This is an old revision of the document!


A PCRE backtrack error occured. Try to increase the pcre.backtrack_limit in php.ini

<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <fileDesc> <titleStmt> <title>The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Cikitsāsthāna, adhyāyas 1-20, based on the Nepalese MSS</title> </titleStmt> <publicationStmt> <authority>The Suśruta Project</authority> <idno>SS.ka.2021-06</idno> <availability status="restricted"> <p>Copyright Notice</p> <p>Copyright (C) Dominik Wujastyk</p> <p> <ref target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/" type="licence" >Distributed by <ref target="http://sarit.indology.info" type="url" >SARIT</ref> under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License. </ref> </p> <p>Under this licence, you are free <list> <item>to Share — to copy, distribute and transmit the work</item> <item>to Remix — to adapt the work </item> </list></p> <p>Under the following conditions:</p> <p> <list> <item>Attribution — You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).</item> <item>Share Alike — If you alter, transform, or build upon this work, you may distribute the resulting work only under the same or similar license to this one.</item> </list> </p> <p>More information and fuller details of this license are given on the Creative Commons website.</p> <p>SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes the rights of any copyright owners, known or unknown.</p> </availability> <address> <name>University of Alberta</name> </address> <authority> <name>The Suśruta Project</name> </authority> <date>2020-2023</date> <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace> <publisher>The Suśruta Project (<ptr target="http://sushrutaproject.github.io"/><ref target="http://sushrutaproject.github.io" >https://sushrutaproject.github.io</ref> <ptr target="http://sushrutaproject.github.io"/>)</publisher> </publicationStmt> <sourceDesc> <msDesc> <msIdentifier> <idno type="siglum">NE</idno> </msIdentifier> <msContents> <summary xml:lang="en"> <p>This part of the Nepalese version of the <title>Suśrutasaṃhitā</title> is supported from beginning to end by witness H.</p> <p>Witness K supports SS.4.2.24 - 78, where the MS breaks off. K resumes at SS.4.19.22 and continues to the end of the chapter at SS.4.20.63.</p> <p>Witness Kb is a single leaf that duplicates material in the main manuscript K and is written by a different scribe. It supports SS.4.19.44 - 4.20.30.</p> </summary> <msItem defective="true" n="1"> <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author> <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title> <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Nepalese script|</textLang> </msItem> </msContents> <physDesc> </physDesc> </msDesc> </sourceDesc> </fileDesc> <revisionDesc> <change when="2022-04-01" who="Jason Birch">Began this file.</change> <change when="2022-10-22" who="Dominik Wujastyk">Added first draft of adhyāya 1. Removed most MS transcription codes.</change> <change when="2023-10-26" who="Dominik Wujastyk">Added first draft of adhyāyas 3, 6-14, 16-18, 27, 28 (missing), 34-38, all from H. Removed MS transcription codes.</change> <change when="2023-10-29" who="Dominik Wujastyk">Transcribed 28 from H.</change> <change when="2023-10-29" who="Dominik Wujastyk">Revised TEI header to not refer to a particular MS.</change> <change when="2023-11-14" who="Dominik Wujastyk">split the file from adhyāyas 1-40 into 1-20 and 21-40 because of Saktumiva memory limitations.</change> <change when="2025-08-03" who="Dominik Wujastyk">Put caesuras after each lable, for clarity when reading on screen.</change> </revisionDesc> </teiHeader> <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva" type="edition"> <body> <div n="4" type="sthāna"> <div n="1" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">[Adhyāya 1: draft based on MS H 2023-10-22]</head> <lg xml:id="SS.4.1.1"> <l> athāto dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.3"> <l> dvau vraṇau bhavataḥ | śarīrasamutthaś cāgantuś ca tayoḥ śarīrasamuttho vātapittakaphaśoṇitasannipātanimitta āgantukaḥ puruṣa<pc > </pc>mṛga<pc> </pc>paśu<pc> </pc>pakṣi<pc > </pc>vyāḍasarīsṛpa<pc> </pc>patanapīḍana<pc > </pc>prahārāgniviṣāsthi<pc> </pc>sakalakapālakhaḍga<pc > </pc>cakreṣu paraśuśaktikuntādyāyudhaprahareṇābhighātanimittaḥ | tatra tulye vraṇasāmānye dvikāraṇotthānaprayojanasāmarthyād dvivraṇīyaḥ ity ucyate |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.4"> <l> sarvvasminn eva cāgantau vraṇe tat kālam eva kṣatoṣmaṇaḥ | prasṛtasyaupaśamārtham pittavacchītakriyāvibhāgaḥ | sandhānārthañ ca madhughṛtopayoga iti | etad vikāraṇotthānaprayojanam uttarakālan tu doṣopaplavaviśeṣā<hi>d avasthāntaraviśeṣāḥ</hi> śārīravat pratīkāraḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.5"> <l> doṣopaplavaviśeṣaḥ punaḥ samāsataḥ pañcadaśaprakāro bhavati | yathokte vraṇapraśnādhyāye prasaraṇasāmarthyāc chaddhaś ceti ṣoḍaśaprakāra ity ucyate |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.6"> <l> tasya lakṣaṇaṃ dvividhaṃ | sāmānyalakṣaṇam viśeṣalakṣaṇañ ca | tatra vraṇe vṛṇotīti vraṇaḥ | viśeṣalakṣaṇampunarvvātādisvalakṣaṇaviśeṣaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.7"> <l> tatra śyāvāruṇābhabhastanu śītapicchilālpasrāvīrūkṣaścaṭacaṭāyanaśīlaḥ sphuraṇāyām atodabhedavedanābahulo nirmmāṃsaś ceti vātāt || kṣiprajaḥ pītanīlābhaḥ kiṃśukodakābhoṣṇasrāvī dāhapākavikārī pītapiṭakājuṣṭaś ceti pittāt || pratataḥ kaṇḍubahulaḥ sthūloṣṭhaḥ stavdhasirāsnāyujālāvanaddhaḥ kaṭhinaḥ pāṇḍvāvabhāso mandavedanaḥ | śuklaśītasāndrapicchilāsrāvī guruś ceti kaphāt || pravālānalanicayaprakāśaḥ kṛṣṇasphoṭapiṭakājālopacitasturaṃgasthānagandhī savedanaḥ | pradhūpanaśīlo raktasrā vī pittaliṅgaś ceti raktāt || pratodadāhadhūpāyanaprāyaḥ pītāruṇābhastadvarṇṇasrāvī ceti vātapittābhyāṃ || kaṇḍūyanaśīlaḥ sanistodavātrūkṣaḥ kharastaddho muhurmmuhuḥ śītapicchalāsrāvī ceti vātaśleṣmābhyāṃ || guruḥ sadāhoṣṇaḥ pītapāṇḍusrāvī ceti pittaśleṣmābhyāṃ || tanurūkṣastodabahulaḥ prasupta iva ca kṛṣṇāruṇā bhastadvvarṇṇasrāvī ceti vātaśoṇitābhyāṃ || ghṛtamaṇḍābho mīnadhāvanagandhīmṛdurvvisarppīkṛṣṇoṣṇasrāvī ceti pittaśoṇitābhyāṃ || rakto gurusnigdhaḥ kaṇḍūprāyaḥ picchilaḥ saraktasrāvī ceti śleṣmaśoṇitābhyāṃ | sphuraṇatodadāhadhūmāyanaprāyaḥ pītatanuraktasrāvī ceti vātapittaśoṇitebhyaḥ || kaṇḍūsphuraṇacumucumāyamānaprāyaḥ pāṇḍutanuraktasrāvī ceti vātaśleṣmaśoṇitebhyaḥ || dāhapākarāgakaṇḍūprāyaḥ pāṇḍūraktapītāsrāvī ceti pittaśleṣmaśoṇitebhyaḥ || vividhadoṣavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pavanapittakaphebhyaḥ || nirddarśakanirmmathanasphuraṇatodadāhapākarāgakaṇḍūvāṃsvāpabahulo nānāvidhavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pavanapittakaphaśoṇitebhya iti || jihvātalābho mṛdu ślakṣṇaḥ snigdho vigatavedanaḥ suvyavasthito nirāsrāvaś ceti śuddho vraṇaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.8"> <l> tasyaitasya vraṇasya ṣaṣṭirupakramā bhavanti | tad yathāpatarpaṇam ālepanaḥ pariṣeko 'bhyaṅgaḥ svedo vimlāyanam upanāho visrāvaṇaṃ sneho vamanam virecanaṃ | cchedyaṃ bhedyandāraṇaṃ lekhya meṣyamāhāryaṃ vyadhyaṃ sevyaṃ pīḍanaṃ sandhānam visrāvyaṃ śoṇitasthāpanannirvvāpaṇa mūtkārikā kaṣāyo varttiḥ kalkaḥ sarppistailam piṇḍīkaraṇaṃ rasakriyācūrṇṇam vraṇadhūpanamutsādanamavasādanaṃ mṛdukarmma dāruṇakarmma kṣārakarmmāgnikarmma kṛṣṇakarmma pāṇḍūkarmma samavarṇṇalomasañjananaṃ lomasaṃharaṇaṃ bastikarmmottarabastikarmma vandhena patradānaṃ krimighnaṃ vṛṃhaṇam viṣaghnaṃ śirovirecanannasyaṃ kavaladhāraṇaṃ dhūpo madhusarppiryantram āhāro rakṣāvidhānam iti</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.9"> <l> teṣu kaṣāyo varttiḥ kalkaḥ sarppistailaṃ rasakriyācūrṇṇam iti | śodhanaropaṇāni | evam ete ṣaṣṭirupakramā bhavanti || teṣv aṣṭau śastrakṛtyāḥ śoṇitasthāpanaṃ kṣārāgniryantram āhāro rakṣāvidhānam ity uktāḥ | snehasvedavamanavirecanavastyuttarabastividhānaśirovirecanarakṣāgninasyadhūmanakavalavidhānāny uttaratra vakṣyāmaḥ | yad anyad avasiṣṭam upakramajātaṃ tad atra vakṣyate |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.10"> <l> tatra ṣaḍvidhaḥ prādiṣṭaḥ śophastasyaikādaśopakramā bhavanti | apatarppaṇādayo virecanāntāḥ | viśeṣeṇa vraṇapratīkāre varttante vraṇabhāvam upagatasya na virudhyante śeṣās tu prāyeṇa vraṇapratīkārahetava eva |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.11"> <l> apatarppaṇa ādya upakrama eṣa sarvvaśophānāṃ sāmānyataḥ pradhānatamaś ca || bha ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.12"> <l> doṣocchrāyopaśāntyarthan doṣānaddhasya dehinaḥ | <caesura/> avekṣya