaṃ vi<subst><del>ka</del><add
+                                    place="below">va</add></subst>raṇaṃ | tat śukraśoṇitaṃ
+                            garbhāśayagataṃ prāṇi<mod type="subst" rend="added-vowel-stroke"
+                                    ><del>na</del><add place="inline">nā</add></mod>ṃ garbhaḥ||</l>
+                    </lg>
-                    <l xml:id="NC.3.4.3">
+                    <lg xml:id="NC.3.4.3a">
-                        <label>NC.3.4.3</label>
+                        <l>
-                         garbhāvakrāṃtiśārī<lb n="10"/>rānaṃtaraṃ
+                            <pb facs="42" ana="MS-ADD-02491-000-00042.jpg" n="33v"/><lb n="1"/>tac ca prāṇa/ na
-                        garbhavyākaraṇasyovitatvāt | vyākaraṇaṃ vi<del>ka</del><add
+                            yeṣām eva bhāvānām anvayavyatirekābhyāṃ anvayavyatireki ca teṣv eva
-                            place="below">va</add>raṇaṃ | tat śukraśoṇitaṃ garbhāśayagataṃ
+                            prīṇābhyāṃ paribhāṣayann āha ||<lb n="2"/><subst><del
-                        prāṇināṃ garbhaḥ||<pb n="42"/>tacca prāṇā na yeṣām eva bhāvānām
+                                    rend="enclosed-in-square-brackets">agniroma ity ādi</del><add
-                        anvayavyatirekābhyāṃ anvayavyatireki ca teṣv eva prīṇābhyāṃ
+                                    place="left-margin">agnīṣoma ity ādi ||<metamark
-                        paribhāṣayann āha ||<lb n="2"/><del>[agniroma ity ādi]</del>
+                                        function="insertion">2</metamark></add></subst></l>
-                        <add place="left-margin">agnīṣoma ity ādi ||2</add> kutaḥ
+                    </lg>
-                        punar ādāv evāgniḥ somādiprāṇavyākaraṇam ucyate | anaṃtaroktād
+                    <lg xml:id="NC.3.4.3b">
-                            garbhapratyaṃgaguṇāgaṇa<lb n="3"/> vat teṣāṃm apy
+                        <l>kutaḥ punar ādāv evāgniḥ somādi prāṇavyākaraṇam ucyate | anaṃtaroktād
-                        agnīṣomādīnāṃ gharmmāgharmmābhyām eva saṃyogayoḥ kṛtatvāt | tad
+                                garbhapratyaṃgaguṇāgaṇa<lb n="3"/>vat teṣāṃm apy agnīṣomādīnāṃ
-                        evaṃ pāribhāṣikāmaś ca teṣu darśayituṃ śabdapu|<lb n="4"
+                            dharmmādharmmābhyām eva saṃyogayo<add place="above">ḥ</add> kṛ<add
-                        />narāvarttinām iva eteṣāṃ prāṇa śabdo prayogavarttayati |
+                                place="above">ta</add>tvāt | tad evaṃ pāribhāṣikāmaś ca teṣu
-                        manasiś ceti cakāra eṣām api śarīraguṇadoṣāṇām iva gharmmā<lb n="5"
+                            darśayituṃ śabdapu|<lb n="4"/>rovarttinām ivaiteṣāṃ prāṇaśabdo prayoge
-                        />gharmma nimittatvaṃ samuccayāya | tatrānilajalānilabhūtānāṃ
+                            varttayati | manasiś ceti cakāra eṣām api śarīraguṇadoṣāṇām iva
-                        agnisomamarutāṃ devatārūpeṇādhiṣṭhitā doṣāḥ | ya<lb n="6"/>d āha
+                                dharmmā<lb n="5"/>dharmma nimittatvaṃ samuccayāya |</l>
-                        || svayaṃbhūr eṣa bhavān vāyur ity abhiśabditaḥ | tathā sthity
+                    </lg>
-                        utpattivināśeṣu bhūtānām eṣa kāraṇam iti || tathā<lb n="7"
+                    <lg xml:id="NC.3.4.3c">
-                        />hyudāryo bhaṃgavān agniḥ pācako
+                        <l> tatrānilajalānilabhūtānāṃ agnisomamarutāṃ devatārūpeṇādhiṣṭhitā doṣāḥ |
-                        'nna<unclear>sya</unclear>hīśvaraḥ | tathā soma eva bhagavān
+                                ya<lb n="6"/>d āha || svayaṃbhūr eṣa bhavān vāyur ity abhiśabditaḥ |
-                        śarīrāṃtargata āpyāyam iti iti | ta ete<lb n="8"/>svabhāvena
+                            <!-- SS 2.1.5cd --> tathā sthityutpattivināśeṣu bhūtānām eṣa kāraṇam iti
-                        praṇayaṃtīti prāṇaḥ | śārīrā doṣā vātādayaḥ | tadaiveteṣāṃ
+                            <!-- 2.1.7ab -->|| tathā<lb n="7"/>hy udāryo bhaṃgavān agniḥ pācako
-                        dhātutvam api dadhatīti kṛtvā tathā mano do<lb n="9"/>ṣāḥ satvād
+                            'nnasyahīśvaraḥ | <!-- cf. 1.35.27 --> tathā soma eva >bhagavān
-                        īni triṇi parasparopastaṃbhād ekībhūya prakṛti bhūtāni |
+                            śarīrāṃtargata āpyāyam iti iti | ta ete<lb n="8"/>svābhāvena
-                        praṇayaṃtīti prāṇāḥ | paṃceṃdriyāṇi karmmajāni<lb n="10"
+                            praṇayaṃtīti prāṇaḥ | śārīrā doṣā vātādayaḥ | tadaivaiteṣāṃ dhātutvam
-                        />cakṣurādīni rūpādigrahaṇakarmmaṇā prāṇayaṃti | evaṃbhūtātmā
+                            api dadhatīti kṛtvā tathā manodo<lb n="9"/>ṣāḥ satvādīni trīṇi
-                        kmmapuruṣo 'pi || aśeṣasya eva karmmarāśe caitanya <pb n="43"
+                            parasparopastaṃbhād ekībhūya prakṛtibhūtāni | praṇayaṃtīti prāṇāḥ |
-                        />heturiti | prāṇayaṃti na tu ca cetanādhātureva prāṇanaṃ bhūtānāṃ
+                            paṃceṃdriyāṇi karmmajāni<lb n="10"/> cakṣurādīni rūpādigrahaṇakarmmaṇā
-                        vakṣyati hi | tad eva cetanāvasthitam iti | atra hi ṣaḍ<lb n="2"/>
+                            prāṇayaṃti | evaṃ bhūtātmā kmmapuruṣo 'pi || aśeṣasyaiva karmmarāśe
-                        hetuka eva puruṣo 'dhikṛta iti satvād īnāṃ pṛthak nirdeśo nāsti |
+                                caitanya<pb facs="43" ana="MS-ADD-02491-000-00043.jpg" n="34r"/><lb n="1"
-                        agniṣomānilāś ca tatra bhūtagrahaṇenaiva<lb n="3"/> gṛhyaṃte |
+                            />heturiti | prāṇayaṃti na tu ca cetanādhātur eva prāṇanaṃ bhūtānāṃ
-                        cetanāgrahaṇeṃdriyāṇi sāmarthyād āpannasamanaso 'vyatirekeṇa
+                            vakṣyati hi | tad eva cetanāvasthitam iti | atra hi ṣaḍ<lb n="2"/>hetuka
-                        satvād īṃni ucyaṃte | tatra punareṣāṃ<lb n="4"/>caitanye
+                            eva puruṣo 'dhikṛta iti satvādīnāṃ pṛthak nirdeśo nāsti | agniṣomānilāś
-                        pṛthakgrahaṇena cetanādhātutvaṃ bādhitaṃ | yathā taiṣāṃ
+                            ca tatra bhūtagrahaṇenaiva<lb n="3"/> gṛhyaṃte | cetanāgrahaṇeṃdriyāṇi
-                            ce<del>tu</del><add><unclear>ti</unclear></add>nādhātusamatvaṃ
+                            sāmarthyād āpannasamanaso 'vyatirekeṇa satvādīni ucyaṃte | tatra
-                        yathā pratyekakarmmanirdeśo<lb n="5"/>svayam eva ācāryo vakṣyati |
+                                punareṣāṃ<lb n="4"/>caitanye pṛthakgrahaṇena cetanādhātutvaṃ
-                        evaṃ mānā'pi bhūtātmanaḥ śarīrāṃtagrahaṇamokṣaṇaheturiti tadapi
+                            bādhitaṃ | yathā naiṣāṃ ce<subst><del>tu</del><add place="above"
-                        prāṇayati ||<lb n="6"/> tad eva sarva eva pratyekaṃ prāṇayaṃtīti |
+                                    >ta</add></subst>nādhātusamatvaṃ yathā pratyekakarmmanirdeśo<lb
-                        samudāyopy eṣāṃ vyavahāro lāghavārthaḥ paribhāṣitaḥ | jaḍas tu
+                                n="5"/>svayam evācāryo vakṣyati | evaṃ mano'pi bhūtātmanaḥ
-                            bhūtātma<lb n="7"/>śabdena na mano abhidhatte | mānāgrahaṇaṃ
+                            śarīrāṃtagrahaṇamokṣaṇahetur iti tadapi prāṇayati ||<lb n="6"/> tad eva
-                        nādhīyate | tanna bhūtātmamanasorvyaktabhedāt | eṣāṃ ca prāṇatvaṃ
+                            sarva eva pratyekaṃ prāṇayaṃtīti | samudāyo py eṣāṃ vyavahāro
-                            pratyekaṃ<lb n="8"/>marmmanirddeśa eva pratipādatiṃ bhavam iti
+                            lāghavārthaḥ paribhāṣitaḥ | jaḍas tu bhūtātma<lb n="7"/>śabdena na mano
-                        | bhavati cātra | cittavātādi satvād i bhūtātmeṃdriyapaṃcake |
+                            abhidhatte | manograhaṇaṃ nādhīyate | tanna bhūtātmamanasor vyaktabhedāt
-                            prāṇākhyaṃ<lb n="9"/>paryabhāṣīsma
+                            | eṣāṃ ca prāṇatvaṃ pratyekaṃ<lb n="8"/>marmmanirddeśa eva pratipāditaṃ
-                            puraskṛta<unclear>dvācatinā</unclear> garbhasā kevalaṃ
+                            bhavam iti | bhavati cātra | cittavātādisatvādibhūtātmeṃdriyapaṃcake |
-                        vāṃgapratyaṃgeṣu guṇāḥ | dharmmadharmmātmakāṃ prāṇeṣv api cetat
+                                prāṇākhyaṃ<lb n="9"/>paryabhāṣī sma puraskṛtadvācatinā garbhasā
-                            sa<lb n="10"/>mucitaṃ | prāṇeṣv api | agnīṣomīyatvāt garbhasya
+                            kevalaṃ vāṃgapratyaṃgeṣu guṇāḥ | dharmmādharmmātmakāṃ prāṇeṣv api cetat
-                        prathamam agnīṣomo nirddiṣṭo | tatrāṣṭādhārādheyayor ādhā<pb
+                                sa<lb n="10"/>mucitaṃ | prāṇeṣv api | agnīṣomīyatvāt garbhasya
-                            n="44"/>dhārasya prābhāvā tu ārttavaprāgbhāvenāgneḥ
+                            prathamam agnīṣomo nirddiṣṭo | tatrāṣṭādhārādheyayor ādhā<pb
-                        pūrvanirddeśo 'lpā catvāra pūrvanipātena anaṃtaram agnīṣomādi |
+                                facs="44" ana="MS-ADD-02491-000-00044.jpg" n="34v"/><lb n="1"/>rasya
-                            trayo<lb n="2"/>daśamāvidhaḥ | </l>
+                            prāgbhāvāttu ārttavaprāgbhāvenāgneḥ pūrvanirddeśo
+                            'lpācatvārapūrvanipātena anaṃtaram agnīṣomādi | trayo<lb n="2"
+                            />daśamāvidhaḥ | </l>
+                    </lg>
-                    <l xml:id="NC.3.4.4">
+                    <p xml:id="NC.3.4.4">
                         <label>NC.3.4.4</label>
-                         prāṇasadbhāva eva śukraśoṇitasya prāṇataḥ pariṇāmena tvagādi
+                         prāṇasadbhāva eva śukraśoṇitasya prāṇataḥ pariṇāmena tvagādisaṃbhava iti |
-                        saṃbhava iti | anaṃtaraṃ tvagādi vyā<lb n="3"/>karaṇaṃ kurvvan āha
+                        anaṃtaraṃ tvagādivyā<lb n="3"/>karaṇaṃ kurvvan āha | tasyā khalu
-                        | tasyā khalu śukraśoṇitasyetyādi | kṣīrasaṃtāni kāṣṭaṃ dṛṣṭāṃtena
+                        śukraśoṇitasyetyādi | kṣīrasaṃtānikāṣṭaṃdṛṣṭāṃtena bahirvṛttiśukraśoṇita<lb
-                        bahirvṛtti śukraśoṇita<lb n="4"/>sārārabdhatvaṃ tvacāṃ bodhayaṃti
+                            n="4"/>sārārabdhatvaṃ tvacāṃ bodhayaṃti | teṣāṃ bahiḥsthitatvena
-                        | teṣāṃ bahiḥsthitatvena pratyakṣatvāt
+                        pratyakṣatvāt prathamarasadhātū 'dhiṣṭhānatvāc ca prathamaṃ vyāka<lb n="5"
-                        prathamarasadhātū'dhiṣṭhānatvāc ca prathamaṃ vyāka<lb n="5"/>raṇaṃ
+                        />raṇaṃ | asāravyākaraṇaṃ vivṛṇvann āha || tāsām ity ādi | tāsām iti
-                        | asāravyākaraṇaṃ vivṛṇvan āha || tāsām ity ādi | tāsām iti
+                        nirddhāraṇe ṣaṣṭhī sarvavarṇān
-                        nirdhāraṇe ṣaṣṭhī sarvavarṇān rogādikān<lb n="6"
+                            rogādikān<!--rogā>gaurā (ro,gau do look very similar)--><lb n="6"/>chāyā
-                        />chāyāmahābhūtapaṃcakena kṛtā paṃcavidhā || tad uktaṃ carake ||
+                        mahābhūtapaṃcakena kṛtā paṃcavidhā || tad uktaṃ carake || evā<subst><add
-                        evāmādīnāṃ paṃcapaṃcānāṃ chāyāvidhilakṣaṇā a<lb n="7"/>vabhāsinī
