Transcription of MS Bīkāner RORI 5157

Suśruta project, University of Alberta

Bikaner Rajasthan India RORI Bikaner 5157 BR [description of manuscript] Gayadāsa Nyāyacandrikā [Sanskrit in Devanagari script.] Dated 1468 CE. [record of ownership] [how it was acquired]
Added transcription of the mūla verses Ka 1.4ab-- Fixed up the XML code so that it validates and displays in Saktumiva.
The following is a rough transcription of the mūla-verses as found separately from the commentary in this MS
ripavo vikrmākrāntā ye ca sve kṛtyatām gatāḥ | sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśam || viṣair nihanyur nipuṇaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ | striyo vā vividhān yogān kadācit subhāgacchayā || viṣakanyopayogād vā kṣaṇāj jahyād asūn naraḥ | tasmād vaidyema satataṃ viṣād rakṣyo narādhipaḥ || yasmāt cānityacittatvam aśvavat prathitaṃ nṛṇām | na viśvasyāt tato rājā kadācid api kasyacit || kulīnaṃ dhārmikaṃ snigdhaṃ subhṛtaṃ satatotthitam| mahānase niyuṃjīta vaidyaṃ tadvidyapūjitam || praśastadigdeśakṛtaṃ śucibhāṃḍaṃ mahacchuci | sajālakaṃ gavākṣāḍhyamāptavarganiṣevitam || vivakṣasṛṣṭasaṃsṛṣṭaṃ savitānaṃ kṛtārcanam | parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhaveccāpi mahānasam || mahānāsikaṃ tatrādhyakṣaṃ niyuṃjīta prāyo yaidyaguṇānvitaṃ | śucayo dakṣiṇā dakṣā vinītāḥ priyadarśanāḥ | saṃvibhaktāḥ sumanaso nīcakeśanakhāḥ sthirāḥ | snātā dṛḍhaṃ saṃyamitaḥ kṛtoṣṇīṣāḥ susaṃyutāḥ | tasya cājṅāvidheyāḥ syurvividhāḥ parikarmiṇaḥ | - - - - - - - āhārasthitayaścāpi bhavaṃti prāṇino yataḥ | tasmānmahārase vaidyaḥ pramādarahito bhavet - - - - - || mahānasikavoḍhāraḥ sūdaudanikapaupikāḥ | bhaveyur vaidyavaśagā ye cāpy anye tra kecana || iṃgitajño manuṣyāṇāṃ vākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ | vidyād viṣasya dātāram ebhir liṃgaiś ca buddhimān | na daty uttaraṃ pṛṣṭo vivakṣur moham eti ca| apārthaṃ bahu saṃkīrṇaṃ bhāṣate cāpi mūḍhavat | sphoṭayaty aṃgulīr bhūmim akasmād vilekhed dhaset | vepathur jayate cāsya trastaś cānyanyam īkṣate| dhyāmo vivaraṇavaktraś ca nakhaiḥ kiṃcic chinaty api | ālābhetāsakṛd dīnaḥ kareṇa ca śiroruhān | niryayāsur apardvārai vīkṣyate ca punaḥ punaḥ | vartate viparītaṃ ca viṣadānāvicetanaḥ | kecid bhayāt pārthivasya tvaritā vā tadājñayā | asatām api santo 'pi ceṣṭāṃ kurvanti mānavāḥ | tasmāt parīkṣaṇaṃ kāryaṃ bhṛtyānām avṛtair nṛpaiḥ | tathābhyaṅge valekhane | utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane | srakṣu vastreṣu śayyāsu kavacābharaṇeṣu ca | pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājinām | viṣajuṣṭeṣu cānyeṣu naśyadhūmāṃjanādiṣu | lakṣaṇāni pravakṣyāmi cikitsām apy anantaraṃ kāṣṭhe anne pāne dantatradantakāṣtam annade 'pi| nṛpabhaktād balaṃ nyasytaṃ saviṣaṃ bhakṣayaṃti ye | tatraiva te vinaśyaṃti makṣikāvājasādayaḥ | hutabhuk tena cānnena bhṛśaṃ caṭacaṭāyate | mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ | bhinnārcis tīkṛṣṇadhūmaś ca nacirāc copaśāmyati | cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate kṣipram eva tu | dṛṣṭānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mṛyate jāvajīvakaḥ | kokilaḥ svaravaikṛtaṃ krauṃcas tu madam ṛcchati | hṛṣyen mayūra udvignaḥ krośataḥ śukasārike | haṃsaṃ kṣveḍati cātyarthaṃ bhṛṃgarājas tu kūjati || pṛṣato visṛjaty aśry viṣṭāṃ muṃcati markaṭaḥ | sannikṛṣṭāṃs tataḥ kuryāt prājñas tān mṛgapakṣiṇaḥ | viśmano tha vibhūṣārthaṃ rakṣā caiva sarvadā | upakṣiptasya cānnasya bāṣpeṇordhvaṃ prasarpatā | hṛtpīḍā bhrāṃtanetratvaṃ śiroduḥkha ca jāyate | tatra tasyāṃjane kuṣthaṃ lāmajaṃ taladaṃ madhu | kuryāc chirōṣarajanīcaṃdanaiśca pralepanam | hṛdi caṃdanalepanaś ca tathā sukham avāpnuyāt |