doṣaṃ prāṇañ ca kāryaṃ syād apatarppaṇaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.13"> <l> tad dhi mārutakṣuttṛṣṇā mukhaśoṣasramānvite | <caesura/> kāryaṃ na bālavṛddhe vā na garbbhiṇyāṃ na durvvale ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.14"> <l> śopheṣūtthitamātreṣu vraṇeṣūgrarujeṣu ca | <caesura/> yathoktair auṣadhair llepaṃ pratyekāṃśyena kārayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.15"> <l> yathā prajvalite veśmany ambhasā pariṣecanaṃ | <caesura/> kṣipraṃ praśamayaty agnim evam ālepanaṃ rujaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.16"> <l> prahlādane śodhane ca śophasya haraṇe tathā | <caesura/> utsādane ropane ca lepaḥ syāt tu tadarthakṛt ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.17"> <l> vātaśephe tu vedanopaśamārthaṃ sarppistailadhānyāmlamāṃsarasavātaharauṣadhaniḥkvāthair aśītaiḥ pariṣekaṃ kurvvīta | pittaraktābhighātaviṣanimitteṣu kṣīravṛkṣakṣīraśarkkarodakakekṣurasaghṛtamadhurauṣadhaniḥ kvāthair anuṣṇaiḥ | śleṣmaśophe tu tailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniḥkvāthair aśītair</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.18"> <l> yathāmvubhiḥ sicyamānaḥ śāntim agnir nniyacchati | <caesura/> doṣāgnir evaṃ sahasā pariṣekeṇa śāmyati ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.19"> <l> abhyaṅgas tu doṣam ālocyopayukto doṣopaśamo mṛdutāṃ ca karoti |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.20"> <l> svedavimlāpanādīnāṃ kriyāṇāṃ prāk sa ucyate | <caesura/> paś cāt karmmasu cādiṣṭaḥ sa tu visrāvaṇādiṣu ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.21"> <l> rujāvatān dāruṇānāṅ kaṭhinānān tathaiva ca | <caesura/> śophānāṃ svedanaṃ kāryaṃ ye cāpyevamvidhā vraṇāḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.21]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.22"> <l> sthirāṇāṃ rujatām mandaṃ kāryaṃ vimlāpanam bhavet | <caesura/> abhyajya svedayitvā ca veṇunāḍyā tataḥ śanaiḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.23"> <l> vimarddayed bhiṣak prājñastalenāṅguṣṭhakena vā | <caesura/> śophayor upanāhan tu kuryād āmavidagdhayoḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.24"> <l> praśāmyaty avidagdhas tu vidagdhaḥ pākameti ca | <caesura/> nivarttate na yaḥ śopho virekāntair upakramaiḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.25"> <l> tatra saṃpācanadravyāṇy āhṛtyoktāni pivya ca | <caesura/> dadhitakrasurāśuktadhānyāmlair yojayed bhiṣak ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.26"> <l> snigdhāni lavaṇī kṛtvā paced utkārikān tataḥ | <caesura/> sairaṇḍapatrayā śophan nāhayed uṣṇayā tayā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.27"> <l> hitaṃ saṃbhojanañcāpi pākāya vimukho yadi | <caesura/> vedanopaśamārthāya tathā pākabhayāya ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.28"> <l> acirotpatite śophe kuryāc choṇitamokṣaṇaṃ | <caesura/> saśophe kaṭhine dhyāme sarakte vedanāvati ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.29"> <l> saṃravdhe viṣame cāpi vraṇe viśrāvaṇaṃ hitaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.30"> <l> sopadravādravāṇāṃ rūkṣāṇāṅkṛśānāṃ vraṇaśoṣiṇāṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.31"> <l> yathā svauṣadhasaṃsiddhaṃ snehapānamvidhīyate | <caesura/> utsannamāṃsaśophe tu kaphe duṣṭe viśeṣataḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.32"> <l> saṃsṛṣṭadhyāmarudhire vraṇe praccharddanaṃ hitaṃ | <caesura/> vātapittapraduṣṭeṣu dīrghakālānuvandhiṣu ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.33"> <l> virecanampraśaṃsanti vraṇeṣu vraṇakovidāḥ | <caesura/> apākavatsurogeṣu kaṭhineṣu sthireṣu ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.34"> <l> snāyukothādiṣu tathā cchedanaṃ prāptam ucyate | <caesura/> antaḥ pūyeṣv avaktreṣu tathaivotsaṅgavatsv api||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.34]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.35"> <l> gatimatsu ca rogeṣu bhedanamprāptamucyate | <caesura/> vālavṛddhakṣatakṣīṇabhīrūṇāṃ yoṣitām api ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.36"> <l> marmmopari ca jāteṣu rogeṣūktañ ca dāruṇaṃ | <caesura/> supakve piṇḍite śophe pīḍanair upapīḍite ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.36]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.37"> <l> pākoddhateṣu doṣeṣu tat tu kāryam vijānatā | <caesura/> supiṣṭairdāraṇadravyaiḥ ṛtakṣāraṇa vā punaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.37]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.38"> <l> kaṭhinasthūlavattauṣṭhān dīryamānān punaḥ punaḥ | <caesura/> kaṭhinātsannamāṃsām̐ś ca lekhanair ācared bhiṣak ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.38]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.39"> <l> samaṃ likhetsulikhitaṃ likhen niravaśeṣataḥ | <caesura/> carmmaṇān tu pramāṇena samaṃ śastreṇa saṃlikhet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.39]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.40"> <l> kṣaumaṃ plotaṃ picuṃ phenaṃ yāvaśūkaṃ sasaindhavaṃ | <caesura/> karkaśāni ca patrāṇi lekhanārthe pradāpayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.40]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.41"> <l> nāḍīvraṇaṃ śalyagarbbham unmārgyutsaṃginaṃ śanaiḥ | <caesura/> karīravālāṅgulibhir eṣaṇyā veśayed bhiṣak ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.41]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.42"> <l> netravarmmagudābhyāsagatyo vaktrāḥ saśoṇitāḥ | <caesura/> cuccūpotakajaiḥ ślakṣṇaiḥ karīrair eṣayed bhiṣak ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.42]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.43"> <l> saṃvṛtāvivṛtāsyeṣu vraṇeṣu matimānbhiṣak | <caesura/> yathoktamāharecchalyaṃ prāptoddharaṇalakṣaṇaiḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.43]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.44"> <l> roge vyadhanasādhyeṣu yathādeśaṃ pramāṇataḥ | <caesura/> śastraṃ nidadhyād doṣañ ca srāvayet kīrttitantathā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.44]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.45"> <l> apākopadrutā ye ca māṃsasthāvivṛtāś ca ye | <caesura/> teṣu kāryaṃ yathoddiṣṭaṃ sevyaṃ sandhānam eva ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.45]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.46"> <l> pūyagarbbhānanudvārān vraṇānmarmmagatānapi | <caesura/> yathoktaiḥ pīḍanadravyaiḥ samantātpratipīḍayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.46]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.47"> <l> śuṣyamāṇamupekṣeta pradehampīḍanamprati | <caesura/> na cāpi mukhamālimpettathādoṣaḥ prasicyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.47]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.48"> <l> tais tair nnimittair bbahudhā śoṇite prasrute bhṛśaṃ | <caesura/> kāryaṃ yathoktaṃ vaidyena śoṇitasthāpanambhavet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.48]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.49"> <l> dāhapākajvaravatāṃ vraṇānāmpittakopataḥ | <caesura/> raktena cābhibhūtānāṃ kāryannirvvāpaṇambhavet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.49]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.50"> <l> yathoktaiḥ śītaladravyaiḥ kṣīrapiṣṭair ghṛtāplutaiḥ | <caesura/> dihyeta vahalāṃ sekāṃ suśītāñ cāvacārayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.50]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.51"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.52"> <l> vātābhibhūte valayāḥ kākolyādīgaṇe tathā | <caesura/> snaihikeṣu ca vījeṣu kuryād utkārikāṃ śubhāṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.52]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.53"> <l> yeṣāṃ svedanaṅkāryaṃ sthirāṇāmvedanāvatāṃ | <caesura/> durggandhānāṃ kledavatāṃ picchilānāntathaiva ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.53]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.54"> <l> kaṣāyaṃ śodhanaṅkāryaṃ śodhanaiḥ prāgudīritaiḥ | <caesura/> antaḥpūyānaṇumukhān gambhīrā māṃsasaṃśritān ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.54]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.55"> <l> śodhanadravyayuktābhir vvarttibhiḥ samupāyaret | <caesura/> putimāṃsapraticchannāṃ mahādoṣānudīritaiḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.55]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.56"> <l> varttidravyaiḥ kalkakṛtairyathālābhena śodhayet | <caesura/> pittapraduṣṭāṃ gaṃbhīrāndāhapākaprapīḍitāṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.56]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.57"> <l> kārppāsīphalamiśreṇa