+                                place="above">mā</add></subst>dīnāṃ paṃca paṃcānāṃ chāyā
-                        ca <unclear>mapāsyā</unclear>bhrājakānāgnikṛtaṃ paṃcavidhāṃ ca
+                        vidhilakṣaṇā | a<lb n="7"/>vabhāsinī camapāsyā bhrājakānāgnikṛtaṃ
-                        chāyām iti || carakāt prabhāpy avabhāsate | tatra chāyā <lb n="8"
+                        paṃcavidhāṃ ca chāyām iti || carakāt prabhāpy avabhāsate | tatra chāyā<lb
-                        />prabhavayor viśeṣaḥ | prabhāva<unclear>rtma</unclear>m
+                            n="8"/>prabhavayor viśeṣaḥ | prabhā varṇṇam ākramayati | chāyā tu
-                        ākramayati | cāyā tu <unclear>vartma</unclear>prakāśinī |
+                        varṇaprakāśinī | āsannā lakṣate chāyā bhā vikaṣṭāva<lb n="9"/>lakṣyate |
-                        āsannālakṣate chāyābhāvikaṣṭāva<lb n="9"/>lakṣyate tasyāḥ pramāṇaṃ
+                        tasyāḥ pramāṇaṃ nirddiśan āha || sā vravīhir ityādi || vrīhir atra yavaḥ |
-                        nirddiśan āha || sā vravīhir ity ādi || vrīhiratra yavaḥ |
+                        nānādhikārāt | yaduktaṃ ya<lb n="10"/>vāhyarddho gudauṣṭa iti ||
-                        tānādhikārāt | yaduktaṃ ya<lb n="10"
+                        <!-- SS 2.2.6 --> pradhānakalpanayā gṛhītatvāt śūkadhānyānāṃ nānābhedena
-                            /><unclear>vāhyardvogradoṣṭa</unclear> iti ||
+                        pramāṇāniyamāc ca || <pb  facs="45"  ana="MS-ADD-02491-000-00045.jpg" n="35r"/>
-                        pradhānakalpanayā gṛhītatvāt śūkadhānyānāṃ nānābhedena
+                        <lb n="1"/>evaṃ dvitīyādiṣv api tāsāṃ saptānām api abhipretaṃ | mānaṃ
-                        pramāṇāniyamāc ca ||<pb n="45"/> evaṃ dvitīyādiṣv api tāsāṃ
+                        pradeśāṃtaroditena saṃbaṃdhaṃ kurvvan āha || aṃguṣṭhodara<lb n="2"
-                        saptānām api abhipretaṃ | mānaṃ
+                        />mātrasārddhaṃ caturtha ca | carake tu kāyacikitsāsiddhāṃtenaiva ṣaḍ eva
-                        pradeśāṃta<unclear>rodi</unclear>tena saṃbaṃdhaṃ kurvvan āha ||
+                        tvacaḥ ||<!-- cf. CS 4.7.4 --> atra śalyataṃtrasiddhāṃtena saptaiva <lb
-                            aṃguṣṭhodara<lb n="2"/> mātra sārddhaṃ caturtha ca | carake tu
+                            n="3"/>tvacāṃ ca yathoditaṃ mānaṃ māṃsaleṣu avakāśeṣu na punar
-                        kāyacikitsā siddhāṃtenaiva ṣāḍava tvacaḥ || atra
+                        asthipradhāneṣu lalāṭādiṣu | tad uktaṃ bhoje | māṃsale<lb n="4"/>ṣv
-                        śalyataṃtrasiddhāṃtena saptaiva<lb n="3"/>tvacāṃ ca yathoditaṃ
+                        avakāśeṣu yathāmānaṃ tvacāṃ mataṃ | lalāṭāṃguṣṭhagaṃḍeṣu kapāleṣu
-                        mānaṃ māṃsaleṣu avakāśeṣu na punarasthipradhāneṣu lalāṭādiṣu |
+                        tathālpikāḥ |</p>
-                        tad uktaṃ bhoje | māṃsale<lb n="4"/>ṣv avakāśeṣu yathāmānaṃ tvacāṃ
-                        mataṃ | lalāṭāṃguṣṭhagaṃḍeṣu kapāleṣu tathālpikāḥ |
-                        tvacapratyāsannatvekaḥ lābhā<lb n="5"/>gaṃ nirddiśan āha || </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.5">
                         <label>NC.3.4.5</label>
-                         kalāḥ khalvapītyādi || kalāpi saptetyarthaḥ | tāsāṃ sāmānyena
+                         tvacapratyāsannatve kalābhā<lb n="5"/>gaṃ nirddiśan āha || kalāḥ khalv
-                        lakṣaṇaṃ | saṃkṣepeṇa darśayan āha ||<lb n="6"/>
+                        apītyādi || kalāpi saptetyarthaḥ | tāsāṃ sāmānyena lakṣaṇaṃ | saṃkṣepeṇa
-                        dhātvāśayāṃtaramaryādāḥ dadhatīti dhātavaḥ rasaraktamāṃsādayaḥ |
+                        darśayan āha ||<lb n="6"/> dhātvāśayāṃtaramaryādāḥ dadhatīti dhātavaḥ
-                        kaphapittapurīṣāny api svasthaṃ svakarmmaṇā dadhatī<lb n="7"/>ti
+                        rasaraktamāṃsādayaḥ | kaphapittapurīṣāny api svasthaṃ svakarmmaṇā dadhatī<lb
-                        kṛtvā | </l>
+                            n="7"/>ti kṛtvā | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.6-7">
                         <label>NC.3.4.6-7</label>
-                         tāsāṃm antasthitatvenāpratyakṣāṇām asti pratyupamānaṃ pramāṇaṃ
+                         tāsāṃm antasthitatvenāpratyakṣāṇām asti pratyupamānaṃ pramāṇaṃ nirddiśan
-                        nirddiśan āha | yathāhītyādi | etena ka<lb n="8"/>lāsādhita pṛtha
+                        āha | yathāhītyādi | etena ka<lb n="8"/>lāsādhita pṛtha - -
-                        - - nādyupalaṃbhakāryeṇa viviktām avakalānām astitvaṃ sādhitaṃ
+                        nādyupalaṃbhakāryeṇa viviktām avakalānām astitvaṃ sādhitaṃ bhavet | tāsām
-                        bhavet | tāsām upaṣṭaṃbhakaṃ<lb n="9"/>nirddiśan āha || snāyubhiś
+                            upaṣṭaṃbhakaṃ<lb n="9"/>nirddiśan āha || snāyubhiś ceti | ādikalābhāgāḥ
-                        ceti | ādikalābhāgāḥ kalāviśeṣāḥ bhūmibhāgavat | jarāyu ārttava
+                        kalāviśeṣāḥ bhūmibhāgavat | jarāyu ārttava <lb n="10"
-                            <lb n="10"/>syodaryānalapariṇāmena kṣīrasaṃtānivat
+                        />syodaryānalapariṇāmena kṣīrasaṃtānivat avayavastenātatān śleṣmaṇāveṣṭitān
-                        avayavastenātatān śleṣmaṇāveṣṭitān dhātusaṃdhitvāt ||<pb n="46"
+                        dhātusaṃdhitvāt ||<pb facs="46" n="35v"/>kalābhāgasya saṃdhiṣu śleṣmā atas tenāveṣṭitān
-                        />kalābhāgasya saṃdhiṣu śleṣmā atas tenāveṣṭitān | </l>
+                        | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.8">
@@ Line 144: / Line 211: @@
                     <l xml:id="NC.3.4.10">
                         <label>NC.3.4.10</label>
-                         dvi<lb n="2"/>tīyā raktadharā | māṃsābhyaṃtaragatā | asyāṃ
+                         dvi<lb n="2"/>tīyā raktadharā | māṃsābhyaṃtaragatā | asyāṃ śoṇitaṃ
-                        śoṇitaṃ māsābhyaṃtara sāmānyena tiṣṭhati viśeṣataḥ | punaḥ śirāsu
+                        māsābhyaṃtara sāmānyena tiṣṭhati viśeṣataḥ | punaḥ śirāsu |<lb n="3"
-                            |<lb n="3"/>yakṛtplīho ceti | </l>
+                        />yakṛtplīho ceti | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.11"/>
@@ Line 152: / Line 219: @@
                     <l xml:id="NC.3.4.12-13">
                         <label>NC.3.4.12-13</label>
-                         tṛtīyā medodharā nāma | athetareṣu sarvveṣu saraktaṃ meda ucyate
+                         tṛtīyā medodharā nāma | athetareṣu sarvveṣu saraktaṃ meda ucyate | iti |
-                        | iti | māṃsān niḥsṛtatvān me<lb n="4"/>dasaḥ raktatā | anye tu
+                        māṃsān niḥsṛtatvān me<lb n="4"/>dasaḥ raktatā | anye tu sneho medaścitāścita
-                        sneho medaścitāścita evaṃti | etena tṛtīyakalāyāṃ
+                        evaṃti | etena tṛtīyakalāyāṃ medomajjānoghriyata | iti prati<lb n="5"/>
-                        medomajjānoghriyata | iti prati<lb n="5"/> pāditaṃ | etena
+                        pāditaṃ | etena sthānaikatvena majñaḥ pṛthak kalā nāsti | na cāpi medasaḥ
-                        sthānaikatvena majñaḥ pṛthak kalā nāsti | na cāpi medasaḥ pṛthak
+                        pṛthak snehatā | paṃcasnehatvaprasaṃgāt |<lb n="6"/>vasānupṛthag eva majñaḥ
-                        snehatā | paṃcasnehatvaprasaṃgāt |<lb n="6"/>vasānupṛthag eva
+                        | tābhyāṃ tasyāḥ pṛthak avasthānāt | vasāyās tu asthnibhyo baṃdir eva
-                        majñaḥ | tābhyāṃ tasyāḥ pṛthak avasthānāt | vasāyās tu asthnibhyo
+                        sthānaṃ saivocyate | va<lb n="7"/>āsati medomajñoḥ
-                        baṃdir eva sthānaṃ saivocyate | va<lb n="7"/>āsati medomajñoḥ
                         punarasthivivarāvasthānena sthānaikyād ekasnehakalpanaṃ |
-                            <unclear>ye</unclear>hi snehaṃ majñatrayā dadato te<lb n="8"
+                            <unclear>ye</unclear>hi snehaṃ majñatrayā dadato te<lb n="8"/>hyasthāny
-                        />hyasthāny eva pū<unclear>rṇṇā</unclear>ni tiktāthya snehaṃ
+                        eva pū<unclear>rṇṇā</unclear>ni tiktāthya snehaṃ gṛhnaṃti | na ca
-                        gṛhnaṃti | na ca tatrāśakyatvāt trayor bhedaṃ kalpayaṃti ||
+                        tatrāśakyatvāt trayor bhedaṃ kalpayaṃti || vasāsaṃgrāhiṇas tu vasāyā<lb
-                        vasāsaṃgrāhiṇas tu vasāyā<lb n="9"/>bahiḥ sthita medaso
+                            n="9"/>bahiḥ sthita medaso durvijayabhajatvā tathā māṃsād eva ubhayor
-                        durvijayabhajatvā tathā māṃsād eva ubhayor api saṃbhavatven
+                        api saṃbhavatven ekaguṇatvāt || sāmānyena udarādi<lb n="10"/>sthita
-                        ekaguṇatvāt || sāmānyena udarādi<lb n="10"/>sthita māsamedasor
+                        māsamedasor ubhayor api kvāthasnehaṃ vasām āhuḥ | ata eva atra kecid evaṃ
-                        ubhayor api kvāthasnehaṃ vasām āhuḥ | ata eva atra kecid evaṃ
+                        paṭhaṃti || śuddhamāṃsasya yaḥ snehaḥ<pb facs="47" n="36r"/>sā vasā parikīrttitā ||
-                        paṭhaṃti || śuddhamāṃsasya yaḥ snehaḥ<pb n="47"/>sā vasā
+                        tathetareṣu sarveṣu sneho medo vibhāvita iti || itareṣv iti | aśuddheṣu
-                        parikīrttitā || tathetareṣu sarveṣu sneho medo vibhāvita iti ||
+                        māṃseṣu dhātvaṃ<lb n="2"/>taropadhātumiśreṣṭity arthaḥ | bhavati cātra |
-                        itareṣv iti | aśuddheṣu māṃseṣu dhātvaṃ<lb n="2"
+                        asthimadhyasthito majjā medopyatr eva saṃsthitaṃ | tanmajjagrahaṇenaiva<lb
-                        />taropadhātumiśreṣṭity arthaḥ | bhavati cātra | asthimadhyasthito
+                            n="3"/> medasnehe pragṛhyate || </l>
-                        majjā medopyatr eva saṃsthitaṃ | tanmajjagrahaṇenaiva<lb n="3"/>
-                        medasnehe pragṛhyate || </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.14-17">
@@ Line 179: / Line 243: @@
                          caturthī śleṣmadharā nāma aṃtaḥkoṣṭhe ity ādi | tatrāpy asyāḥ
                             purīṣa<unclear>vadhāpya</unclear>sti | tatraiva<lb n="4"/> hi
-                        ravirbhāgaiḥ puṃktidṛśya purīṣatvāt sopy atra purīṣavibhāgo
+                        ravirbhāgaiḥ puṃktidṛśya purīṣatvāt sopy atra purīṣavibhāgo agnimārutakṛtaḥ
-                        agnimārutakṛtaḥ | tatrāgnikṛto vivecaya<lb n="5"/>ti | ca
+                        | tatrāgnikṛto vivecaya<lb n="5"/>ti | ca rasadoṣamūtrapurīṣāṇīti vacanāt |
-                        rasadoṣamūtrapurīṣāṇīti vacanāt | koṣṭho vibhajati | tat koṣṭhāt
+                        koṣṭho vibhajati | tat koṣṭhāt pṛthak karoti | etāvān eva hi |<lb n="6"
-                        pṛthak karoti | etāvān eva hi |<lb n="6"/>koṣṭhāt yāvad
+                        />koṣṭhāt yāvad avadharavasyor dhvaṃ yāvad yakṛtplīhavyavachinna
-                        avadharavasyor dhvaṃ yāvad yakṛtplīhavyavachinna āmapakvādhāra
+                        āmapakvādhāra ākrāṃto deśa iti pakvāśaya<lb n="7"/>stho bhavati || api
-                        ākrāṃto deśa iti pakvāśaya<lb n="7"/>stho bhavati || api prāyeṇa
+                        prāyeṇa purīṣasya pakvāśayasthitatvāt tam eva arthaṃ ślokato darśayan āha ||
-                        purīṣasya pakvāśayasthitatvāt tam eva arthaṃ ślokato darśayan āha
+                        yakṛtaḥ sa<lb n="8"/>matādi yakṛdgrahaṇaṃ raktādhārasāmyena plīhopy
-                        || yakṛtaḥ sa<lb n="8"/>matādi yakṛdgrahaṇaṃ raktādhārasāmyena
+                        upalakṣaṇaṃ | yakṛt samīpānāṃ ca yadāha | sthānāny āmāgnipakvā<lb n="9"/>nāṃ
-                        plīhopy upalakṣaṇaṃ | yakṛt samīpānāṃ ca yadāha | sthānāny
+                        mūtrasya rudhirasya ca | hadaṃdukaḥ phuphusaś ca koṣṭhetyādi vidhīyate ||
-                            āmāgnipakvā<lb n="9"/>nāṃ mūtrasya rudhirasya ca | hadaṃdukaḥ
+                        atrāpy uṃdukagrahaṇena tat saṃbaṃdhāt<lb n="10"/>gudayor api grahaṇaṃ |
-                        phuphusaś ca koṣṭhetyādi vidhīyate || atrāpy uṃdukagrahaṇena tat
+                        carako
-                            saṃbaṃdhāt<lb n="10"/>gudayor api grahaṇaṃ | carako
+                        koṣṭhāṃgeṣvevakṣudrāṃtrasthūlāṃ<unclear>traü</unclear>ttaragudādharagudānāṃ
-                            koṣṭhāṃgeṣvevakṣudrāṃtrasthūlāṃ<unclear>traü</unclear>ttaragudādharagudānāṃ
+                        pāṭhāt | tenoktaṃ yakṛ<pb facs="48" n="36v"/>dādi vyavachinnaṃ |
-                        pāṭhāt | tenoktaṃ yakṛ<pb n="48"/>dādi vyavachinnaṃ |
+                        aṃtrovāpyadharagudaparyaṃtaṃ | koṣṭha tatsamāsṛtāṇyaṃtrāṇi sārddhaṃ
-                        aṃtrovāpyadharagudaparyaṃtaṃ | koṣṭha tatsamāsṛtāṇyaṃtrāṇi
+                        trivyāmāni || udakasthaṃ vi<lb n="2"/>bhajate nirasyati vibhaktaṃ karoti
-                        sārddhaṃ trivyāmāni || udakasthaṃ vi<lb n="2"/>bhajate nirasyati
+                        śarīrāt | udakasya purīṣādhāreṣu aṃtreṣu prādhānyāt | ata eva carake |<lb
-                        vibhaktaṃ karoti śarīrāt | udakasya purīṣādhāreṣu aṃtreṣu
+                            n="3"/>uṃdukaḥ purīṣāṃtraśabdenoditaḥ | malaṃ purīṣaṃ | ata eva
-                        prādhānyāt | ata eva carake |<lb n="3"/>uṃdukaḥ
+                        purīṣadhareti | viśeṣaṇam asyāḥ | </l>
-                        purīṣāṃtraśabdenoditaḥ | malaṃ purīṣaṃ | ata eva purīṣadhareti |
-                        viśeṣaṇam asyāḥ | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.18">
                         <label>NC.3.4.18</label>
-                         ṣaṣṭhī pittadharā nāma | <lb n="4"/>yā caturvidhaṃ catuḥprakāraṃ
+                         ṣaṣṭhī pittadharā nāma | <lb n="4"/>yā caturvidhaṃ catuḥprakāraṃ aśitādi
-                        aśitādi bhedena āśayāt kaphāśayāt pracyutaṃ bhraṣṭaṃ
+                        bhedena āśayāt kaphāśayāt pracyutaṃ bhraṣṭaṃ pakvāśayopasthitaṃ pacyamā<lb
-                        pakvāśayopasthitaṃ pacyamā<lb n="5"/> nāśayagataṃ ||
+                            n="5"/> nāśayagataṃ || āmapakvāśayayor api sthānasyānyataravyapadeśaḥ |
-                        āmapakvāśayayor api sthānasyānyataravyapadeśaḥ | tathā hi carakaḥ
+                        tathā hi carakaḥ || atrāmāśayo viśeṣeṇa<lb n="6"/>pittasthānaṃ tasyaiva
-                        || atrāmāśayo viśeṣeṇa<lb n="6"/>pittasthānaṃ tasyaiva pakvāśayaṃ
+                        pakvāśayaṃ vyapadeśo pi pakvāśayagate doṣe virekārthaṃ prayojayet ||
-                        vyapadeśo pi pakvāśayagate doṣe virekārthaṃ prayojayet ||
+                            tatropasthitaṃ<del>ḥ</del><lb n="7"/>prāptam āgatam annaṃ dhārayatīti |
-                            tatropasthitaṃ<del>ḥ</del><lb n="7"/>prāptam āgatam annaṃ
+                        abhitaḥ sāmarthyataḥ ūrdhvam āmāśayepy adhaś ca pakvāśayepi pacati | param
-                        dhārayatīti | abhitaḥ sāmarthyataḥ ūrdhvam āmāśayepy adhaś ca
+                        ayaṃ viśe<lb n="8"/>ṣaḥ | agner ūrdhvagatitvāt jvālāsadṛśair ūṣmabhiḥ
-                        pakvāśayepi pacati | param ayaṃ viśe<lb n="8"/>ṣaḥ | agner
+                            kaphāśaye<unclear>kramrsa</unclear>madhyam avapākaṃ karoti | pittāśaye
-                        ūrdhvagatitvāt jvālāsadṛśair ūṣmabhiḥ
+                        tu pi<lb n="9"/>ttoṣmalakṣyāṇā vahniḥ atyusannam annaṃ vidhūmāṃgārajātam
-                            kaphāśaye<unclear>kramrsa</unclear>madhyam avapākaṃ karoti |
+                        ivāṃśaśaktaṃ pacanīyaṃ || bhṛśaṃ pacati || pakvāśayo<lb n="10"/> punar
-                        pittāśaye tu pi<lb n="9"/>ttoṣmalakṣyāṇā vahniḥ atyusannam annaṃ
+                        adhobhāgagataṃ kidṛm ūrdhvastho vahniḥ vaharagnir ivādhaḥ samīpasthaṃ pācyaṃ
-                        vidhūmāṃgārajātam ivāṃśaśaktaṃ pacanīyaṃ || bhṛśaṃ pacati ||
+                        kiṃcid eva pacatiḥ | tam eva tāpaśo<pb facs="49" n="37r"/>ṣalakṣaṇaṃ pākam anilopy
-                            pakvāśayo<lb n="10"/> punar adhobhāgagataṃ kidṛm ūrdhvastho
+                        upavṛṃhayati | tasyāpi śoṣakaratvāt | ata eva carakepy uktaṃ || śoṣyamāṇasya
-                        vahniḥ vaharagnir ivādhaḥ samīpasthaṃ pācyaṃ kiṃcid eva pacatiḥ |
+                            vahni<lb n="2"/>neti || ata eva hetor atrāpi śloke anilānilāśayaprāpakaṃ
-                        tam eva tāpaśo<pb n="49"/>ṣalakṣaṇaṃ pākam anilopy upavṛṃhayati |
+                        koṣṭhagrahaṇaṃ || śoṣitam iti viśeṣaṇaṃ prāye <lb n="3"/>ṇa vātāśaye
-                        tasyāpi śoṣakaratvāt | ata eva carakepy uktaṃ || śoṣyamāṇasya
+                        vātenaiva | āmapakvāśayayor hi viklitilakṣaṇasyaiva pākasya vidyamānatvāt ||
-                            vahni<lb n="2"/>neti || ata eva hetor atrāpi śloke
+                        tad uktaṃ || samupa<lb n="4"/>klinnadhātva<add place="left-margin"
-                        anilānilāśayaprāpakaṃ koṣṭhagrahaṇaṃ || śoṣitam iti viśeṣaṇaṃ
+                        >nna</add>m iti || āmāśayapākaprapāka iti | praśabdaḥ ādikarmmadyotanārtha
-                        prāye <lb n="3"/>ṇa vātāśaye vātenaiva | āmapakvāśayayor hi
+                            kṛ<unclear>to</unclear> pittāśaye tu || pacyamānasyeti | pakvā<lb n="5"
-                        viklitilakṣaṇasyaiva pākasya vidyamānatvāt || tad uktaṃ ||
+                        />śaye śoṣyamāṇasyetyarthaḥ || bhoje 'pi | āmāśayacyutaṃ hy annaṃ pakvāśayam
-                            samupa<lb n="4"/>klinnadhātva<add place="left-margin"
+                        upasthitāṃ tatrāpi pākaṃ prāpnoti mārutoṣmopa<lb n="6"/> pāditaṃ || </l>
-                            >nna</add>m iti || āmāśayapākaprapāka iti | praśabdaḥ
-                        ādikarmmadyotanārtha kṛ<unclear>to</unclear> pittāśaye tu ||
-                        pacyamānasyeti | pakvā<lb n="5"/>śaye śoṣyamāṇasyetyarthaḥ ||
-                        bhoje 'pi | āmāśayacyutaṃ hy annaṃ pakvāśayam upasthitāṃ tatrāpi
-                        pākaṃ prāpnoti mārutoṣmopa<lb n="6"/> pāditaṃ || </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.19">
                         <label>NC.3.4.19</label>
-                         etam evārthaṃ ślokena darśayannāha || aśitaṃ | khāditam ity ādi
+                         etam evārthaṃ ślokena darśayannāha || aśitaṃ | khāditam ity ādi ||
-                        || yathākālaṃ kālān atikrameṇa
+                        yathākālaṃ kālān atikrameṇa <unclear>dā</unclear>tīkṣṇamadhya<lb n="7"/>
-                            <unclear>dā</unclear>tīkṣṇamadhya<lb n="7"/> maṃdāgniṣu
+                        maṃdāgniṣu māśadravyagurulaghuṣūcitakālānukrameṇa kālas tu varṣādikam
-                        māśadravyagurulaghuṣūcitakālānukrameṇa kālas tu varṣādikam
                         abhinirvvarttayatīti carakavacanāt ||</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.20-21">
                         <label>NC.3.4.20-21</label>
-                         sapta<lb n="8"/>mī śukradharānāma śukrasya sarvāṃgavyāpitve
+                         sapta<lb n="8"/>mī śukradharānāma śukrasya sarvāṃgavyāpitve upamānaṃ
-                        upamānaṃ pramāṇaṃ darśayan āha || yathā payasītyādi ||
+                        pramāṇaṃ darśayan āha || yathā payasītyādi || dṛṣṭāṃtadvayam atrṛcaṃ mṛ<lb
-                        dṛṣṭāṃtadvayam atrṛcaṃ mṛ<lb n="9"/>duvegapuruṣagatavyāpārasya
+                            n="9"/>duvegapuruṣagatavyāpārasya alpabāhulyasyasūcanaparaṃ ||</l>
-                        alpabāhulyasyasūcanaparaṃ ||</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.22-23">
                         <label>NC.3.4.22-23</label>
                          tasyaidānīṃ sarvāṃgavyāpinā'pi harṣādibhiḥ viśiṣṭa<lb n="10"
-                        />dehasamutthitasthāpita prakarṣavarttanaṃ darśayan āha ||
+                        />dehasamutthitasthāpita prakarṣavarttanaṃ darśayan āha || dvyaṃgula ity ādi
-                        dvyaṃgula ity ādi | vāme tārapārśvadeśe mūtraśrotraṃ smṛtaṃ gataṃ
+                        | vāme tārapārśvadeśe mūtraśrotraṃ smṛtaṃ gataṃ | pra<pb facs="50" n="37v"/>karṣeṇa
-                        | pra<pb n="50"/>karṣeṇa pravarttate | sarvāṃgeṣu punar apakarṣaṃ
+                        pravarttate | sarvāṃgeṣu punar apakarṣaṃ ca | vadaṃti | mūtraśrotrasyeva
-                        ca | vadaṃti | mūtraśrotrasyeva śukrapravṛttadvāreṇa ārttavam api
+                        śukrapravṛttadvāreṇa ārttavam api strīṇāṃ<lb n="2"/>pravarttate | </l>
-                            strīṇāṃ<lb n="2"/>pravarttate | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.24">
                         <label>NC.3.4.24</label>
-                         tasya ca sarvadaiva vidyamānatvepi yena hetunā garbhiṇyā ārttavaṃ
+                         tasya ca sarvadaiva vidyamānatvepi yena hetunā garbhiṇyā ārttavaṃ na
-                        na dṛśyate | taṃ darśayan āha || gṛhītaga<lb n="3"/>rbhāṇām ity
+                        dṛśyate | taṃ darśayan āha || gṛhītaga<lb n="3"/>rbhāṇām ity ādi || adhaḥ
-                        ādi || adhaḥ pratihatam ity ādi || pravahacchalilam iva
+                        pratihatam ity ādi || pravahacchalilam iva nāḍīnirodhenupacīyate copari |
-                        nāḍīnirodhenupacīyate copari | uparyupaca<lb n="4"/>yenā'paceti
+                            uparyupaca<lb n="4"/>yenā'paceti nirucyate | yoṣitaś ca enām amalām ity
-                        nirucyate | yoṣitaś ca enām amalām ity āhuḥ |
+                        āhuḥ | śāstrarājarāyasaṃjñaṃ mūḍhagarbhakarmmaṇi | yadāha |<lb n="5"
-                        śāstrarājarāyasaṃjñaṃ mūḍhagarbhakarmmaṇi | yadāha |<lb n="5"
+                        />carakaḥ | jarāyu ca dehoparigataṃ garbhaśarīrāvaguṃṭhakaṃ kṣīrasaṃtānikā
-                        />carakaḥ | jarāyu ca dehoparigataṃ garbhaśarīrāvaguṃṭhakaṃ
+                        sadṛśaṃ | tathāmālākhyaṃ cobhayam evai<lb n="6"/>tat | ārttavajaṃ
-                        kṣīrasaṃtānikā sadṛśaṃ | tathāmālākhyaṃ cobhayam evai<lb n="6"
+                        rasavahanāḍī ca garbhānābhināḍīsaṃbaddhā || tad uktaṃ bhoje || raktā jarāyur
-                        />tat | ārttavajaṃ rasavahanāḍī ca garbhānābhināḍīsaṃbaddhā ||
+                        bhavati nāḍī caiva rasā<lb n="7"/>tmikā | sā nāḍī garbham āpnoti tayā
-                        tad uktaṃ bhoje || raktā jarāyur bhavati nāḍī caiva rasā<lb n="7"
+                        garbhasya varttanaṃ || śeṣam aṃkasthānāpacitād anyāt nāḍīmukhaiḥ
-                        />tmikā | sā nāḍī garbham āpnoti tayā garbhasya varttanaṃ || śeṣam