yuñjyācchodhanasarppiṣā | <caesura/> utsannamānsānasnigdhānalpasrāvānnṛṇāmvraṇān ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.57]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.58"> <l> sarṣapasnehayuktena dhīmāntaile śodhayet | <caesura/> vraṇānāṃ sthiramāṃsānānduḥśodhyānāntathaiva ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.58]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.59"> <l> rasakriyāṃ śodhanīyāṅ kuryād dravyair udīritaiḥ || <caesura/> kaṣāye vidhivatteṣāṃ kṛte cāpi srite vudhaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.59]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.60"> <l> surāṣṭrajāṃ sakāśīsāṃ dadyāc cāpi manaḥśilāṃ || <caesura/> haritālañcamatimān tatastānavacārayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.60]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.61"> <l> mātuluṅgarasopetāḥ sakṣaudrāḥ supramardditāḥ || <caesura/> vraṇeṣu dattā tiṣṭhet tu trīm̐mtrīm̐ś ca divasān parān |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.61]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.62"> <l> medopasṛṣṭāndurggandhāṃ gambhīrāñcūrṇṇaśodhanaiḥ | <caesura/> upācaredbhiṣakprājñaḥ śūkṣmaiḥ śodhanabastijaiḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.62]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.63"> <l> śuddhalakṣaṇasaṃyukte kaṣāyaṃ ropaṇaṃ hitaṃ || <caesura/> tatra kāryaṃ yathoddiṣṭairddravyair vvaidyena jānatā |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.63]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.64"> <l> avedanānāṃ śuddhānāṃ gambhīrāṇāntathaiva ca || <caesura/> hitāḥ saṃropaṇāvarttya vatyaṅgairopaṇaiḥ kṛtāḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.64]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.65"> <l> apetapūtimāṃsānāṃ māṃsasthānāmarohatāṃ || <caesura/> kalkasturopaṇaḥ kāryastilajo madhusaṃyutaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.65]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.66"> <l> sa mādhuryāttathaivoṣṇyātsnehāccānilanāśanaḥ || <caesura/> kaṣāyabhāvātmādhuryāttiktatvāc cāpi pittahā |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.66]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.67"> <l> auṣṇyātkaṣāyabhāvāc ca tiktatvāc ca kaphe hitaḥ || <caesura/> śodhayed ropayec cāpi yuktaḥ śodhanaropaṇaiḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.67]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.68"> <l> nimvapatramadhubhyāntu yuktaḥ saṃśodhanaḥ smṛtaḥ || <caesura/> pūrvvābhyāṃ sarppiṣā cāpi yuktaś cāpyuparopaṇe |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.68]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.69"> <l> tilavadyavakalkan tu kecid āhur mmanīṣiṇaḥ || <caesura/> avidagdhaṃ praśamayed vidagdham vāpi pācayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.69]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.70"> <l> pakvañ ca bhindyādbhinnaś ca śodhayed ropayīta ca || <caesura/> pittaraktaviṣāgantūn gambhīrān api ca vraṇān |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.70]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.71"> <l> ropayed ropaṇīyena kṣīrasiddhena sarppiṣā || <caesura/> kaphavātārdditānān tu vraṇānāntailaropaṇaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.71]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.72"> <l> kuryāt tatra yathokteṣu dravyeṣu matimān bhiṣak || <caesura/> avyadhyānāñcalasthānāṃ śuddhānāñ ca praduṣyatāṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.72]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.73"> <l> dviharidrāyutāṃ kuryād ropaṇīyai rasakriyā || <caesura/> samānāṃ sthiramāṃsānāṃ tvaksthānāñcūrṇṇaropaṇaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.73]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.74"> <l> prāptamvidadhyāt matimān prāk sa ukto vidhiryathā || <caesura/> śodhano ropaṇaś caiva vidhir yo yam prakīrttitaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.74]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.75"> <l> sarvvavraṇānāṃ sāmānye nokto doṣaviśeṣataḥ || <caesura/> eṣa āgamasiddhatvāt tathaiva phaladarśanāt |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.75]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.76"> <l> mantravatsaṃprayoktavyo na mīmāṃsyaḥ kathaṃcana || <caesura/> svavuddhyā vibhajedyuktyā kaṣāyādiṣu yogavit |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.76]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.77"> <l> doṣocchrāyeṇauṣadhāni yānyuktāni purā mayā || <caesura/> ādye dve pañcamūlyau tu gaṇo yaś cānilāpahaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.77]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.78"> <l> sa vātaduṣṭe deyas tu kaṣāyādiṣu saptasu || <caesura/> nyagrodhādigaṇo yas tu kākolyādiś ca yo gaṇaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.78]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.79"> <l> tau pittaduṣṭe dātavyau kaṣāyādiṣu saptasu | <caesura/> āragvadhādiś ca gaṇo yaścoṣṇaḥ parikīrttitaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.79]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.80"> <l> tau deyau kaphaduṣṭe tu saṃsṛṣṭe saṃyutāgaṇāḥ || <caesura/> vātopasṛṣṭānugrarujān sāsrāvānapi ca vraṇān |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.80]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.81"> <l> sakṣaumayavasarppirbbhirddhūpanāṅgais tu pūrayet | <caesura/> pariśuṣkālpamāṃsānāṃ gambhīrāṇāntathaiva ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.81]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.82"> <l> kuryād utsādanīyāni sarppīṃṣyālepanāni ca || <caesura/> māṃsādānāñ ca māṃsāni bhakṣayed vidhivannaraḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.82]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.83"> <l> viśuddhamanasastasya māṃsammāṃsena varddhate || <caesura/> utsannamṛdumāṃsānāṃ vraṇānāmavasādanaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.83]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.84"> <l> kuryād dravyair yaktais tu cūrṇṇitairmmadhunā saha || <caesura/> kaṭhinānāmamāṃsānāṃ duṣṭānāṃ mātariśvanā |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.84]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.85"> <l> mṛdvī kriyā vidhātavyā śoṇitañcāpi mokṣayet || <caesura/> vātaghnauṣadhasaṃyuktaiḥ snehasvedau ca kārayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.85]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.86"> <l> mṛdutvamāśurohañ ca gāḍhavandhaṅkaroti hi || <caesura/> vraṇeṣu mṛdumāṃseṣu dāruṇīkaraṇaṃ hitaṃ | <caesura/> dhavapriyaṃgvaśokānāṃ rohiṇyāś ca tvacas tathā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.86]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.87"> <l> triphalāpuṣpakāsīse tathāsarjjarasaṃ samaṃ | <caesura/> kṛtvā sūkṣmāṇi cūrṇṇāni vraṇaṃ tairevacūrṇṇayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.87]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.88"> <l> utsannamānsān kaṭhinān kaṇḍūyuktām̐ścirotthitān | <caesura/> duḥśodhanīyām̐ś ca tathāśodhayet kṣārakarmmaṇā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.88]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.89"> <l> sravato 'śmarijānmūtraṃ yecānye raktavāhinaḥ | <caesura/> saṃdhī niḥśeṣataścchinnān sādhayed agnikarmmaṇā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.89]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.90"> <l> durūḍhatvāt tu śuklānāṃ kṛṣṇakarmma hitam bhavet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.90]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.91"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.92"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.93"> <l> bhallātakavidhānena sā ca snehān prayojayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.93]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.94"> <l> ye ca kecitphalasnehā vidhānanteṣu vakṣyate || <caesura/> durūḍhatvāt tu kṛṣṇānāṃ hitā pāṇḍukriyā bhavet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.94]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.95"> <l> saptarātrasthitaṃ kṣīre vārkkare rohiṇīphalaṃ || <caesura/> tenaiva piṣṭvā suślakṣṇaṃ kṛṣṇampāṇḍūkaraṃ smṛtaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.95]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.96"> <l> navaṃ kapālikācūrṇṇaṃ vaidalaṃ sarjjam eva ca || <caesura/> kāsīsamadhukaṃ caiva kṣaudrāktaṃ lepane hitaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.96]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.97"> <l> kukkuṭāṇḍakapālāni katakaṃ madhurantathā || <caesura/> tathā samudramaṇḍūkī maśicūrṇṇañ ca dāpayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.97]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.98"> <l> kapitthānmānsamuddhṛtya mūtreṇājasya pūrayet | <caesura/> kāsīsaṃ rocanā caiva haritālammanaḥ śilā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.98]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.99"> <l> veṇunirllekhanañcaiva prapunāṭañ ca dāpayet | <caesura/> adhastādarjjunasyaitanmāṃsaṃ bhūmau nidhāpayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.99]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.100"> <l> māsādūrddhantatastena kṛṣṇam ālepayed vraṇaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.100]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.101"> <l> hastidantamasīṃ kṛtvā mukhyañcaiva rasāñjanaṃ | <caesura/> romāṇyanena jāyante tūrṇṇaṃ pāṇitaleṣv api ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.101]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.102"> <l> catuṣpadānāntvagromanakhaśṛṅgāsthibhasmanā | <caesura/> tailāktā cūrṇṇitā bhūmirbhavedromaruhā punaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.102]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.103"> <l> kāsīsannaktamālasya pallavām̐ś cāpi saṃharet | <caesura/> kapittharasapiṣṭāni romasañjananamparaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.103]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.104"> <l> romākīrṇṇo vraṇo yas tu na samyaguparohati | <caesura/> kṣurakarttari sandaṃśais tasya lomāni nirharet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.104]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.105"> <l> śaṃkhacūrṇṇañ ca bhāgauṣṭau haritālaṃ ca bhāgikaṃ | <caesura/> śuktena saha piṣṭan tu romaśātanam uttamaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.105]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.106"> <l> tailaṃ bhallātakasyātha snuhīkṣīrantathaiva ca | <caesura/> vimṛdyaikatra dātavyaṃ romaśātanam uttamaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.106]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.107"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.108"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.109"> <l> vātaduṣṭo vraṇo yastu rūkṣasyātyarthavedanaḥ | <caesura/> adhaḥkāye viśeṣeṇa tatra bastir vidhīyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.109]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.110"> <l> mūtrāghāte mūtradoṣe śukradoṣe tathaiva ca | <caesura/> tathaivārttavadoṣeṣu bastir apy uttaro hitaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.110]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.111"> <l> vraṇaḥ śudhyabhivandhena mṛdutvañ copagacchati | <caesura/> rohaty api ca niḥsaṅgāttasmād vandhaḥ praśasyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.111]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.112"> <l> sthirāṇāmalpamāṃsānāṃ raukṣyādanuparohatāṃ | <caesura/> patradānam bhavet kāryaṃ yathādoṣaṃ yathart tu ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.112]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.113"> <l> eraṇḍabhūrjjapūtīkakāśmaryāṇāñ ca vātajaḥ | <caesura/> patramāśvavalaṃ yac ca haridrāpatram eva ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.113]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.114"> <l> patrāṇi kṣīravṛkṣāṇāmaudakānāntathaiva ca | <caesura/> dūṣite raktapittābhyāmvraṇe dadyādvicakṣaṇaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.114]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.115"> <l> pāṭhāmūrvvāś ca gandhānāṃ kākamācīharidrayoḥ | <caesura/> patraṃ śukanasāyāś ca yojayet kaphaje vraṇe ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.115]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.116"> <l> akarkkaśamavicchinnamajīrṇṇamviṣavarjjitaṃ | <caesura/> ajan tu jagdham mṛdu ca patraṃ guṇavad ucyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.116]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.117"> <l> sneham auṣadhasāram vā paṭṭapatrāntarīkṛtaṃ | <caesura/> tad dadāti yatas tasmād auṣadhopari dāpayet ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.117]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.118"> <l> śītoṣṇajananārthāya snehasaṃgrahaṇāya ca | <caesura/> dattauṣadheṣu dātavyam patraṃ vaidyena jānatā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.118]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.119"> <l> makṣikāvraṇamāgatya nikṣipanti yadā krimiṃ | <caesura/> śvayathurbbhakṣite tais tu jāyate bhṛśadāruṇaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.119]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.120"> <l> tīvrā rujo vicitrāś ca raktasrāvaṃ sravedapi | <caesura/> svasurasādihitas tatra dhāvane pūraṇe tathā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.120]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.121"> <l> saptaparṇṇakarañjārkka nimvarājādanatvacaḥ | <caesura/> gomūtrapiṣṭā ca hitāḥ sekaḥ kṣārodakena vā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.121]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.122"> <l> vraṇaṃ pracchādayitvā ca māṃsapeṣyām vinirharet | <caesura/> viṃśati krimijātīm̐s tu vakṣyāmy upari bhāgaśaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.122]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.123"> <l> dīrghakāturāṇān tu kṛṣāṇām vraṇaśoṣiṇāṃ | <caesura/> vṛṃhaṇīyo vidhiḥ kāryaḥ so 'pyagnim parirakṣatā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.123]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.124"> <l> viṣaduṣṭasya vijñānaṃ viṣaniścayam eva ca | <caesura/> cikitsitantu vakṣyāmi taṅkalpeṣu vibhāgaśaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.124]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.125"> <l> kaṇḍūmantaḥ saśophaś ca jatrūṇopari ye vraṇāḥ | <caesura/> śirovirecanaṃ teṣu vidheyaṃ vakṣyate tathā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.125]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.126"> <l> rujāvanto 'nilāviṣṭā rūkṣā ye corddhvajatrujāḥ | <caesura/> vraṇeṣu teṣu karttavyaṃ nasyaṃ snehena jānatā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.126]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.127"> <l> doṣam pracyāvaṇārthāya rujādāhakṣayāya ca | <caesura/> jihvādantasamutthasya haraṇārtham malasya ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.127]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.128"> <l> śodhano ropaṇaś caiva vraṇasya mukhajasya vai | <caesura/> uṣṇo vā yadi vā śītaḥ kavalagraha iṣyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.128]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.129"> <l> ūrddhvajatrugatān trāgān vraṇān vā kaphavātajān | <caesura/> śophāsrāvarujāyuktān dhūmapānair upācaret ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.129]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.130"> <l> kṣatoṣmaṇāṃ nigrahārthaṃ sandhānārthantathaiva ca | <caesura/> sadyovraṇeṣvāyateṣu madhusarppirvvidhīyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.130]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.131"> <l> avagāḍhastvaṇumukhā ye vraṇāḥ śalyapīḍitāḥ | <caesura/> nivṛttahastoddharaṇā yantraṃ teṣu vidhīyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.131]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.132"> <l> laghumātro laghuś caiva snigdhāṣṇo vahnidīpanaṃ | <caesura/> sarvvavraṇibhyo deyas tu sadāhāram vijānatā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.132]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.133"> <l> niśācarebhyo rakṣyas tu nityam eva kṣatāturaḥ | <caesura/> rakṣāvidhānair uddiṣṭaiḥ sadā cāpi pravakṣyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.133]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.134"> <l> ṣaṇmūloṣṭaparigrāhī pañcalakṣaṇalakṣitaḥ | <caesura/> ṣaṣṭyāvidhānaiḥ prāpnoti caturbbhiḥ sādhyate vraṇaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.134]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.135"> <l> alpagranthaṃ mṛgayatā yogo yo 'lpauṣadhaḥ kṛtaḥ | <caesura/> dravyāṇāṃ tu samānānāntatra vāyo na duṣyati ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.135]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.136"> <l> prasaṃgābhihito yo vā bahudurllabhabheṣajaḥ | <caesura/> yathopapatyā tatrāpi kāryam eva cikitsitaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.136]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.137"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.138"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.139"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.140"> <l> vraṇakriyāsvimāsveva samāsoktās tu yā kriyā | <caesura/> bhūyo 'bhidhāsyāmy upari tathā sadyovraṇeṣu tā iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.1.140]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.1.trailer"> <l>|| dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ prathamaḥ ||</l> </lg> </div> <div n="2" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">[Adhyāya 2]</head> <lg xml:id="SS.4.2.1"> <l> athātaḥ sadyovraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.3"> <l> dhanvantarir ddharmmabhṛtām variṣṭho vāgvidām varaḥ | <caesura/> viśvāmitrātmajam ṛṣiṃ śiṣyaṃ suśrutam anvaśāt || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.4"> <l> nānādhārāmukhaiḥ śastrair nnānāsthānani pātitaiḥ | <caesura/> bhavaṃti nānākṛtayo vraṇās tām̐s tva nibodha me || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.5"> <l> āyatāś caturasrāś ca tryasrā muṇḍalinas tathā | <caesura/> arddhacandrapratīkāśā viśālāḥ kuṭilās tathā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.6"> <l> śarāvanimnamadhyāś ca yavamadhyās tathāpare | <caesura/> evam prakārākṛtayo bhavanty āgantavo vraṇāḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.7"> <l> doṣajā vā svayambhinnā na tu vaidyanimittajāḥ | <caesura/> vraṇākṛtijño hi bhiṣak na moham upagacchati || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.8"> <l> durddarśaneṣv api bhṛśaṃ vraṇeṣu vikṛteṣv api | <caesura/> anekākṛtir āgantuḥ sa bhiṣagbhiḥ purātanaiḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.9"> <l> samāsato lakṣaṇataḥ ṣaḍvidhaḥ parikīrttitaḥ | <caesura/> chinnam bhinnan tathā viddhaṃ kṣatam picitam eva ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.10"> <l> ghṛṣṭam āhus tathā ṣaṣṭhan teṣām vakṣyāmi lakṣaṇaṃ || <caesura/> tiryakcīno mṛdur vvāpi so vraṇas tv āyato bhavet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.11"> <l> gātrapātī na vā tad dhi chinnalakṣaṇam ucyate || <caesura/> śaktikunteṣu khaḍgādiviṣāṇair āśayor hataḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.12"> <l> <caesura/> yat kiñcit sravate tad dhi bhinnalakṣaṇam ucyate || <caesura/> sthānāny āmāgnipakvānāṃ mūtrasya rudhirasya ca | </l> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.13"> <l> hṛduṇḍukaḥ phupphusaś ca koṣṭham ity abhidhīyate || <caesura/> tasmin bhinne raktapūrṇṇe jvaro dāhaś ca jāyate | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.14"> <l> mūtramārggagudāsyebhyo raktaṃ ghrāṇāc ca gacchati || <caesura/> mūrcchādhmānatṛṣāśvāsas tv abhaktacchanda eva ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.15"> <l> viṇmūtravātasaṅgañ ca svedāsrāvo kṣiraktatā || <caesura/> lohagandhitvam āsyasya gātradaurggandham eva ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.16"> <l> hṛcchūlaṃ pārśvayoś cāpi viśeṣaṃ cātra me śṛṇu || <caesura/> āmāśayasthe rudhire rudhiraṃ charddayaty api | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.17"> <l> ādhmānam atimātraṃ ca śūlaṃ ca bhṛśadāruṇam || <caesura/> pakvāsayagate cāpi rujā gauravam eva ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.18"> <l> adhaḥkāye viśeṣeṇa śītatā ca bhavanti hi ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.19"> <l> sūkṣmāsyaṃ śalyābhihataṃ yadagandhāsayam vinā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.20"> <l> uttuṇḍitan nirgatam vā tadviddham iti nirddiśet || <caesura/> nāticchinnan nātividdham ubhayor llakṣaṇānvitam | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.21"> <l> viṣamavraṇasaṃgo yaṃ <caesura/> prahārapīḍanābhyān tu yadaṅgam pṛthutāṃ gataṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.21]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.22"> <l> sāsthi tat piccitam vidyāt majjāraktapariplutaṃ || <caesura/> gharṣaṇād abhighātād vā yad aṅgam vigatatvacaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.23"> <l> ūṣāsrāvānvitan tan tu ghṛṣṭam ity abhidhīyate || <caesura/> chinne bhinne tathā viddhe kṣate vāsṛgatisrave | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.24"> <l> raktakṣayād atra rujāḥ karoti pavano bhṛśaṃ || snehapānaṃ hitan tatra tatseko vihitas tathā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.25"> <l> veśavāraiḥ sakṛśaraiḥ susnigdhaś copanāhataṃ | <caesura/> dhānyasvedāṃś ca kurvīta snigdhānyālepanāni ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.26"> <l> vātaghnauṣadhasiddhaiś ca snehair bastir vidhīyate || <caesura/> piccite ca vighṛṣṭe ca nātisravati śoṇitaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.27"> <l> tasmin na gachati bhṛśaṃ dāhaḥ pākaś ca jāyate | <caesura/> tasyoṣmaṇo nigrahārthaṃ dāhapākabhayā ya ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.28"> <l> śītam ālepanaṃ kāryam pariṣekaś śītalaḥ | <caesura/> ṣaṭsveteṣu yathokteṣu chinnādiṣu samāsataḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.29"> <l> jñeyaṃ samarpitaṃ sarvaṃ sadyovraṇacikitsitam || ❈ || <caesura/> ata ūrdhvam pravakṣyāmi chinnānān tu cikitsitaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.30"> <l> ye vraṇā vivṛtāḥ kecic chinnāḥ pārśvāvalamvitaḥ | <caesura/> tāṃ sīvyed vidhinoktena vandhīyād gāḍham eva ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.31"> <l> karṇṇaṃ sthānādapoḍhantu sthāpayutvā yathāsthitaṃ | <caesura/> sīvyed yathoktaṃ tailena srotaś cāpy abhitarpayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.32"> <l> kṛkāṭikānte chinne tu gachaty api samīraṇe | <caesura/> samyaṅ niveśya vadhnīyāt sīvyec cāpi nirantaram |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.33"> <l> ājena sarpiṣā caivaṃ pariṣeko bhidhīyate | <caesura/> uttānonnaṃ samaśrnīyāc chayīta ca suyantritaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.34"> <l> śākhāsu tiryaksatitāṃ prahārāṃ vivṛtāṃ bhṛsaṃ | <caesura/> sīvyet samyaṅ niveśyāśuḥ sandhyasthīnyanupūrvaśaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.34]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.35"> <l> vadhyāvellitakenāśuḥ vastāntena ghanena vā | <caesura/> carmaṇā goḥ phaṇo vandhaḥ kāryaś vā sahate sinā |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.36"> <l> pṛṣṭhe vraṇo yasya bhaved uttānañ ca śayīta ca | <caesura/> atonyathā corasije śayīta puruṣo vraṇe |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.36]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.37"> <l> chinnāṃ niḥśeṣataḥ śākhān dagdhvā tailena buddhimāṃ | <caesura/> vadhnīyāt kośavandhena prāptaṃ kuryāc ca ropaṇaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.37]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.38"> <l> candanaṃ padmakaṃ lodhram utpalādi priyaṃgavaḥ || <caesura/> haridrā madhukaṃ caiva payaś cāṣṭamam eva tu |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.38]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.39"> <l> tailam ebhir vipakkaṃ syāt pradhānaṃ vraṇaropaṇaṃ | <caesura/> candanaṃ karkaṭākhyā ca sahe māṃsāhvayāmṛtā |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.39]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.40"> <l> hareṇavo mṛṇālañ ca triphalā padmakotpalaiḥ | <caesura/> trayodaśāṃgatrivṛtametadvā payasām ānvitaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.40]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.41"> <l> tailaṃ vipakvaṃ sekāryahitantu vraṇaropane || ❈ || <caesura/> ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhinnānān tu cikitsitaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.41]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.42"> <l> bhinnanetramakarmaṇyamabhinnaṃ lamvate tu yaḥ | <caesura/> tanniveśya yathāsthānamavyāviddhasiraṃ śanaiḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.42]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.43"> <l> pīḍayen pāṇinā sammyak padmapatrāntareṇa tu | <caesura/> tatosya tarpaṇaṃ kāryan nasyañ cānena sarpiṣā |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.43]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.44"> <l> ajāghṛtaṃ kṣīrapātraṃ madhukañ cotpalāni ca | <caesura/> jīvakarsaṣabhakau cāpi piṣṭvā sarpir vipācayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.44]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.45"> <l> sarvanetrābhighāteṣu sarpiretat praśasyate | <caesura/> udarānmedaso varttirn nirgatā yasya dehinaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.45]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.46"> <l> tāṃ kaṣāyāvakīrṇṇan tu vadhvā sūtreṇa sūtravit | <caesura/> samyag chindyād vraṇena tac ca kṣaudreṇa veṣṭayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.46]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.47"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.48"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.49"> <l> acchindyamānām araṇaṃ kuryād āṭopam eva vā | <caesura/> medāgranthau tu yat tailaṃ vakṣyate tat tu yojayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.49]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.50"> <l> tvacotītya sirādīni bhitvā vā parihṛtya vā | <caesura/> kāṣṭhe pratiṣṭhitaṃ śalyaṃ kuryād uktānupadravān |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.50]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.51"> <l> tatrāntarlohitam pāṇḍuśītapādakarānanaṃ | <caesura/> śītocchvāsaṃ raktanetramānaddhañ ca vivarjayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.51]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.52"> <l> āmāśayasthe rudhire vamanam pathyam ucyate | <caesura/> pakvāśayathe deyañ ca virecanam asaṃśayaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.52]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.53"> <l> āsthāpañca niḥ snehaḥ kāryam uṣṇaviśodhanaiḥ | <caesura/> yavakolakulatthānāṃ niḥ snehena rasena ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.53]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.54"> <l> bhuñjītānnaṃ yavāguṃ vā pivet sendhavasaṃyutāṃ | <caesura/> atiniḥ srutarakto vā bhinnakoṣṭhaḥ pivedsṛk |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.54]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.55"> <l> svamārpratipannās tu yasya viṇmūtramārutāḥ | <caesura/> nirūpadravaḥ sambhinnepi koṣṭhe jīvati mānavaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.55]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.56"> <l> abhinnamantraṃ niḥ krāntāṃ praveśyaṃ nānyathā bhavet | <caesura/> alaṅgale sirograstaṃ tad apy ake vadanti hi |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.56]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.57"> <l> prakṣālya payasā digdhaṃ tṛṇaśoṇitapāṃsubhiḥ || <caesura/> praveśayet kṛttanakho ghṛtenāktaṃ śanaiḥ śanaiḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.57]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.58"> <l> praveśayet kṣīrasiktaṃ śuṣkamantraṃ ghṛtāplataṃ | <caesura/> aṃgulyābhimṛśet kaṇṭhaṃ jalenodvejayed api |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.58]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.59"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.60"> <l> tathāntrāṇi viśantyantaḥ svāṃ kalāmpīḍayanti ca | <caesura/> vraṇasaudbahutvād vā duḥ praveśantu yad bhavet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.60]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.61"> <l> tad vipādya pramāṇena bhiṣagantampraveśayet | <caesura/> yathāsthānaniviṣṭe ca vraṇaṃ sīvyamatandritaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.61]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.62"> <l> sthānādapetamādatte prāṇāṃ gupitam eva vā | <caesura/> veṣṭayitvā ca paṭṭena ghṛtasekampradāpayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.62]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.63"> <l> payaḥ pivet sukhoṣṇañ ca citrātailasamanvitaṃ | <caesura/> mṛdukriyārthaśakṛto vāyoś cādhaḥ pravṛttaye |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.63]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.64"> <l> tatastailam idaṃ kuryād ropaṇārthañ cikitsakaḥ | <caesura/> tvacośvakarṇadhavayor pātakīmeṣaśṛṅgayoḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.64]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.65"> <l> śallakyarjanayoś cāpi vidāryākṣīriṇān tathā | <caesura/> valāmūlāni cāhṛtya tailam etad vipācayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.65]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.66"> <l> vraṇaṃ saṃropayet tena raktetsamvatsarañ ca tat || <caesura/> pādau nirastamuṣkasya jalena praokṣya cākṣiṇī |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.66]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.67"> <l> praveśya muṣkau sūtreṇa tu no sevanasevitaṃ | <caesura/> kāryañ ca goḥ phalāvandhaḥ kaṭyāmāveśya yantrakaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.67]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.68"> <l> na kuryāt snehasekañ ca tena praklidyate vraṇaḥ | <caesura/> kālānusārīmagurūṃ candanandevadārū ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.68]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.69"> <l> manaḥ śilāle vā hṛtya tailaṃ kurvīta ropaṇaṃ | <caesura/> śīrṣādyapahate śalye vālavartim praveśayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.69]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.70"> <l> vālavartyāmadattāyāṃ mastuluṃgavraṇāt sravet | <caesura/> hanyād enan tato vāyus tasmād evam upācaret |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.70]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.71"> <l> vraṇe rūhati caikaikaṃ śanair vālam upakṣipet | <caesura/> gātrādyapahṛte tasmiṃ snehavartim praveśayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.71]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.72"> <l> niḥ śoṇite cāpi kṛtavidhiḥ sadyakṣate hitaḥ | <caesura/> dūrāvagāḍhāḥ sūkṣmā syur ye vraṇāṃs tāṃ viśoṇitāṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.72]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.73"> <l> kṛtvā netreṇa sūkṣmeṇa cakratailena tarpayet | <caesura/> padmāṃ samaṅgāṃ rajanīṃ trivargaṃ tuttham eva ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.73]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.74"> <l> saṃhṛtya vipacet kāle tailaṃ ropaṇam uttamaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.74]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.75"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.76"> <l> kṣate kṣatavidhiḥ kāryaḥ piccite bhagnavad vidhiḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.76]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.77"> <l> ghṛṣṭe rujāṃ nigṛhyāśus cūrṇair upacared vraṇaṃ | <caesura/> viśliṣṭadehaṃ patitaṃ mathitaṃ hatam eva vā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.2.77]</trailer> </lg> <!-- verses from here to end of 2 depend on H --> <lg xml:id="SS.4.2.78"> <l> vāsayet tailapūrṇṇāyāṃ droṇyāṃ māṃsarasāśanaṃ ||<anchor xml:id="SS.4.2.78-n1"/> <caesura/> eṣa eva vidhiḥ kāryaḥ kṣīṇe marmmahate tathā | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.78]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.79"> <l> ropaṇe caiva seke ca pāne ca vraṇināṃ sadā || tailaṃ ghṛtaṃ cāvacāryaṃ śarīrartūn avekṣya hi | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.79]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.80"> <l> ghṛtāni yāni vakṣyāmi yannataḥ pittavidradhau || sadyo vraṇeṣu dātavyan tāni vaidyena jānatā || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.80]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.81"> <l> sadyaḥkṣatam vraṇam vaidyaḥ saśūlam pariṣecayet | sarppiṣā nātiśītena balātailena vā punaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.81]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.82"> <l> padmāṃ samaṃgāṃ rajanīm pathyān tutthaṃ suvarccalāṃ | padmakam madhukaṃ lodhraṃ viḍaṃgāni hareṇavaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.82]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.83"> <l> tālīsapattraṃ naladaṃ candanam padmakesaraṃ | mañjiṣṭhośīralākṣāś ca kṣīriṇāñ cāpi pallavān || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.83]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.84"> <l> piyālabījaṃ tindukyās taruṇāni phalāni ca || <caesura/> yathālābhena saṃhṛtya tailan dhīro vipācayet | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.84]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.85"> <l> sadyovraṇānāṃ sarvveṣām aduṣṭānāñ ca ro<unclear confidence="0.9" reason="overwriting">pa</unclear>ṇam || <caesura/> kaṣāyamadhurāḥ śītāḥ kriyāḥ snigdhāś ca yojayet | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.85]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.86"> <l> sadyovraṇānāṃ saptāhaṃ paś cāt pūrvvoktam ācaret | <caesura/> duṣṭavraṇeṣu karttavyam ūrddhañ cādhaś ca śodhanam || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.86]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.87"> <l> viśoṣaṇan tathāhāraḥ śoṇitasya ca mokṣaṇaṃ | <caesura/> kaṣāyamāragvadhādisurasādyañ ca śodhanaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.87]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.88"> <l> kaṣāyayor etayos tu tailaṃ śodhanam iṣyate | <caesura/> kṣārakalpena vā tailaṃ kṣāradravyeṣu sādhitaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.88]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.89"> <l> dravantī ciribilvañ ca dantī cittrakam eva ca | <caesura/> pṛthvīkā nimbapattrāṇi kāśīsaṃ tuttham eva ca || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.89]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.90"> <l> trivṛtā nīlinī śyāmā haridrā saindhavan tilā | <caesura/> nīpaḥ kadambaḥ suvahāṃ śukākhyaṃ lāṅgalāhvayaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.90]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.91"> <l> mṛgādanī madayantī nepālī jālinī surā | <caesura/> snuhācārkkaviḍaṅgāniharitālakarañjikā || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.91]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.92"> <l> yathopapatyā karttavyan tailam eteṣu śodhanam | <caesura/> ghṛtam vā yadi prāptaṃ kalkāḥ saṃśodhanās tathā || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.92]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.93"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.94"> <l> duṣṭavraṇavidhiḥ kāryaḥ kuṣṭhamehavraṇeṣv api | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.94]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.95"> <l> ṣaḍvidhaḥ prāk pradiṣṭo yaḥ sadyovraṇaviniścayaḥ || <caesura/> nātaḥ śakyam paraṃ vaktum api paṇḍitamāninā | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.95]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.96"> <l> upasarggair nnipātais tu tan tu paṇḍitavādinaḥ || <caesura/> saṃyojya kecid bhāṣante bahudhā mānagarvvitāḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.96]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.97"> <l> bahu tadbhāṣitan teṣāṃ ṣaṭsv eteṣu nirudhyate || <caesura/> viśeṣā iva sāmānye tasmāt ṣaṭtvam param matam iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.2.97]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.2.trailer"> <l> cikitsā dvi ||</l> </lg> </div> <div corresp="4.3. in NAK 5-333" n="3" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 3 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.3.1"> <l> athāto bhagnacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.3.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.3"> <l> alpāśino 'anātmavato jantorvātātmakasya vā | <caesura/> upadravair vā juṣṭasya bhagnaḥ kṛcchreṇa sidhyati || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.4"> <l> lavaṇaṅ kaṭukaṃ kṣāramamlaṃ maithunamātapaṃ | <caesura/> vyāyāmañ ca na seveta bhagno rūkṣānnam eva ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.5"> <l> mānsam māṃsarasaḥ kṣīraṃ sarppiryūṣaḥ satīnajaḥ | <caesura/> bṛṃhaṇañ cānnapānaṃ syāddeyaṃ bhagnāya jānatā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.6"> <l> palāśodumbarāśvatthakadambaniculatvacaḥ | <caesura/> vaṃśasarjjārjunādīnāṃ kupyartham upasaṃharet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.7"> <l> ālepanārthe mañjiṣṭhā madhukañ cāmlapeṣimaṃ | <caesura/> śatadhautaghṛtonmiśraṃ śālipiṣṭañ ca lepanaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.8ab"> <l> saptarātrāt saptarātrāt saumyeṣv ṛtuṣu bandhanaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.8ab]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.8cd"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.8.add1"> <l> karttavyañ ca trirātraṃ syāt tathā grīṣmeṣu jānatā || </l> <trailer xml:lang="en">[4.3.8.add1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.8.add2"> <l> kāle tu samaśītoṣṇe pañcarātrān nibandhayet | </l> <trailer xml:lang="en">[4.3.8.add2]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.9"> <l> tatrātiśithilaṃ baddhe sandhiḥ sthairyan na jāyate || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.10"> <l> gāḍhenāpi tvagādīnāṃ śopho ruk pākam eva ca | <caesura/> tasmāt sādhāraṇam bandhaṃ bhagne śaṃsanti tadvidaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.11"> <l> nyagrodhādikaṣāyan tu suśītaṃ pariṣecane | <caesura/> pañcamūlīkaṣāyan tu kuryāt kṣīraṃ savedane || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.12"> <l> sukhoṣṇam avacāryam vā cakratailam vijānatā | <caesura/> gṛṣṭikṣīraṃ sasarppiṣkam madhurauṣadhasādhitaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.13"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.14"> <l> śītalaṃ lākṣayā yuktam prātarbhbhagnaḥ piben naraḥ | <caesura/> savraṇasya tu bhagnasya vraṇaṃ sarppirmmadhūttaraiḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.15"> <l> pratisārya kaṣāyais tu śeṣam bhagnavadācaret | <caesura/> prathame vayasi tvevaṃ bhagnaṃ sukaramādiśet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.16"> <l> alpadoṣasya jantos tu kāle ca śiśirātmake | <caesura/> prathame vayasi tvevaṃ māsāt sandhiḥ sthiro bhavet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.17"> <l> madhyame dviguṇāt kālāduttame triguṇāt smṛtāḥ | <caesura/> avanāmitamunnahyedunnatañ cāvapīḍañ cāvayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.18"> <l> āñchedatikṣiptamadho gatañ copari varttayet | <caesura/> āñchanot pīḍanonnāma saṃkṣobhairbbandhanais tathā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.19"> <l> sandhīnśarīre sarvvāṃs tu calānapyacalānapi | <caesura/> etais tu sthāpanopāyaiḥ sthāpayet matimān bhiṣak || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.20"> <l> utpiṣṭamatha viśliṣṭaṃ sandhiṃ vaidyo na ghaṭṭayet | <caesura/> tasya śītāt parīṣekām pradehāṃś cāvacārayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.21"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.22"> <l> pratyaṅgabhagnasya vidhim ata ūrddhvam pravakṣmahe | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.23"> <l> nakhasandhiṃ samutpiṣṭaṃ rakṣānugatam ārayā || <caesura/> avamathya śrūte rakte śālipiṣṭena lepayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.24"> <l> bhagnā vā sandhim uktā vā sthāpayitvāṅgulīm bhiṣak || <caesura/> anunāveṣṭya paṭṭena ghṛtam ekam pradāpayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.25"> <l> abhyajya sarppiṣā pādam bhagnandanvā kuśām bhiṣṣak || <caesura/> vastrapaṭṭena badhnīyān na tu vyāyāmamācaret | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.26"> <l> abhyajyasamayejaṃghāṃ ghṛtenāktāṃs saṃsthitāṃ || <caesura/> datvā vṛkṣatvacaḥ śītām vastrapaṭṭena veṣṭayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.27"> <l> cakrayogena matimān āñchedūrddhvasthi nirggataṃ | <caesura/> sphuṭitaṃ piccitam vāpi badhnīyāt pūrvvavad bhiṣak | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.28"> <l> āñchedūrddhvamadhaś cāpi kaṭibhagnan tu mānavaṃ || <caesura/> tataḥ sthānasthite sandhau bastibhiḥ samupācaret || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.29"> <l> parśukāsv atha bhagnāsu ghṛtābhyaktasya pṛṣṭhataḥ || <caesura/> dakṣiṇām athavā vāmām anumṛjjyānubandhanīṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.30"> <l> tataḥ kavalikān datvā veṣṭayet susamāhitaṃ || <caesura/> tailapūrṇṇe kaṭāhe vā droṇyām vāpy avegāhayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.31"> <l> muślenotkṣipet kakṣamakṣasasandhau visaṅgate || <caesura/> sthānasthitañ ca badhnīyāt svastikena vicakṣaṇaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.32"> <l> kaurpyaran tu tathā sandhim aṅguṣṭhenānumārjjayet || <caesura/> anumṛjya tathā sandhim pīḍayet kurpyarāc cyūtaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.33"> <l> prasārya kuñcayec cainaṃ snehasekañ ca dāpayet || <caesura/> maṇibandhe ca jānau ca gulphe caiva samācaret | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.34"> <l> ubhe tale same kṛtvā talabhagnasya dehinaḥ || <caesura/> badhnīyād āmatailena pariṣekañ ca dāpayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.34]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.35"> <l> mṛtpiṇḍan dhārayet pūrvvaṃ lavaṇāṇḍam ataḥ paraṃ || <caesura/> hastena jātabale cāpi kāryam pāṣāṇadhāraṇaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.36"> <l> sannam unnāmayet sninnam akṣakam muśalena tu || <caesura/> tathonnataṃ pīḍayīta badhnīyād gāḍham eva ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.36]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.37"> <l> ūrūvac cāpi karttavyam bāhubhagne cikitsitaṃ || <caesura/> grīvāyān tu vivṛttāyām praviṣṭāyāmathāpi vā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.37]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.38"> <l> āvaṭyāmatha