+                            prattyāvṛtyā<lb n="8"/>āvṛttaṃ cordhvatam aāgataṃ payodharau ષ<add
-                        aṃkasthānāpacitād anyāt nāḍīmukhaiḥ prattyāvṛtyā<lb n="8"/>āvṛttaṃ
+                            place="bottom-margin"> abhi</add>pratidahyate | payodharāyoṛ
-                        cordhvatam aāgataṃ payodharau ષ<add place="bottom-margin">
+                        śukravahaśrotomūlatvāt śukravahārttavavaha<lb n="9"/>yoś ca śrotasor abhedāt
-                            abhi</add>pratidahyate | payodharāyoṛ śukravahaśrotomūlatvāt
+                        | ārttavasya raktatvāt | garbhasya raktajāni koṣṭhāṃgāni kānicad iti
-                            śukravahārttavavaha<lb n="9"/>yoś ca śrotasor abhedāt |
-                        ārttavasya raktatvāt | garbhasya raktajāni koṣṭhāṃgāni kānicad iti
                         nirddiśan āha || </l>
@@ Line 277: / Line 329: @@
                         <label>NC.3.4.25</label>
                          ga<lb n="10"/>rbhasya khalvity ādi || śoṇitasya ca yatphenabhūtau
-                            avayava<unclear>sṛjñā</unclear> -hṛdayasya vāmapārśvavarttī
+                            avayava<unclear>sṛjñā</unclear> -hṛdayasya vāmapārśvavarttī phupphusaḥ
-                        phupphusaḥ phupphuṃḍa<pb n="51"/>iti prasiddhā | śoṇita malaja ity
+                            phupphuṃḍa<pb facs="51" n="38r"/>iti prasiddhā | śoṇita malaja ity ādi ||
-                        ādi || ikṣurasapākamalavat yaḥ śoṇitamalas tajjā uṃdukaḥ |
+                        ikṣurasapākamalavat yaḥ śoṇitamalas tajjā uṃdukaḥ |
-                            pradoṣṭo<unclear>'nnu</unclear>pra<lb n="2"/>deśaḥ |
+                            pradoṣṭo<unclear>'nnu</unclear>pra<lb n="2"/>deśaḥ | purīṣādhānaṃ
-                        purīṣādhānaṃ uṃṇḍakaḥ | </l>
+                        uṃṇḍakaḥ | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.26-30">
                         <label>NC.3.4.26-30</label>
-                         kṣudrāṃtragudavastisaṃbhavaṃ darśayan āha || asṛjaśleṣmaś
+                         kṣudrāṃtragudavastisaṃbhavaṃ darśayan āha || asṛjaśleṣmaś cāpītyādi |
-                        cāpītyādi | kṣudrāṃtraguda<lb n="3"/>vastiślokābhone 'pi | bhṛśā
+                            kṣudrāṃtraguda<lb n="3"/>vastiślokābhone 'pi | bhṛśā eva jihvāsaṃbhavaṃ
-                        eva jihvāsaṃbhavaṃ darśayan āha || atrāsyetyādi || garbhasya
+                        darśayan āha || atrāsyetyādi || garbhasya sarvapacyamānasya vāyu<lb n="4"
-                        sarvapacyamānasya vāyu<lb n="4"/>nā tatreti tatreti hṛdaye
+                        />nā tatreti tatreti hṛdaye prāṇāpānābhyāṃ muhurmuhur eva
-                        prāṇāpānābhyāṃ muhurmuhur eva
+                            praśa<unclear>u</unclear>ttiṣṭhadbhyāṃ hṛdayasyeva ādhmānāt | parataṃtra
-                        praśa<unclear>u</unclear>ttiṣṭhadbhyāṃ hṛdayasyeva ādhmānāt |
+                            pratyayācca<lb n="5"/> tad uktaṃ hiraṇyākhyor ukmabaddhasya mānasya
-                        parataṃtra pratyayācca<lb n="5"/> tad uktaṃ hiraṇyākhyor
+                        garbhasya hṛdi vāyunā | kapharaktaprasādena syāj jihvākapharaktaje<lb n="6"
-                        ukmabaddhasya mānasya garbhasya hṛdi vāyunā | kapharaktaprasādena
+                        />ti || pūrvoktadehadūṣyānuvṛtter anyānukteś ca | pūrvoktaparataṃtrobhayor
-                        syāj jihvākapharaktaje<lb n="6"/>ti || pūrvoktadehadūṣyānuvṛtter
+                        eva uktatvāt | anye tu pa|ṭhaṃti | hṛdaye pa<lb n="7"/>cyamānānāṃ
-                        anyānukteś ca | pūrvoktaparataṃtrobhayor eva uktatvāt | anye tu
+                            mādhmā<unclear>padrukma</unclear>sākhāt | kaphaśoṇitamāsānāṃ sārājihvā
-                        pa|ṭhaṃti | hṛdaye pa<lb n="7"/>cyamānānāṃ
+                        prajāyate || atrāpi hṛdyādhmānāt pacyamānā<lb n="8"/>nāṃ kaphādīnām iti
-                            mādhmā<unclear>padrukma</unclear>sākhāt | kaphaśoṇitamāsānāṃ
+                        saṃbaṃdhaḥ | kecid atra koṣṭhāṃgajihvāprasaṃgena nāśāśrota|peśīśarādyāśaya
-                        sārājihvā prajāyate || atrāpi hṛdyādhmānāt pacyamānā<lb n="8"/>nāṃ
+                        vṛkkavṛṣaṇānāṃ he<lb n="9"/>tum utpattiṃ ca paṭhaṃti || tannātiprasiddhaṃ || </l>
-                        kaphādīnām iti saṃbaṃdhaḥ | kecid atra koṣṭhāṃgajihvāprasaṃgena
-                        nāśāśrota|peśīśarādyāśaya vṛkkavṛṣaṇānāṃ he<lb n="9"/>tum utpattiṃ
-                        ca paṭhaṃti || tannātiprasiddhaṃ || </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.31-32">
                         <label>NC.3.4.31-32</label>
-                         śoṇitakaphaprasādajaṃ hṛdayaṃ || tasya hṛdayasyā'dho vā majjātaḥ
+                         śoṇitakaphaprasādajaṃ hṛdayaṃ || tasya hṛdayasyā'dho vā majjātaḥ plīhā
-                        plīhā pupphu<lb n="10"/> saś ca dakṣiṇato yakṛtkloma ca || klomaḥ
+                            pupphu<lb n="10"/> saś ca dakṣiṇato yakṛtkloma ca || klomaḥ varṣabhūmiḥ
-                        varṣabhūmiḥ | tadviśeṣeṇa cetanāsthānaṃ | caitanyāspadaṃ ||
+                        | tadviśeṣeṇa cetanāsthānaṃ | caitanyāspadaṃ || sāmānyena saka<pb facs="52" n="38v"
-                        sāmānyena saka<pb n="52"/>lam eva śarīraṃ cetanāsthānaṃ ||
+                        />lam eva śarīraṃ cetanāsthānaṃ || tad uktaṃ carake || vedanānām adhiṣṭhānaṃ
-                        tad uktaṃ carake || vedanānām adhiṣṭhānaṃ manodehaś ca seṃdriyaḥ |
+                        manodehaś ca seṃdriyaḥ | keśalomanakhāgrāṃ<lb n="2"/>taṃ maladravaguṇair
-                            keśalomanakhāgrāṃ<lb n="2"/>taṃ maladravaguṇair vinā iti ||
+                        vinā iti || cetanādhātu sahacaritaṃ mānā'pi rajastamo doṣaṃ hṛdi viśeṣeṇa
-                        cetanādhātu sahacaritaṃ mānā'pi rajastamo doṣaṃ hṛdi viśeṣeṇa tat
+                        tat punaruṇatvā<lb n="3"/>t | āśugamity anenaiva saphalaśarīragatam api mano
-                            punaruṇatvā<lb n="3"/>t | āśugamity anenaiva
+                        viśeṣeṇa hṛdayagataṃ | uktaṃ hi prāk || tadāśrayāśrayā hi dha<lb n="4"
-                        saphalaśarīragatam api mano viśeṣeṇa hṛdayagataṃ | uktaṃ hi prāk
+                        />manyaḥ prāṇavahāḥ prāṇeṣv iṃdrayamanorajastamasāṃ pāṭhāt || tamasā
-                        || tadāśrayāśrayā hi dha<lb n="4"/>manyaḥ prāṇavahāḥ prāṇeṣv
+                        hṛdayāvaraṇe citteṃdriyavaha dhamanīti rodhāt || <lb n="5"/>tamo mohena
-                        iṃdrayamanorajastamasāṃ pāṭhāt || tamasā hṛdayāvaraṇe
+                        cakṣurādi grāhyarūpādīnāṃ pratijñābhāvaḥ | tathaivāṃtarmmano vahaśrotasāṃ ca
-                        citteṃdriyavaha dhamanīti rodhāt || <lb n="5"/>tamo mohena
+                        tamovaraṇāt manasaḥ<lb n="6"/>sukhaduḥkhādi jñānābhāvaś ca | yathātra
-                        cakṣurādi grāhyarūpādīnāṃ pratijñābhāvaḥ | tathaivāṃtarmmano
+                        suptasya svapnajñānaṃ tathottaratra vakṣyatīti || tad uktaṃ carake || yadā
-                        vahaśrotasāṃ ca tamovaraṇāt manasaḥ<lb n="6"/>sukhaduḥkhādi
+                        tu manasaḥ<lb n="7"/>klāṃte karmmātmanaḥ klamānvitāḥ | viṣayebhyo
-                        jñānābhāvaś ca | yathātra suptasya svapnajñānaṃ tathottaratra
+                        nivarttaṃte tadā svapiti mānavaḥ | cittādikaraṇānāṃ viśeṣamayo<lb n="8"/>gaṃ
-                        vakṣyatīti || tad uktaṃ carake || yadā tu manasaḥ<lb n="7"/>klāṃte
+                        ca karmmapuruṣacaitanyaṃ anuvarttate iti || anekaśo vyākhyātaṃ tad uktaṃ
-                        karmmātmanaḥ klamānvitāḥ | viṣayebhyo nivarttaṃte tadā svapiti
+                        carake | ātmanaḥ karaṇair yāgāt ||<lb n="9"/>jñānaṃ tasya pravarttate |
-                        mānavaḥ | cittādikaraṇānāṃ viśeṣamayo<lb n="8"/>gaṃ ca
+                        karaṇānāṃ ca vaimalyād ayogād vā na varttate || iti || idānīṃ niśānidrāyāḥ
-                        karmmapuruṣacaitanyaṃ anuvarttate iti || anekaśo vyākhyātaṃ
+                            bhāvahetuṃ<lb n="10"/>darśayan āha || asmiṃs tu tamasāvṛte ity ādi ||
-                        tad uktaṃ carake | ātmanaḥ karaṇair yāgāt ||<lb n="9"/>jñānaṃ tasya
+                        anāvṛte punaḥ pravarttaṃte tasyaiva hṛdayasyākāraṃ da<del>''</del> rśayan
-                        pravarttate | karaṇānāṃ ca vaimalyād ayogād vā na varttate || iti
+                        āha ||<pb facs="53" n="39r"/>puṃḍarīkasamam ity ādi || jāgrato vikaśaty ahni svapne
-                        || idānīṃ niśānidrāyāḥ bhāvahetuṃ<lb n="10"/>darśayan āha ||
+                        naktaṃ ca mīlati | svabhāvakṛtamasya naktaṃ svapne mīlanaṃ | viparya<lb
-                        asmiṃs tu tamasāvṛte ity ādi || anāvṛte punaḥ pravarttaṃte
-                        tasyaiva hṛdayasyākāraṃ da<del>''</del> rśayan āha ||<pb n="53"
-                        />puṃḍarīkasamam ity ādi || jāgrato vikaśaty ahni svapne naktaṃ ca
-                        mīlati | svabhāvakṛtamasya naktaṃ svapne mīlanaṃ | viparya<lb
                             n="2"/>ye prabodha iti |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.33">
                         <label>NC.3.4.33</label>
-                         prākṛtā me nidrāṃ darśayan āha || nidrāṃ tu vaiṣṇavīm ity ādi |
+                         prākṛtā me nidrāṃ darśayan āha || nidrāṃ tu vaiṣṇavīm ity ādi | viṣṇor iyaṃ
-                        viṣṇor iyaṃ vaiṣṇavī yā sā loke nāmavi<lb n="3"/>śeṣeṇās te pāpmeti
+                        vaiṣṇavī yā sā loke nāmavi<lb n="3"/>śeṣeṇās te pāpmeti | sā hi cetaso
-                        | sā hi cetaso vivekaṃ prabodhaṃ nirasya svāpakṛtam iva prabodhaṃ
+                        vivekaṃ prabodhaṃ nirasya svāpakṛtam iva prabodhaṃ dadhātīti | sā iyaṃ
-                        dadhātīti | sā iyaṃ janmapra<lb n="4"/>bhṛti spṛśaṃtī janmabhūtāpi
+                            janmapra<lb n="4"/>bhṛti spṛśaṃtī janmabhūtāpi yāvajjīvam evās te |
-                        yāvajjīvam evās te | tenaivam aviṣayacikitsitasya prakṛtibhūtatvāt
+                        tenaivam aviṣayacikitsitasya prakṛtibhūtatvāt janmakā<lb n="5"/>lajā nidrām
-                            janmakā<lb n="5"/>lajā nidrām abhidhāya maraṇakālajāṃ nidrāṃ
+                        abhidhāya maraṇakālajāṃ nidrāṃ prākṛtām eva nirddiśan āha || tatra yadetyādi
-                        prākṛtām eva nirddiśan āha || tatra yadetyādi || anabodhinītija<lb
+                        || anabodhinītija<lb n="6"/>jaḍaḥ | avabodho 'navabodhaḥ | sa yasyāstīti
-                            n="6"/>jaḍaḥ | avabodho 'navabodhaḥ | sa yasyāstīti nity ayoge
+                        nity ayoge matvarthīyaḥ | saṃjñāvahāni cetanādhātukṛt samyak<lb n="7"/>
-                        matvarthīyaḥ | saṃjñāvahāni cetanādhātukṛt samyak<lb n="7"/>
+                        jātavahāni badhnāni prāṇādi vahāni sakalāni śrotāṃsi | kaphaḥ prabalatamaś
-                        jātavahāni badhnāni prāṇādi vahāni sakalāni śrotāṃsi | kaphaḥ
+                        ca tatas tena prabalatamaskṛte<lb n="8"/>cetanā śrotāni vahanirodhāt |
-                        prabalatamaś ca tatas tena prabalatamaskṛte<lb n="8"/>cetanā
+                        punaraprabodhinī sānijā etās tisraḥ | tatrāsāṃ sāmānya saṃprāpti vātha
-                        śrotāni vahanirodhāt | punaraprabodhinī sānijā etās tisraḥ |
+                            mana<lb n="9"/>saḥ śarīradoṣasya hīti prācīna ekā niśā nidrā | tathāpare
-                        tatrāsāṃ sāmānya saṃprāpti vātha mana<lb n="9"/>saḥ śarīradoṣasya
+                        maraṇajanmakālabhaved veprakṛtyau svabhāvabhūtatvā| <lb n="10"/>d āsām iti |
-                        hīti prācīna ekā niśā nidrā | tathāpare maraṇajanmakālabhaved
+                        niśā janmamaraṇakālabhāvena tisro nirddiśya manasoha rūpatvāt nidrāyāḥ
-                        veprakṛtyau svabhāvabhūtatvā| <lb n="10"/>d āsām iti | niśā
+                        pratyāsatyāsanneḥ pūrvaṃ<pb facs="54" n="39v"/>manodoṣaprakṛtividroṣaṃ nirddiśan āha ||
-                        janmamaraṇakālabhāvena tisro nirddiśya manasoha rūpatvāt nidrāyāḥ
+                        tatra tamoyaṣṭīnām ity ādi..nā manasā mano doṣeṇa hi hṛdayaśa<lb n="2"
-                        pratyāsatyāsanneḥ pūrvaṃ<pb n="54"/>manodoṣaprakṛtividroṣaṃ
+                        />kalasyava klamevamālanaṃ || tataḥ svāpas tatraiva tamo bhūyiṣṭhānāṃ
-                        nirddiśan āha || tatra tamoyaṣṭīnām ity ādi..nā manasā mano doṣeṇa
+                        punaraha svapīti bhūyo nidrāvidhiḥ | rajobhūyiṣṭhā<lb n="3"/>nām animittaṃ |
-                        hi hṛdayaśa<lb n="2"/>kalasyava klamevamālanaṃ || tataḥ svāpas
+                        rajaś calatvena kadācid ahaḥsu niśāsu vā bhavati | na bhavati | ceti
-                        tatraiva tamo bhūyiṣṭhānāṃ punaraha svapīti bhūyo nidrāvidhiḥ |
+                        madhyanidrāvadhiḥ | satvabhūyiṣṭhānām a <lb n="4"/>rddharātro pūrvasmin veti
-                            rajobhūyiṣṭhā<lb n="3"/>nām animittaṃ | rajaś calatvena
+                        | kṣīṇatamasa<unclear>stvā</unclear>ddoṣālpatā ity arthaḥ | na punar
-                        kadācid ahaḥsu niśāsu vā bhavati | na bhavati | ceti
+                        arddharātra eva | tatra pittasyoktadadyena satve <add place="right'margin"
-                        madhyanidrāvadhiḥ | satvabhūyiṣṭhānām a <lb n="4"/>rddharātro
+                            >kadye</add>na satvo<lb n="5"/>drekena prabodhaḥ | tad evaṃ pūrvābhis
-                        pūrvasmin veti | kṣīṇatamasa<unclear>stvā</unclear>ddoṣālpatā ity
+                        tisṛbhiḥ saha ṣaḍapy ete prākṛtasvabhāvabhūtāt apratīkārā vā yogābhyāsena
-                        arthaḥ | na punar arddharātra eva | tatra pittasyoktadadyena satve
+                            |<lb n="6"/>satvāvayavena vā pratīkārāḥ | śarīradevaprakṛtau kaphād eva
-                            <add place="right'margin">kadye</add>na satvo<lb n="5"
+                        paraṃ nidrā śleṣmatamobhava iti | vacanāt | tatra vṛddhāt kaphā<lb n="7"/> t
-                        />drekena prabodhaḥ | tad evaṃ pūrvābhis tisṛbhiḥ saha ṣaḍapy ete
+                        nidrātiyogaḥ | tatraiva nidrātiyoge vamanā ca pīḍā kṣetānīti || vātaprakṛtau
-                        prākṛtasvabhāvabhūtāt apratīkārā vā yogābhyāsena |<lb n="6"
+                        bhujagarūkṣa iti | evaṃ pittakṛtā ca<lb n="8"/>pittai | tad uktaṃ
-                        />satvāvayavena vā pratīkārāḥ | śarīradevaprakṛtau kaphād eva
+                        nidrānāśā'nilātpittādibhiḥ prakṛtibhūtāpīyaṃ yāpyā || yad āha carakaḥ |
-                        paraṃ nidrā śleṣmatamobhava iti | vacanāt | tatra vṛddhāt kaphā<lb
+                        samapittānilakaphā | ke<lb n="9"/>cid garbhādimānavāḥ | dṛśyaṃte vātalāḥ
-                            n="7"/> t nidrātiyogaḥ | tatraiva nidrātiyoge vamanā ca pīḍā
+                        kecit pittalā śleṣmalās tathā || teṣām anāturāḥ sarve vātalādyāḥ sadā<lb
-                        kṣetānīti || vātaprakṛtau bhujagarūkṣa iti | evaṃ pittakṛtā ca<lb
-                            n="8"/>pittai | tad uktaṃ nidrānāśā'nilātpittādibhiḥ
-                        prakṛtibhūtāpīyaṃ yāpyā || yad āha carakaḥ | samapittānilakaphā |
-                            ke<lb n="9"/>cid garbhādimānavāḥ | dṛśyaṃte vātalāḥ kecit
-                        pittalā śleṣmalās tathā || teṣām anāturāḥ sarve vātalādyāḥ sadā<lb
                             n="10"/>turāḥ | doṣā tu śayitā hyeṣāṃ doṣaprakṛtir ucyate |
-                        viparītaguṇas teṣāṃ svasvavṛtter vidhirhitaḥ | iti prakṛte<pb
+                        viparītaguṇas teṣāṃ svasvavṛtter vidhirhitaḥ | iti prakṛte<pb facs="55" n="40r"/>r
-                            n="55"/>r anyatra vikṛti vātādidoṣakṛtā vaikārikīnāṃ nirddiśan
+                        anyatra vikṛti vātādidoṣakṛtā vaikārikīnāṃ nirddiśan āha || kṣīṇāśleṣmaṇām
-                        āha || kṣīṇāśleṣmaṇām ity ādi | sāmarthyād adhikapittānāṃ<lb n="2"
+                        ity ādi | sāmarthyād adhikapittānāṃ<lb n="2"/> matigamyate | yadāha carakaḥ
-                        /> matigamyate | yadāha carakaḥ | vātapitte kaphe caiva
+                        | vātapitte kaphe caiva kṣīṇalakṣaṇam ucyate | karmmaṇaḥ prākṛtādvātivṛddhiś
-                        kṣīṇalakṣaṇam ucyate | karmmaṇaḥ prākṛtādvātivṛddhiś cāpi vi<lb
+                        cāpi vi<lb n="3"/>rodhinām iti | yadi etena nidrānāśo 'nilātpittādity
-                            n="3"/>rodhinām iti | yadi etena nidrānāśo 'nilātpittādity
+                        apyanulomino bhavati | mānā'bhighātāt ceti cakāre<lb n="4"/>ṇābhighātajo 'pi
-                        apyanulomino bhavati | mānā'bhighātāt ceti cakāre<lb n="4"
+                        nidrānāśaḥ samuccinoti | ete eva paṃcavikṛtibhāvāḥ | etāsām
-                        />ṇābhighātajo 'pi nidrānāśaḥ samuccinoti | ete eva
+                        evopariṣṭāccikitsitaṃ ||</l>
-                        paṃcavikṛtibhāvāḥ | etāsām evopariṣṭāccikitsitaṃ ||</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.34-35">
                         <label>NC.3.4.34-35</label>
-                         e<lb n="5"/>vam evārthe ślokena dṛḍhayannāha || hṛdayaṃ
+                         e<lb n="5"/>vam evārthe ślokena dṛḍhayannāha || hṛdayaṃ cetanāsthānam ity
-                        cetanāsthānam ity ādi | <unclear>dihenaṃ</unclear> karmmapuruṣaṃ
+                        ādi | <unclear>dihenaṃ</unclear> karmmapuruṣaṃ śrameṇa tamaḥ
-                        śrameṇa tamaḥ saṃbhavādatri<lb n="6"/> vathamajāthavarudhyate |
+                            saṃbhavādatri<lb n="6"/> vathamajāthavarudhyate | tatra bhāvahetuṃ
-                        tatra bhāvahetuṃ darśayannāha || nidrāhetur ity ādi |
+                        darśayannāha || nidrāhetur ity ādi | nidrāmanodoṣalakṣaṇāyās tamo<lb n="7"
-                        nidrāmanodoṣalakṣaṇāyās tamo<lb n="7"/>hetuḥ tasyācarakatvāt |
+                        />hetuḥ tasyācarakatvāt | prabodhanasya punariṃdriyāṇāṃ rūpādi
-                        prabodhanasya punariṃdriyāṇāṃ rūpādi prakāśalakṣaṇasya hetuḥ
+                        prakāśalakṣaṇasya hetuḥ satvaṃ tasya prakāśakatvā<lb n="8"/>t | svabhāvo
-                        satvaṃ tasya prakāśakatvā<lb n="8"/>t | svabhāvo hetu nidrā
+                        hetu nidrā prabodhayor iti | -yaḥ | tasya svabhāvasyāhetutvāt | tamaḥ
-                        prabodhayor iti | -yaḥ | tasya svabhāvasyāhetutvāt | tamaḥ
+                        satvayor anidrāprabodhayoḥ sva<lb n="9"/> bhāvenaiva hetutvaṃ |</l>
-                        satvayor anidrāprabodhayoḥ sva<lb n="9"/> bhāvenaiva hetutvaṃ
-                        |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.36">
                         <label>NC.3.4.36</label>
                          yataḥ na tu nidrātamo bhāvaivoktā tat kiṃ punaruktenā ucyate |
-                        bodhahetusatvaprasaṃgena atha<lb n="10"/>vā nidrāyāḥ svabhāvena
+                        bodhahetusatvaprasaṃgena atha<lb n="10"/>vā nidrāyāḥ svabhāvena tama
-                        tama evopavādakam ity etad artham anubodhyabhāvaḥ |
+                        evopavādakam ity etad artham anubodhyabhāvaḥ | svāpasvāpābhāvo bodhaḥ |
-                        svāpasvāpābhāvo bodhaḥ | tatkathaṃ sva<pb n="56"/>pnasya
+                        tatkathaṃ sva<pb facs="56" n="40v"/>pnasya svapnāvabodho bhavatītyāha |
-                        svapnāvabodho bhavatītyāha | pūrvadehānubhūtāṃ stvity ādi ||
+                        pūrvadehānubhūtāṃ stvity ādi || <unclear>tū</unclear>gātmā bhūtair
-                            <unclear>tū</unclear>gātmā bhūtair upalakṣitaḥ | karmmapuruṣaḥ
+                        upalakṣitaḥ | karmmapuruṣaḥ sva<lb n="2"/>pataḥ svapnagato yadā viṣayān
-                            sva<lb n="2"/>pataḥ svapnagato yadā viṣayān sukhaduḥkheti
+                        sukhaduḥkheti cittena śoṣyataḥ smṛtaḥ | kathaṃ punararthānidrayā grāhyāt
-                        cittena śoṣyataḥ smṛtaḥ | kathaṃ punararthānidrayā grāhyāt
+                            gṛhṇā<lb n="3"/>tītyāha || manaseti manas tu sarvadevasaṃbhavāt | sadā
-                            gṛhṇā<lb n="3"/>tītyāha || manaseti manas tu
+                        svapnadarśanaprasaṃga ity āha || rajoyukteneti rajasā saha<lb n="4"/>yogaṃ
-                        sarvadevasaṃbhavāt | sadā svapnadarśanaprasaṃga ity āha ||
+                        gatena rajasā pravarttate artheṣu manasaḥ pravarttitatvāt | tamasā
-                        rajoyukteneti rajasā saha<lb n="4"/>yogaṃ gatena rajasā
+                        rūpamohasya yoge 'pi ajñānāt | na ta<lb n="5"/>moyuktena nāpi satvayuktena
-                        pravarttate artheṣu manasaḥ pravarttitatvāt | tamasā rūpamohasya
+                        manasaḥ satvayoge prabodhāt | mano hi purovartti sadvas tu gṛhṇāti | svapne
-                        yoge 'pi ajñānāt | na ta<lb n="5"/>moyuktena nāpi satvayuktena
+                            kimasa<lb n="6"/>dvas tu gṛhṇātītyāha || anubhūtānīti | dṛṣṭā
-                        manasaḥ satvayoge prabodhāt | mano hi purovartti sadvas tu gṛhṇāti
+                        śrutānubhūtānāṃ smaraṇena purovarttibhūtānāṃ mivagrahaṇam ity arthaḥ ||<lb
-                        | svapne kimasa<lb n="6"/>dvas tu gṛhṇātītyāha || anubhūtānīti |
+                            n="7"/>etā dehānubhūtagaganatalagamanādi rūpasya parigrahārthaṃ |
-                        dṛṣṭā śrutānubhūtānāṃ smaraṇena purovarttibhūtānāṃ mivagrahaṇam
+                        pūrvadeheti viśeṣaṇaṃ | yaccapyanena bhūtātmanā iha<lb n="8"/>dehe
-                        ity arthaḥ ||<lb n="7"/>etā dehānubhūtagaganatalagamanādi rūpasya
+                        gaganatalagamanādijñānabhūtaṃ tathāpi niravadhisaṃsaraṇe
-                        parigrahārthaṃ | pūrvadeheti viśeṣaṇaṃ | yaccapyanena bhūtātmanā
+                        aparamitayāramaradaity ādiṣu tadarpyanenā<lb n="9"/>nubhūtam ity arthaḥ
-                            iha<lb n="8"/>dehe gaganatalagamanādijñānabhūtaṃ tathāpi
+                        |</l>
-                        niravadhisaṃsaraṇe aparamitayāramaradaity ādiṣu tadarpyanenā<lb
-                            n="9"/>nubhūtam ity arthaḥ |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.37">
                         <label>NC.3.4.37</label>
-                         nirvikāraḥ ka katham ātmāsvapatītyāha | karaṇānāṃ tu vaikalyādity
+                         nirvikāraḥ ka katham ātmāsvapatītyāha | karaṇānāṃ tu vaikalyādity ādi.
-                        ādi. kenākaraṇānāṃ vaika<lb n="10"/>lyādity ādi | tamaseti
+                        kenākaraṇānāṃ vaika<lb n="10"/>lyādity ādi | tamaseti atisarvato bahiraṃtaś
-                        atisarvato bahiraṃtaś ca | tadvad iṃdriyāṇāṃ viṣayaṃ bhūterthe
+                        ca | tadvad iṃdriyāṇāṃ viṣayaṃ bhūterthe aṃtarmmanorthe 'pi
-                        aṃtarmmanorthe 'pi sukhaduḥkhādau<pb n="57"/>asvapne ity upacāraḥ
+                            sukhaduḥkhādau<pb facs="57" n="41r"/>asvapne ity upacāraḥ | karaṇadharmmānuvṛtte
-                        | karaṇadharmmānuvṛtte caitanyamātmanaḥ | tad uktaṃ carake |
+                        caitanyamātmanaḥ | tad uktaṃ carake | ātmājñeḥ karaṇaiḥ yogāt jñānaṃ tasya
-                        ātmājñeḥ karaṇaiḥ yogāt jñānaṃ tasya pravarttate ||
+                        pravarttate ||
                         <caesura/>
                          iṃ<lb n="2"/>driyāṇāṃ ca vaikalyāt ayogādvā na varttate |</l>
@@ Line 431: / Line 466: @@
                     <l xml:id="NC.3.4.38">
                         <label>NC.3.4.38</label>
-                         tatra sthāpasthadivādi prāptasya niṣedhaṃ darśayannāha ||
+                         tatra sthāpasthadivādi prāptasya niṣedhaṃ darśayannāha || sarvarttuṣu ity
-                        sarvarttuṣu ity ādi | niṣi<lb n="3"/>ddhastuti | smṛtiṣu | tasya
+                        ādi | niṣi<lb n="3"/>ddhastuti | smṛtiṣu | tasya niṣiddhācaraṇe dṛṣṭāṃta
-                        niṣiddhācaraṇe dṛṣṭāṃta dṛṣṭadoṣaṃ punaḥ paścād vakṣyati | tatra
+                        dṛṣṭadoṣaṃ punaḥ paścād vakṣyati | tatra niṣiddhasyāpya<del>mra</del>sya
-                            niṣiddhasyāpya<del>mra</del>sya kāle pātre ca <lb n="4"
+                        kāle pātre ca <lb n="4"/>prāyaścittādiṣv anapratiṣedho bālādiṣu tatra
-                        />prāyaścittādiṣv anapratiṣedho bālādiṣu tatra bālasya sātmyatvāt
+                        bālasya sātmyatvāt | dṛṣṭena doṣaḥ | tatra adṛṣṭeḥ smṛtidṛṣṭe vā niṣe<lb
-                        | dṛṣṭena doṣaḥ | tatra adṛṣṭeḥ smṛtidṛṣṭe vā niṣe<lb n="5"/>dhāt
+                            n="5"/>dhāt | evaṃvidhādiṣv api dhātupṛṣṭibalakāraṇatvāt | dṛṣṭedṛṣṭepi
-                        | evaṃvidhādiṣv api dhātupṛṣṭibalakāraṇatvāt | dṛṣṭedṛṣṭepi
+                        vyādhitasya nity ākaraṇavadadoṣaḥ | tatra nity age kā<lb n="6"/>le grīṣme
-                        vyādhitasya nity ākaraṇavadadoṣaḥ | tatra nity age kā<lb n="6"/>le
+                        niṣedha | bālādiṣu punarāvasthikakāla iti yānādibhiḥ | sahasrāṃtaśabdaḥ
-                        grīṣme niṣedha | bālādiṣu punarāvasthikakāla iti yānādibhiḥ |
+                        pratyekam abhisaṃbadhyate | eṣā<lb n="7"/> matha bhuktavatāṃ tathā
-                        sahasrāṃtaśabdaḥ pratyekam abhisaṃbadhyate | eṣā<lb n="7"/> matha
+                        medaprabhṛtibhiḥ kṣīṇānāṃ tatra mārutena kṣīṇo mārutavṛddhikarśitaḥ |
-                        bhuktavatāṃ tathā medaprabhṛtibhiḥ kṣīṇānāṃ tatra mārutena kṣīṇo
+                        ajīrṇṇito divāsvā<lb n="8"/>pat | agnivṛddher avidāhor apānasya tataḥ
-                        mārutavṛddhikarśitaḥ | ajīrṇṇito divāsvā<lb n="8"/>pat |
+                        pittakaphayor akopaḥ | muhṛtaṃ nālikādvayaṃ | jāgaraṇakālād arddham
-                        agnivṛddher avidāhor apānasya tataḥ pittakaphayor akopaḥ | muhṛtaṃ
+                            arddhā<lb n="9"/>gavāpratiṣedho 'dhikasu niṣiddha eva |
-                        nālikādvayaṃ | jāgaraṇakālād arddham arddhā<lb n="9"
+                        dṛṣṭādṛṣṭadoṣakaratvāt | tatra kālenāpi svabhāvaḥ kiṃ syāktasyopādita<lb
-                        />gavāpratiṣedho 'dhikasu niṣiddha eva | dṛṣṭādṛṣṭadoṣakaratvāt |
+                            n="10"/>tvāt | ardram eva kālasvāpaḥ | kutaḥ kāraṇaṃ divā na svapyād iti
-                        tatra kālenāpi svabhāvaḥ kiṃ syāktasyopādita<lb n="10"/>tvāt |
+                        | divā hi svapnapradhāne prakāśakāle nidrāmoha<pb facs="58" n="41v"/>svabhāvā vikārāc
-                        ardram eva kālasvāpaḥ | kutaḥ kāraṇaṃ divā na svapyād iti | divā
+                        ceti dvā svapyāt | tatra svapatāṃ mānaśārīradoṣadvayaṃ nirddiśan āha ||
-                        hi svapnapradhāne prakāśakāle nidrāmoha<pb n="58"/>svabhāvā
+                        tatra svapatām ity ādi | a<lb n="2"/>dharmmo mānasastamohalakṣaṇakṛtaḥ
-                        vikārāc ceti dvā svapyāt | tatra svapatāṃ mānaśārīradoṣadvayaṃ
+                        śārīraś ca sarvadoṣaprakopaḥ | tatra kaphapittaprakopo 'navidāhāt |
-                        nirddiśan āha || tatra svapatām ity ādi | a<lb n="2"/>dharmmo
+                            vātako<lb n="3"/>paś ca srato 'varodhena mārgrāvaraṇajaḥ | tathā
-                        mānasastamohalakṣaṇakṛtaḥ śārīraś ca sarvadoṣaprakopaḥ | tatra
+                        rātrijāgaraṇam api doṣaṃ darśayan āha || rātrāvapītyādi || vātā |<lb n="4"
-                        kaphapittaprakopo 'navidāhāt | vātako<lb n="3"/>paś ca srato
+                        />dinimittā ity anena manodoṣajo dharmmo nirastaḥ |</l>
-                        'varodhena mārgrāvaraṇajaḥ | tathā rātrijāgaraṇam api doṣaṃ
-                        darśayan āha || rātrāvapītyādi || vātā |<lb n="4"/>dinimittā ity
-                        anena manodoṣajo dharmmo nirastaḥ |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.39-40">
                         <label>NC.3.4.39-40</label>
-                         na jāgṛyād rātrau iti nidrāvidhiḥ | divāsvapnaṃ ca varjjayet
+                         na jāgṛyād rātrau iti nidrāvidhiḥ | divāsvapnaṃ ca varjjayet ||<lb n="5"
-                            ||<lb n="5"/>ditiniṣedham iti parimitaṃ nādhikaṃ na conam iti
+                        />ditiniṣedham iti parimitaṃ nādhikaṃ na conam iti | anūnādhikaḥ
-                        | anūnādhikaḥ svapnaphalaṃ darśayan āha | tathā hy arogaḥ
+                        svapnaphalaṃ darśayan āha | tathā hy arogaḥ sumanā<lb n="6"/>ity ādi |
-                            sumanā<lb n="6"/>ity ādi | anūnādhikasvapnena avidyamānā
+                        anūnādhikasvapnena avidyamānā vidyamānavātapittakapharogaḥ | sumanā iti ||
-                        vidyamānavātapittakapharogaḥ | sumanā iti || manovikārābhā<lb
+                            manovikārābhā<lb n="7"/>vaḥ || nātisthūlakṛśa iti samadehaḥ
-                            n="7"/>vaḥ || nātisthūlakṛśa iti samadehaḥ samasvapnatvāt |
+                        samasvapnatvāt | śrīmān iti || varṇānvitatvāt || kāṃtimān
-                        śrīmān iti || varṇānvitatvāt || kāṃtimān balavaṃśaktivyāyā<lb
+                            balavaṃśaktivyāyā<lb n="8"/> magamyād adhaḥ śuddhayo-tastvāt | tatra
-                            n="8"/> magamyād adhaḥ śuddhayo-tastvāt | tatra
+                        sthūlasyāvṛtvaṃ | medasā śukravahaśroto 'varodhāt || atikṛśasya kṣīṇa|<lb
-                        sthūlasyāvṛtvaṃ | medasā śukravahaśroto 'varodhāt || atikṛśasya
+                            n="9"/>sya śukratvād eva samāśanajīvanaṃ samadhātutvāt
-                            kṣīṇa|<lb n="9"/>sya śukratvād eva samāśanajīvanaṃ
+                        samāyurmānuṣapṛṣatyāḥ | </l>
-                        samadhātutvāt samāyurmānuṣapṛṣatyāḥ | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.41-46">
                         <label>NC.3.4.41-46</label>
-                         tatra jāgaraṇasvāpayoḥ sātmībhūte|<lb n="10"/>pi adoṣaṃ darśayan
+                         tatra jāgaraṇasvāpayoḥ sātmībhūte|<lb n="10"/>pi adoṣaṃ darśayan āha ||
-                        āha || divā cetyādi || etena dṛṣṭasyālābhe manastāpe
+                        divā cetyādi || etena dṛṣṭasyālābhe manastāpe iṣṭalābhavidhānaṃ |
-                        iṣṭalābhavidhānaṃ | aniṣṭālābhaje<pb n="59"/>punaraniṣṭāpanayaṃ |
+                            aniṣṭālābhaje<pb facs="59" n="42r"/>punaraniṣṭāpanayaṃ | cikitsitam uktaṃ | evaṃ
-                        cikitsitam uktaṃ | evaṃ mahācārakramadoṣam api apekṣya yathā
+                        mahācārakramadoṣam api apekṣya yathā nidānaṃ pratyanīkam ācaraṇīyaṃ | <lb
-                        nidānaṃ pratyanīkam ācaraṇīyaṃ | <lb n="2"/>drākṣārasādīnāṃ naktam
+                            n="2"/>drākṣārasādīnāṃ naktam upāyogena kaphakṣayādijātāṃ
-                        upāyogena kaphakṣayādijātāṃ kaphābhivṛddhiḥ |</l>
+                        kaphābhivṛddhiḥ |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.47"/>
@@ Line 501: / Line 532: @@
                     <l xml:id="NC.3.4.56">
                         <label>NC.3.4.56</label>
-                         vihitasyāpi rātrisvāpasya kvacinniṣedhaṃ ||<lb n="3"/>tathā
+                         vihitasyāpi rātrisvāpasya kvacinniṣedhaṃ ||<lb n="3"/>tathā divāsvapnasyāpi
-                        divāsvapnasyāpi niṣiddhasya kvacidvidhaṃ darśayan āha ||
+                        niṣiddhasya kvacidvidhaṃ darśayan āha || mūrchāpittetyādi |
-                        mūrchāpittetyādi | bhramaścakragatasyeva | uktāpi nidrāta<lb n="4"
+                        bhramaścakragatasyeva | uktāpi nidrāta<lb n="4"/>masā manodoṣeṇa
-                        />masā manodoṣeṇa mūrchādiprasaṃgena | śarīradoṣeṇāpi
+                        mūrchādiprasaṃgena | śarīradoṣeṇāpi punarabhihiteti hetunā uktā yāstaṃdrāyāḥ
-                        punarabhihiteti hetunā uktā yāstaṃdrāyāḥ staṃdrāyāsva<lb n="5"
+                            staṃdrāyāsva<lb n="5"/>lakṣaṇaṃ nirddiśan āha || iṃdriyārtheṣv
-                        />lakṣaṇaṃ nirddiśan āha || iṃdriyārtheṣv asaṃprāptir ity ādi |
+                        asaṃprāptir ity ādi | taṃdrālakṣaṇaprasaṃgena kecit klamālasyādīnām api
-                        taṃdrālakṣaṇaprasaṃgena kecit klamālasyādīnām api lakṣa<lb n="6"
+                            lakṣa<lb n="6"/>ṇaṃ paṭhaṃti | tanna teṣāṃ asūtritvāt |</l>
-                        />ṇaṃ paṭhaṃti | tanna teṣāṃ asūtritvāt |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.57">
                         <label>NC.3.4.57</label>
-                         garbhasya vṛddho dvitīyam api hetuṃ nirddiśan āha | rasanimittā
+                         garbhasya vṛddho dvitīyam api hetuṃ nirddiśan āha | rasanimittā māturiti |
-                        māturiti | viśeṣa|<lb n="7"/>garbhasyāśayādhmānanimittāt kathaṃ
+                            viśeṣa|<lb n="7"/>garbhasyāśayādhmānanimittāt kathaṃ
                         vakṣyamāṇenānilānalakṛtena garbhaśrotasāṃdhmānenābhino
                             viśāla<unclear>bhūrtva</unclear>ta <lb n="8"/>tvāt |
-                        mātrārasaparivarddhitamāsādyuchvāsaḥ | tad uktaṃ || ākāśaṃ
+                        mātrārasaparivarddhitamāsādyuchvāsaḥ | tad uktaṃ || ākāśaṃ vivarddhayati
-                        vivarddhayati |</l>
+                        |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.58-59">
                         <label>NC.3.4.58-59</label>
                          atra śrotasā nevādhmānasaṃprāptiṃ darśa<lb n="9"/>yan āha ||
-                        tasyāṃtareṇetyādi | tasya garbhasyanābher mmadhye agnisthānaṃ
+                        tasyāṃtareṇetyādi | tasya garbhasyanābher mmadhye agnisthānaṃ niścitaṃ | na
-                        niścitaṃ | na trayotistho vāyurādhmāpayati | te<lb n="10"/>na
+                        trayotistho vāyurādhmāpayati | te<lb n="10"/>na dyotiḥ sthānādhmānena
-                        dyotiḥ sthānādhmānena madhyaśroto vṛddho kathaṃ sarvato vṛddhir
+                        madhyaśroto vṛddho kathaṃ sarvato vṛddhir ity āha || kraṣmaṇo sahitaścetyādi
-                        ity āha || kraṣmaṇo sahitaścetyādi | yathā yathā |<pb n="60"
+                        | yathā yathā |<pb facs="60" n="42v"/>dārayati | arddham adhas tiryak tathā tathā
-                        />dārayati | arddham adhas tiryak tathā tathā varddhayati | yathā
+                        varddhayati | yathā krameṇa dāraṇāt yathā krameṇa varddhanam ity arthaḥ ||
-                        krameṇa dāraṇāt yathā krameṇa varddhanam ity arthaḥ || tad evam
+                        tad evam a<lb n="2"/>dhorddhvatiryag varddhanam ity arthaḥ | yadi sarvato
-                            a<lb n="2"/>dhorddhvatiryag varddhanam ity arthaḥ | yadi
+                        varddhate |</l>
-                        sarvato varddhate |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.60">
                         <label>NC.3.4.60</label>
-                         tatra kimastarada mātrādṛṣṭa na varddhana ity āha | dṛṣṭiś
+                         tatra kimastarada mātrādṛṣṭa na varddhana ity āha | dṛṣṭiś cetyā<lb n="3"
-                            cetyā<lb n="3"/>di dhruvāṇi nityaṃ niyatamānāni |</l>
+                        />di dhruvāṇi nityaṃ niyatamānāni |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.61">
                         <label>NC.3.4.61</label>
-                         śarīravṛddhyā cāpi kasyacid avayavasya vṛddhiṃ pratipādya
+                         śarīravṛddhyā cāpi kasyacid avayavasya vṛddhiṃ pratipādya śarīrakṣayepi
-                        śarīrakṣayepi kasya<lb n="4"/> cid evābhivṛddhiṃ kṛtā iti | pṛṣṭa
+                            kasya<lb n="4"/> cid evābhivṛddhiṃ kṛtā iti | pṛṣṭa āha || svabhāvam iti
-                        āha || svabhāvam iti svabhāvaṃ | prakṛtihetuṃ kṛtvā
+                        svabhāvaṃ | prakṛtihetuṃ kṛtvā svabhāvahetutetyarthaḥ |</l>
-                        svabhāvahetutetyarthaḥ |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.62">
                         <label>NC.3.4.62</label>
-                         prakriya<lb n="5"/>te janyate aānayeti prakṛtiḥ |
+                         prakriya<lb n="5"/>te janyate aānayeti prakṛtiḥ | hetusvabhāvānayor
-                        hetusvabhāvānayor yadehakṣaye 'nayor abhivṛddhiriti
+                        yadehakṣaye 'nayor abhivṛddhiriti prakṛtisaṃyogena anyad a<lb n="6"/>pi
-                        prakṛtisaṃyogena anyad a<lb n="6"/>pi prākṛtaṃ darśayan āha ||
+                        prākṛtaṃ darśayan āha || tisraḥ prakṛtaya ity ādi || pratyekadoṣanimittāś
-                        tisraḥ prakṛtaya ity ādi || pratyekadoṣanimittāś catasro vakṣyaṃte
+                        catasro vakṣyaṃte | prakṛtisamasamavāya<lb n="7"/>nyāyena | samudāyibhyo
-                        | prakṛtisamasamavāya<lb n="7"/>nyāyena | samudāyibhyo
                         'nanyasamudāya iti avirodhāt ||</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.63">
                         <label>NC.3.4.63</label>
-                         tāsāṃ vātādibhedena lakṣaṇaṃ darśayan āha || śukra<lb n="8"/>
+                         tāsāṃ vātādibhedena lakṣaṇaṃ darśayan āha || śukra<lb n="8"/> śoṇitasaṃyoga
-                        śoṇitasaṃyoga ity ādi || tatra svabhāvataḥ śuddhaṃ bījaṃ karmmaṇā
+                        ity ādi || tatra svabhāvataḥ śuddhaṃ bījaṃ karmmaṇā vāsamudānugarbhaṃ
-                        vāsamudānugarbhaṃ niṣpādayati | anilādidoṣadu<lb n="9"/>ṣṭaṃ
+                        niṣpādayati | anilādidoṣadu<lb n="9"/>ṣṭaṃ garbhajananāya nālam iti ||
-                        garbhajananāya nālam iti || śukraśoṇitaśuddhāvuktaṃ || tat katham
+                        śukraśoṇitaśuddhāvuktaṃ || tat katham utkaṭena doṣeṇa prakṛtir ity ucyate |
-                        utkaṭena doṣeṇa prakṛtir ity ucyate | na hi sa <lb n="10"/>rvam eva
+                        na hi sa <lb n="10"/>rvam eva bījadūṣaṇaṃ | sadṛśaśaktikaṃ sakalam
-                        bījadūṣaṇaṃ | sadṛśaśaktikaṃ sakalam avayavagataṃ vā kiṃ tarhi
+                        avayavagataṃ vā kiṃ tarhi kāraṇānāṃ
-                        kāraṇānāṃ saṃkhyāmanā<unclear>nu</unclear>rūpacayena nā<pb n="61"
+                        saṃkhyāmanā<unclear>nu</unclear>rūpacayena nā<pb facs="61" n="43r"/>nāvidha balaṃ ca
-                        />nāvidha balaṃ ca prasavāveṣayāṃcāvayavasakalaśarīragataṃ
+                        prasavāveṣayāṃcāvayavasakalaśarīragataṃ tatrālpaṃ sakalāṃ gamanavayavagataṃ
-                        tatrālpaṃ sakalāṃ gamanavayavagataṃ bahu vā garbhapratibaddhā <lb
+                        bahu vā garbhapratibaddhā <lb n="2"/>karaṇāyanālaṃ jātyaṃdhamūkāde garbhasya
-                            n="2"/>karaṇāyanālaṃ jātyaṃdhamūkāde garbhasya darśanāt |
+                        darśanāt | nāvayavagatadoṣeṇa garbhapratibaṃdhaḥ | madhumehiṣu sarvāṃga<lb
-                        nāvayavagatadoṣeṇa garbhapratibaṃdhaḥ | madhumehiṣu sarvāṃga<lb
                             n="3"/>gatadoṣadūṣitadhātuṣu garbhadarśanāt | na sakala
-                        śarīragatālpadoṣeṇāpi | tad uktaṃ carake | yasya yasya hy aṃ<lb
+                        śarīragatālpadoṣeṇāpi | tad uktaṃ carake | yasya yasya hy aṃ<lb n="4"
-                            n="4"/>gāvayavasya bījabhāgo duṣṭo bhavati | tasya
+                        />gāvayavasya bījabhāgo duṣṭo bhavati | tasya tasyaivāṃgāvayavasyopataptiḥ |
-                        tasyaivāṃgāvayavasyopataptiḥ | tatra sakalāṃgagatān mahato
+                        tatra sakalāṃgagatān mahato doṣadū<lb n="5"/>ṣaṇād bījasya garbhāsaṃbhava
-                            doṣadū<lb n="5"/>ṣaṇād bījasya garbhāsaṃbhava eva |
+                        eva | sakalabījabhāgavātāt tu mahatodoṣāt ṣaṃḍhaṃ | śukraṃ
-                        sakalabījabhāgavātāt tu mahatodoṣāt ṣaṃḍhaṃ | śukraṃ
+                        svabhāvakarmmabhyāṃ vātādau<lb n="6"/>duṣṭamānasaḥ dṛṣṭaṃ bījārthakṛd bījaṃ
-                        svabhāvakarmmabhyāṃ vātādau<lb n="6"/>duṣṭamānasaḥ dṛṣṭaṃ
+                        tatra prakṛtiruttaraṃ tatra śukraśoṇita iti vacanāt | kṛtādidoṣavacanā<lb
-                        bījārthakṛd bījaṃ tatra prakṛtiruttaraṃ tatra śukraśoṇita iti
+                            n="7"/>c ca | dehaprakṛtiriyaṃ | tatraiva pāṃcabhautikabījātmanāṃ
-                        vacanāt | kṛtādidoṣavacanā<lb n="7"/>c ca | dehaprakṛtiriyaṃ |
+                        paṃcānāṃ mahābhūtānāṃ saṃyogasatvād ibhiḥ utkaṭai<lb n="8"/>rmmanodoṣaiḥ
-                        tatraiva pāṃcabhautikabījātmanāṃ paṃcānāṃ mahābhūtānāṃ
+                        mānasīprakṛtiḥ | sā ca brahmādi satvabhedena ṣoḍaśavidhā vakṣyate 'traiva |
-                        saṃyogasatvād ibhiḥ utkaṭai<lb n="8"/>rmmanodoṣaiḥ mānasīprakṛtiḥ
+                        bhavati cātra | dvidhā kā<lb n="9"/>yamanodoṣaiḥ prakṛtiḥ kāyamānasī | tatra
-                        | sā ca brahmādi satvabhedena ṣoḍaśavidhā vakṣyate 'traiva |
+                        vātādijā kāye citte satvād isaṃbhavā |</l>
-                        bhavati cātra | dvidhā kā<lb n="9"/>yamanodoṣaiḥ prakṛtiḥ
-                        kāyamānasī | tatra vātādijā kāye citte satvād isaṃbhavā |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.64-67">
                         <label>NC.3.4.64-67</label>
-                         tatra vātādiprakṛter vikārā<lb n="10"/>kārayor bhedena bhinnaṃ
+                         tatra vātādiprakṛter vikārā<lb n="10"/>kārayor bhedena bhinnaṃ svalakṣaṇaṃ
-                        svalakṣaṇaṃ nirddiśan āha || tatra vātaprakṛtir ity ādi | durbhago
+                        nirddiśan āha || tatra vātaprakṛtir ity ādi | durbhago 'manoramākāramākāra:
-                        'manoramākāramākāra: jā<pb n="62"/> garūkatvād i yo vihārāḥ
+                            jā<pb facs="62" n="43v"/> garūkatvād i yo vihārāḥ sphuṭitakaracaraṇādayaḥ ākārāḥ
-                        sphuṭitakaracaraṇādayaḥ ākārāḥ krodhīhiṃsanaśīladaṃtanakhādīn
+                        krodhīhiṃsanaśīladaṃtanakhādīn krodhādaśana|<lb n="2"/>daśaśīla <add
-                            krodhādaśana|<lb n="2"/>daśaśīla <add place="top-margin"
+                            place="top-margin">ākṛtiriti</add> ધૃતિર્યમાત્મિકાસાdhṛtiryamātmikā
-                            >ākṛtiriti</add> ધૃતિર્યમાત્મિકાસાdhṛtiryamātmikā sā'vidyamānā
+                        sā'vidyamānā yasya sa tathā dhamanīcitaḥ dhamanīśabdaḥ sādṛśyāt sthirādiṣu
-                        yasya sa tathā dhamanīcitaḥ dhamanīśabdaḥ sādṛśyāt sthirādiṣu
+                        varttate ||<lb n="3"/>tena śirāsnāyudhamanīcitaḥ aṭanogamanaśīlaḥ | tena
-                        varttate ||<lb n="3"/>tena śirāsnāyudhamanīcitaḥ aṭanogamanaśīlaḥ
+                        kāyā navasthitiruktā || anavasthitātmeti caṃcalamana||<lb n="4"/>anena māno
-                        | tena kāyā navasthitiruktā || anavasthitātmeti caṃcalamana||<lb
+                        'navasthānaṃ | pralāpītyanena asaṃbaṃdhavākyaśīlatvena vacanānavasthānaṃ ca
-                            n="4"/>anena māno 'navasthānaṃ | pralāpītyanena
+                        | vāyor vi<unclear>yadgā</unclear>imatvalāghavaṃ<lb n="5"/>ca latābhiḥ
-                        asaṃbaṃdhavākyaśīlatvena vacanānavasthānaṃ ca | vāyor
+                        vātaprakṛteḥ | svapne viyadgā<del>jā</del>mitvaṃ saṃbhrameṇa || tāratamyeṇa
-                            vi<unclear>yadgā</unclear>imatvalāghavaṃ<lb n="5"/>ca latābhiḥ
+                        avyavasthitam iti | asthitim iti | anava<lb n="6"/>sthitabuddhiniyatasya
-                        vātaprakṛteḥ | svapne viyadgā<del>jā</del>mitvaṃ saṃbhrameṇa ||
+                        caṃcalacittatvāt stokaratādisaṃcaya | kāyādyanavasthiteḥ | ajīna
-                        tāratamyeṇa avyavasthitam iti | asthitim iti | anava<lb n="6"
+                        anavasthānāt pitta<lb n="7"/>prakṛtiḥ ||</l>
-                        />sthitabuddhiniyatasya caṃcalacittatvāt stokaratādisaṃcaya |
-                        kāyādyanavasthiteḥ | ajīna anavasthānāt pitta<lb n="7"/>prakṛtiḥ
-                        ||</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.68-71">
                         <label>NC.3.4.68-71</label>
-                         punaḥ svedaprakṣaraṇaśīlaḥ | durgraṃdhiḥ pittasya pūtitvāt ||
+                         punaḥ svedaprakṣaraṇaśīlaḥ | durgraṃdhiḥ pittasya pūtitvāt || tāmraśabdena
-                        tāmraśabdena saha nakhādayaḥ pāṇitalāṃtāḥ<lb n="8"/>pratyekam
+                        saha nakhādayaḥ pāṇitalāṃtāḥ<lb n="8"/>pratyekam abhisaṃbadhyaṃte |
-                        abhisaṃbadhyaṃte | medhāvītyādinā cittaprakṛter dharmmaḥ | svapne
+                        medhāvītyādinā cittaprakṛter dharmmaḥ | svapne vigṛhyāvaktāprāyeṇa paṭhanāt
-                        vigṛhyāvaktāprāyeṇa paṭhanāt | prativaca<lb n="9"/>naśīlaḥ ||
+                        | prativaca<lb n="9"/>naśīlaḥ || saṃbaṃdhārthakaṃ vādinānukūlaṃ vadatīti
-                        saṃbaṃdhārthakaṃ vādinānukūlaṃ vadatīti vāci prakṛtidharmaḥ ||
+                        vāci prakṛtidharmaḥ || svapnepi pittadharmmabhāvitamanāḥ kaḥ kā<lb n="10"
-                        svapnepi pittadharmmabhāvitamanāḥ kaḥ kā<lb n="10"/>dīnyeva
+                        />dīnyeva pitta<add>pīta</add>varṇānyapi paśyati | pittasya satvabahulatvāt
-                            pitta<add>pīta</add>varṇānyapi paśyati | pittasya
+                        || bhayāsthānena praṇatiṃ gachati | apra<add place="inline">
-                        satvabahulatvāt || bhayāsthānena praṇatiṃ gachati | apra<add
+                            <unclear>ge</unclear></add>teṣu sāṃtvanā<pb facs="63" n="44r"/>dikā<add place="top"
-                            place="inline">
+                            >dānaśīlaḥ|1 </add><del>ma</del> vyathitāsya gati<add place="inline"
-                            <unclear>ge</unclear></add>teṣu sāṃtvanā<pb n="63"/>dikā<add
+                            >riti |</add>vyathitasukhaṃ samukhaṃ pākatvāt | dhāvanakteśāsatvāt |
-                            place="top">dānaśīlaḥ|1 </add><del>ma</del> vyathitāsya
+                        pīḍāvahagamanaḥ | pittakṛta<lb n="2"/> maṃgīkṛtaṃ prakṛtisvarūpaṃ yasya sa
-                            gati<add place="inline">riti |</add>vyathitasukhaṃ samukhaṃ
+                        tathā ||</l>
-                        pākatvāt | dhāvanakteśāsatvāt | pīḍāvahagamanaḥ | pittakṛta<lb
-                            n="2"/> maṃgīkṛtaṃ prakṛtisvarūpaṃ yasya sa tathā ||</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.72-76">
                         <label>NC.3.4.72-76</label>
-                         śleṣmaprakṛti dūrvvādīnāma<add place="inline">nya</add>tamavarṇaḥ
+                         śleṣmaprakṛti dūrvvādīnāma<add place="inline">nya</add>tamavarṇaḥ ||
-                        || ārdramaśuṣkamariṣṭakaḥ kṛṣṇava<lb n="3"/>rṇaphalaṃ |
+                        ārdramaśuṣkamariṣṭakaḥ kṛṣṇava<lb n="3"/>rṇaphalaṃ |
                             ādraśarakāṃḍamādraśara<unclear>papartha ||</unclear>subhago
-                        manoramākāraḥ | ata eva priyadarśanaḥ |
+                        manoramākāraḥ | ata eva priyadarśanaḥ | <unclear>su</unclear>madhurapriyaḥ |
-                        <unclear>su</unclear>madhurapriyaḥ | a<lb n="4"/>mlādi
+                            a<lb n="4"/>mlādi paṃcarasapriyaḥ || śleṣmaṇo mādhuryāt | kaṭukādīni
-                        paṃcarasapriyaḥ || śleṣmaṇo mādhuryāt | kaṭukādīni kāmayate | evaṃ
+                        kāmayate | evaṃ vātaprakṛtiravdhaṃ | pittaprakṛtimadhuraṃ ||<lb n="5"
-                        vātaprakṛtiravdhaṃ | pittaprakṛtimadhuraṃ ||<lb n="5"/>kṛtajñaḥ
+                        />kṛtajñaḥ cetaso dhairyatvāt na smarati | dhṛtimān vidhṛtimanasā
-                        cetaso dhairyatvāt na smarati | dhṛtimān vidhṛtimanasā niyamātmikā
+                        niyamātmikā nityaṃ laghuktāḥ | nity ayogena<lb n="6"/>matvarthīyaḥ |
-                        nityaṃ laghuktāḥ | nity ayogena<lb n="6"/>matvarthīyaḥ | sahiṣṇuḥ
+                        sahiṣṇuḥ sahanaśīlaḥ | alolupo alubdhaḥ | dhanavān dhanavānyuktaḥ<add
-                        sahanaśīlaḥ | alolupo alubdhaḥ | dhanavān dhanavānyuktaḥ<add
+                            place="right"> balavān</add>ubhaya ca lakṣaṇa balayu<lb n="7"/>ktaḥ |
-                            place="right"> balavān</add>ubhaya ca lakṣaṇa balayu<lb n="7"
+                            <unclear>u</unclear>jaso yogāt śāraṇagrahaṇaśīlaḥ | ciragrāhī
-                        />ktaḥ | <unclear>u</unclear>jaso yogāt śāraṇagrahaṇaśīlaḥ |
+                        dṛḍhavairo.gṛhītaṃ na tyajati | kepi varṇādayaḥ kāyaguṇāḥ |<lb n="8"
-                        ciragrāhī dṛḍhavairo.gṛhītaṃ na tyajati | kepi varṇādayaḥ
+                        />amadhurapriyatvād ayaś cittaguṇāḥ | lakṣmīvān prasannakāṃtimān mṛdaṃgo
-                        kāyaguṇāḥ |<lb n="8"/>amadhurapriyatvād ayaś cittaguṇāḥ |
+                        maddalaḥ | ghoṣo bhāṣaṇaṃ | raktāṃte netre<lb n="9"/> yasya | śobhanaṃ
-                        lakṣmīvān prasannakāṃtimān mṛdaṃgo maddalaḥ | ghoṣo bhāṣaṇaṃ |
+                        viviktaṃ gātraṃ yasya sa tathā | snigdhachāyaḥ | apāṃ snehaguṇatvāt |
-                        raktāṃte netre<lb n="9"/> yasya | śobhanaṃ viviktaṃ gātraṃ yasya
+                        satvaguṇopapannaḥ | apāne sa<lb n="10"/>tvabāhulyāt | ata eva kleśakṣamaḥ |
-                        sa tathā | snigdhachāyaḥ | apāṃ snehaguṇatvāt | satvaguṇopapannaḥ
+                        gurūṇāṃ pūjayitā | dhārmmikasya satvaguṇatvāt | satvaguṇopapannaḥ | apā<pb
-                        | apāne sa<lb n="10"/>tvabāhulyāt | ata eva kleśakṣamaḥ | gurūṇāṃ
+                            n="64"/>ne satvabāhulyāt | ata eva kleśakṣamaḥ | gurūṇāṃ pūjayitā |
-                        pūjayitā | dhārmmikasya satvaguṇatvāt | satvaguṇopapannaḥ | apā<pb
+                        dhārmmikasya satvaguṇatvāt || saṃsargasannipātapra<lb n="2"/>kṛtiṃ darśayan
-                            n="64"/>ne satvabāhulyāt | ata eva kleśakṣamaḥ | gurūṇāṃ
+                        āha || dṛśyate prakṛtau ity ādi || etac ca āraṃbhadoṣam adhikṛtya
-                        pūjayitā | dhārmmikasya satvaguṇatvāt || saṃsargasannipātapra<lb
+                        punarddoṣam iti | vistā<lb n="3"/> reṇa prāgeva vyākhyātaṃ |
-                            n="2"/>kṛtiṃ darśayan āha || dṛśyate prakṛtau ity ādi || etac
+                        tanmātradoṣāraṃbheṇa svabhāvabhūtena dehinaṃ bādhyate |
-                        ca āraṃbhadoṣam adhikṛtya punarddoṣam iti | vistā<lb n="3"/> reṇa
+                        sphuṭitakaracaraṇādikena do<lb n="4"/>ṣeṇa | tathā svedadaurgraṃdhyādi
-                        prāgeva vyākhyātaṃ | tanmātradoṣāraṃbheṇa svabhāvabhūtena dehinaṃ
+                        hetujaḥ vātādibhir ebhiḥ kiṃcid bādhyate | etena prakṛtiṣv api nityaṃ
-                        bādhyate | sphuṭitakaracaraṇādikena do<lb n="4"/>ṣeṇa | tathā
+                            manāgāturyama<lb n="5"/>stīti abhihitaṃ | tato jātastajjāta ity anena
-                        svedadaurgraṃdhyādi hetujaḥ vātādibhir ebhiḥ kiṃcid bādhyate |
+                        hetuvacanaḥ prakṛtiśabdo darśitaḥ | tad uktaṃ aśvavaidyake<lb n="6"/>
-                        etena prakṛtiṣv api nityaṃ manāgāturyama<lb n="5"/>stīti abhihitaṃ
+                        sarvaprāṇabhṛto haṃti nūnaṃ kāyagataṃ viṣaṃ | tasmiṃś ca saṃcayetāta
-                        | tato jātastajjāta ity anena hetuvacanaḥ prakṛtiśabdo darśitaḥ |
+                        dṛśyaṃte kṛmayo yathā | tathāviṣasamo do<lb n="7"/>ṣaprakṛtirnnātibādhate |
-                        tad uktaṃ aśvavaidyake<lb n="6"/> sarvaprāṇabhṛto haṃti nūnaṃ
+                        kiṃcit tu bādhate eva | sā tu pratyanīkāhāreṇa nityaṃ pratikāryāt tad uktaṃ
-                        kāyagataṃ viṣaṃ | tasmiṃś ca saṃcayetāta dṛśyaṃte kṛmayo yathā |
+                            vṛddhakāśya<lb n="8"/> pe || svadoṣa svamanācārā nṛṇāṃ prakṛtayo matāḥ
-                        tathāviṣasamo do<lb n="7"/>ṣaprakṛtirnnātibādhate | kiṃcit tu
+                        || taṃ paṃcamahābhūtaprabhāvāṃ kecidāhuḥ || na sarve tatra vātapi<lb n="9"
-                        bādhate eva | sā tu pratyanīkāhāreṇa nityaṃ pratikāryāt tad uktaṃ
+                        />ttakaphais tisraḥ | anilānilajalānāṃ trayāṇāṃ bhūtānāṃ tisro
-                            vṛddhakāśya<lb n="8"/> pe || svadoṣa svamanācārā nṛṇāṃ
+                        nirddeśyānukta śeṣabhūtadvayasya prakṛter lakṣaṇaṃ<pb facs="65" n="44v"/>nirddiśan āha
-                        prakṛtayo matāḥ || taṃ paṃcamahābhūtaprabhāvāṃ kecidāhuḥ || na
+                        || sthiravipulaśarīra ity ādi || pṛthivyāḥ sthairyād vaipulyāc ca | kṣamāvān
-                        sarve tatra vātapi<lb n="9"/>ttakaphais tisraḥ | anilānilajalānāṃ
+                        iti | nity akṣamī nity āyā<lb n="2"/> matvarthīyaḥ | etad api pṛthivyāḥ
-                        trayāṇāṃ bhūtānāṃ tisro nirddeśyānukta śeṣabhūtadvayasya prakṛter
-                            lakṣaṇaṃ<pb n="65"/>nirddiśan āha || sthiravipulaśarīra ity
-                        ādi || pṛthivyāḥ sthairyād vaipulyāc ca | kṣamāvān iti | nity
-                        akṣamī nity āyā<lb n="2"/> matvarthīyaḥ | etad api pṛthivyāḥ
                         sarvaṃ sahatvāt | nā<add place="top"><unclear>mabhaḥ
 </unclear></add>nāsukhair mmahadbhir iti |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.81-87">
                         <label>NC.3.4.81-87</label>
-                         ākāśasya vivekamahatve 'rthe guṇayogāt ||<lb n="3"/>satvād i
+                         ākāśasya vivekamahatve 'rthe guṇayogāt ||<lb n="3"/>satvād i guṇatodena tu
-                        guṇatodena tu cittaprakṛtinirddiśan āha || śaucamāstikyam ity ādi
+                        cittaprakṛtinirddiśan āha || śaucamāstikyam ity ādi | brahmakāyalakṣaṇaṃ |
-                        | brahmakāyalakṣaṇaṃ | brahmasatvenotyā <lb n="4"/>di tasya
+                        brahmasatvenotyā <lb n="4"/>di tasya kāma<add place="inline">ya</add>sya |
-                            kāma<add place="inline">ya</add>sya | etena satvakāyayor
+                        etena satvakāyayor nnityam anyānyāvidhāyitvam uktaṃ | śauryam ity ādi |
-                        nnityam anyānyāvidhāyitvam uktaṃ | śauryam ity ādi |
+                        māheṃdrakāyalakṣaṇaṃ <lb n="5"/>sahiṣṇutety ādi vāruṇakāyalakṣaṇaṃ |
-                        māheṃdrakāyalakṣaṇaṃ <lb n="5"/>sahiṣṇutety ādi vāruṇakāyalakṣaṇaṃ
+                        madhyastham ity ādi kauverakāyalakṣaṇaṃ | mahac ca prabhavaśaktiḥ prajo|<lb
-                        | madhyastham ity ādi kauverakāyalakṣaṇaṃ | mahac ca
+                            n="6"/>tyānasāmarthyā || kuverasatvānaṃtaraṃ yāmyasatve vaktavye
-                        prabhavaśaktiḥ prajo|<lb n="6"/>tyānasāmarthyā ||
+                        gaṃdharvasatvābhidhānaṃ | gaṃdharvasatvaṃ yakṣasadṛśaṃ yakṣasa<lb n="7"
-                        kuverasatvānaṃtaraṃ yāmyasatve vaktavye gaṃdharvasatvābhidhānaṃ |
+                        />tvadyotanārthaṃ | prāptakārītyādinā yāmyaṃ satvaṃ brahmacaryam ity ādinā
-                        gaṃdharvasatvaṃ yakṣasadṛśaṃ yakṣasa<lb n="7"/>tvadyotanārthaṃ |
+                        ṛṣisatvaṃ | evaṃ brāhmyamāheṃdravāruṇā<lb n="8"
-                        prāptakārītyādinā yāmyaṃ satvaṃ brahmacaryam ity ādinā ṛṣisatvaṃ |
+                        />kauveragaṃdharvayāmyaṛṣisatvabhedena saptasātvikā bhedāḥ || śuddhasatvāḥ
-                        evaṃ brāhmyamāheṃdravāruṇā<lb n="8"
+                        |</l>
-                        />kauveragaṃdharvayāmyaṛṣisatvabhedena saptasātvikā bhedāḥ ||
-                        śuddhasatvāḥ |</l>
                     <l xml:id="NC.3.4.88-93">
                         <label>NC.3.4.88-93</label>
-                         teṣv api brāhmyaṃ śuddhatamaṃ | aiśva<lb n="9"/>ryavaṃtam ity ādi
+                         teṣv api brāhmyaṃ śuddhatamaṃ | aiśva<lb n="9"/>ryavaṃtam ity ādi || āsuraṃ
-                        || āsuraṃ satvaṃ raudraṃ tīkṣṇaṃ | astīyakaṃ guṇeṣu matsaraṃ |
+                        satvaṃ raudraṃ tīkṣṇaṃ | astīyakaṃ guṇeṣu matsaraṃ | eṣadhikaṃṭhabharaṃ |
-                        eṣadhikaṃṭhabharaṃ | ekāṃtagrāhitetyā<lb n="10"/>di rākṣasaṃ
+                            ekāṃtagrāhitetyā<lb n="10"/>di rākṣasaṃ satvalakṣaṇaṃ | ekāṃtagrāhitā
-                        satvalakṣaṇaṃ | ekāṃtagrāhitā niyamena gṛhītā yogaśīlatāḥ |
+                        niyamena gṛhītā yogaśīlatāḥ | utsṛṣṭā hāraśīlatetyādināpi<pb facs="66" n="45r"/>satvaṃ
-                        utsṛṣṭā hāraśīlatetyādināpi<pb n="66"/>satvaṃ |
+                        | <unclear>utsiṣṭā</unclear>hāraśīlatā | <unclear>utsiṣṭāhārācāriṇo bhāvaḥ
-                            <unclear>utsiṣṭā</unclear>hāraśīlatā |
+                            ||</unclear>હારાચારિણો āvokṣasāhasapriyatā || apacitaprītiḥ<lb n="2"
-                            <unclear>utsiṣṭāhārācāriṇo bhāvaḥ ||</unclear>હારાચારિણો
+                        />ભાવsāhasaprītiś cātīkṣṇam ity ādināpi sarpyasatvaṃ || krodhe sati satvena
-                        āvokṣasāhasapriyatā || apacitaprītiḥ<lb n="2"/>ભાવsāhasaprītiś
+                        lakṣitaṃ | akrodhetīsaṃ | tad uktaṃ cara<lb n="3"/>ke || akruddhaṃ śūraṃ
-                        cātīkṣṇam ity ādināpi sarpyasatvaṃ || krodhe sati satvena lakṣitaṃ
+                        akruddhaṃ bhīrum iti | asaṃvibhāgetyādinā pretatvaṃ | eteṣu ṣaṭsu sahaādayo
-                        | akrodhetīsaṃ | tad uktaṃ cara<lb n="3"/>ke || akruddhaṃ śūraṃ
+                            rājasa|ષ<lb n="4"/>bhedāḥ | </l>
-                        akruddhaṃ bhīrum iti | asaṃvibhāgetyādinā pretatvaṃ | eteṣu ṣaṭsu
-                        sahaādayo rājasa|ષ<lb n="4"/>bhedāḥ | </l>
                     <l xml:id="NC.3.4.94-99">
                         <label>NC.3.4.94-99</label>
-                         durmmedhastvaṃ ity ādinā paśusatvaṃ | anavasthitetyādinā
+                         durmmedhastvaṃ ity ādinā paśusatvaṃ | anavasthitetyādinā matsyasatvaṃ |
-                        matsyasatvaṃ | satvabudhyaṃgahī netyādinā vṛkṣa<lb n="5"/>satvaṃ |
+                        satvabudhyaṃgahī netyādinā vṛkṣa<lb n="5"/>satvaṃ | satvabudhyaṃgahīnābhyāṃ
-                        satvabudhyaṃgahīnābhyāṃ hīnaṃ sthiraṃ ekasthānasthaṃ | ete trayas
+                        hīnaṃ sthiraṃ ekasthānasthaṃ | ete trayas tamo bahulāḥ satvabhedāḥ | eṣāṃ
-                        tamo bahulāḥ satvabhedāḥ | eṣāṃ sthāne ciki<lb n="6"
+                        sthāne ciki<lb n="6"/>tsopayogitvaṃ darśayan āha | vijñāyakāyavikṛtiriti |
-                        />tsopayogitvaṃ darśayan āha | vijñāyakāyavikṛtiriti | anurūpām
+                        anurūpām ucitāṃ | tad uktaṃ bhūtavidyāyāṃ | na vā|<lb n="7"/>caukṣyaṃ
-                        ucitāṃ | tad uktaṃ bhūtavidyāyāṃ | na vā|<lb n="7"/>caukṣyaṃ
                         prayuṃjīta prayogaṃ devatāgṛhe | evamādy anyad api anuvarttavyāṃ
-                        dhātraparīkṣāyām api prayojanaṃ ||<lb n="8"/> tad uktaṃ kāśyapena |
+                        dhātraparīkṣāyām api prayojanaṃ ||<lb n="8"/> tad uktaṃ kāśyapena | yo yathā
-                        yo yathā satvaḥ kumāraḥ <del>sya</del><add place="below-margin"
+                        satvaḥ kumāraḥ <del>sya</del><add place="below-margin">syātta</add>thā
-                            >syātta</add>thā satvām evāsya dhātrīm upasthāpayet | kiṃ
+                        satvām evāsya dhātrīm upasthāpayet | kiṃ kāraṇaṃ tad vipāyā<lb n="9"
-                        kāraṇaṃ tad vipāyā<lb n="9"/>nirdhāraṇaṃ bhavati tad uktaṃ |
+                        />nirdhāraṇaṃ bhavati tad uktaṃ | tatraiva | piśācasatvānānāryo kumāraḥ
-                        tatraiva | piśācasatvānānāryo kumāraḥ samudīkṣitanirvāṇām eva
+                        samudīkṣitanirvāṇām eva cāpnoti | tathā rā<lb n="10"/> kṣasasatvā ity ādi || </l>
-                        cāpnoti | tathā rā<lb n="10"/> kṣasasatvā ity ādi || </l>
-                    <trailer>iti śauśrute śārīre nyāyacaṃdrikāyāṃ paṃjikāyāṃ
+                    <trailer>iti śauśrute śārīre nyāyacaṃdrikāyāṃ paṃjikāyāṃ garbhavyākaraṇaṃ <add
-                        garbhavyākaraṇaṃ <add place="inline">||</add></trailer>
+                            place="inline">||</add></trailer>
                 </div>
             </div>
         </body>
     </text>
+    <facsimile>
+        <!--    <graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/add.2491/manifest.json"/> -->
+        <graphic url="https://cudl.lib.cam.ac.uk//iiif/MS-ADD-02491"/>
+    </facsimile>
 </TEI>

User Tools

Differences

Page Tools

saktumIva