hanvoś ca pragṛhyonnāmayen naraṃ | <caesura/> tataḥ kuśīsamaṅ kṛtvā vastrapaṭṭena veṣṭayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.38]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.39"> <l> uttānaṃ śāyayec cainaṃ saptarātraṃ suyantritaḥ || <caesura/> hanvasthīni samānīya hanusandhau visaṅgate | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.39]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.40"> <l> svedayitvā sthite cāpi pañcāṅgīm vibhajed bhiṣak || <caesura/> ghṛtam vātaghnamadhuraiḥ siddhan nastañ ca pūjitaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.40]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.41"> <l> dantān abhagnān calitān saraktān eva pīḍayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.41]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.43ab"> <l> vayasthasya manuṣyasya jīrṇṇasya tu vivarjjayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.43ab]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.42ab"> <l> saṃsiñcya vāribhiḥ śītaiḥ sandhānīyair upācaret || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.42ab]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.42cd"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.43cd"> <l> nāsāṃ sannām vivṛttāṃ vā ṛjvīṃ kṛtvā śalākayā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.43cd]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.44"> <l> pratyekanastatonāḍīṃ dvimukhīṃ sampraveśayet || <caesura/> tataḥ paṭṭena saṃveṣṭya ghṛtasekām pradāpayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.44]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.45"> <l> bhagnaṃ karṇṇaṃ ghṛtābhyaktaṃ sthāpya bandhena yojayet || <caesura/> sadyaḥkṣatavidhānañ ca nayane nirggate hitaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.45]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.46"> <l> mastuluṅgād vinā bhinne kapāle madhusarppiṣā || <caesura/> dattvā bandhet tataḥ sarppiḥ saptrātram piben naraḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.46]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.47"> <l> patanād abhighātād vā sūnamaṅgaṃ yad akṣataṃ | <caesura/> śītāṃ sekām pradehāṃś ca bhiṣak tasyāvacārayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.47]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.48"> <l> kaṭijaṃghorubhagnānāṅ kavāṭaśayanaṃ hitaṃ | <caesura/> yantraṇārthe ca kīlāḥ syus tatra kāryā nibandhanāḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.48]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.49"> <l> yathā na calanan tasya bhagnasya prayatet tathā | <caesura/> sandher ubhayato dvau dvau tale caikas tathā bhavet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.49]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.50"> <l> śroṇyā vā pṛṣṭhavaṃśe vā vakṣaḥ kakṣāṅśayos tathā | <caesura/> bhagnasandhivimokṣeṣu vidhimevaṃ samārabhate || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.50]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.51"> <l> sandhīn ciravimuktāṃs tu snigdhasvinnā mṛdūkṛtān | <caesura/> uktair vvidhānair bbuddhyā ca yathā prakṛtimānayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.51]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.52"> <l> kāṇḍabhagne prarūḍhe tu viṣamolbaṇasaṃsthite | <caesura/> āpohya bhaṅgaṃ samaye tato bhagnavadācaret || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.52]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.53"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.54"> <l> ūrddhvakāye tu bhagnānām mastiṣkaṅ karṇṇapūraṇaṃ | <caesura/> śasyate nasyapānañ ca praśākhāsv anuvāsanaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.54]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.55"> <l> ata ūrddhvam pravakṣyāmi tailaṃ bhagnaprasādhakaṃ | <caesura/> rātrau rātrau tilāṃ kṛṣṇāṃ vāsayed asthire jale || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.55]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.56"> <l> divā divā śoṣayitvā kṣīreṇa saha bhāvayet | <caesura/> tṛtīye saptarātre tu bhāvayenmadhukāmbunā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.56]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.57"> <l> tataḥ kṣīram punaḥ pītāṃ śuṣkāṃ sūkṣām vicūrṇṇayet | <caesura/> kākolyādi svadamṣṭrā<unclear extent="1" unit="char"/>m mañjiṣṭhāṃ sārivān tathā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.57]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.58"> <l> kuṣṭhaṃ sarjjarasam māṃsī suradāru sacandanaṃ | <caesura/> śatapuṣpañ ca sañcūrṇṇya tilacūrṇṇena yojayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.58]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.59"> <l> pīḍanārthe ca karttavyaṃ sarvvagandhasritam payaḥ | <caesura/> caturgguṇena payasā tattailaṃ yojayet punaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.59]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.60"> <l> elāmaṃśumatīm patraṃ jīvakan tagaran tathā | <caesura/> lodhraṃ prapoṇḍarīkañ ca tathā kālānusārivān || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.60]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.61"> <l> śaileyakaṃ kṣīraśuklām anantā samadhūlikān | <caesura/> piṣṭvā śṛṅgāṭakañ caiva prāguktāny auṣadhāni ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.61]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.62"> <l> ebhis tadvipacettailaṃ śāstravinmṛdunāgninā | <caesura/> etat tailaṃ sadā pathyaṃ bhagnānāṃ sarvvakarmmasu || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.62]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.63"> <l> ākṣepake pakṣaghāte tāluśoṣe tathārddite | <caesura/> manyāstambhe śiroroge karṇṇamūle hanugrahe || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.63]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.64"> <l> bādhirye timire caiva yeṣu strīṣu kṣayaṅ gatāḥ | <caesura/> pathyam pāne tathābhyaṅge nasye bastiṣu bhojane || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.64]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.65"> <l> grīvāskandhorasāṃ vṛddhiranenaivopajāyate | <caesura/> mukhaṃ padmapratisamaṃ susagrandhisamīraṇe || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.65]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.66"> <l> gandhatailamidaṃ nāmnā sarvvavātavikāranut | <caesura/> rājārham etat karttavyaṃ rājñām eva vicakṣaṇaiḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.66]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.67"> <l> trapuṣākṣapiyālānāṃ tailāni madhuraiḥ saha | <caesura/> vasān dattvā yathālābhe kṣīre daśaguṇe pacet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.67]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.68"> <l> snehottamam idañ cātra kuryād bhagnaprasādhanaṃ | <caesura/> pānābhyañjananasyeṣu bastikarmmaṇi sevane || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.68]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.69"> <l> bhagnan naiti yathāpākam prayateta tathā bhiṣak | <caesura/> pakvaṃ hiṃsyāt sirāsnāyuntaddhi kṛcchreṇa siddhyati || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.69]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.70"> <l> bhagnasandhimanāviddhamahīnāṃgamanulbaṇaṃ | <caesura/> sukhaceṣṭāprasārañ ca samyaksādhitamādiśed iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.3.70]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.3.trailer"> <l> cikitsāyāṃ tṛtīyo 'dhyāyaḥ || ||</l> </lg> </div> <div n="4" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">[Adhyāya 4]</head> <lg xml:id="SS.4.4.1"> <l> athāto vātavyādhicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.3"> <l> āmāśayagate vāyau cchardditāya yathākramaṃ | <caesura/> deyaḥ ṣaḍdharaṇo yogaḥ saptarātraṃ sukhāmbunā || || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.4"> <l> citrakendrayave pāṭhā kaṭūkātiviṣābhayā |<anchor xml:id="SS.4.4.4-n1"/> <caesura/> mahāvyādhipraśamano yogaḥ ṣaḍdharaṇaḥ smṛtaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.5"> <l> pakvāśayagate cāpi deyaṃ snehavirecanaṃ | <caesura/> bastayaḥ śodhanīyāś ca prāśāś ca lavaṇottarāḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.6"> <l> kāryo bastigate cāpi vidhir bastiś ca śodhanaḥ | <caesura/> śrotrādiṣu prakupite kāryaś cānilahā kramaḥ ||<anchor xml:id="SS.4.4.6-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.7"> <l> snehābhyaṅgopanāhāṃś ca marddanālepanāni ca | <caesura/> tvaṅmāṃsarudhire prāpte kuryāc cāsṛgvimokṣaṇam || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.8"> <l> snehopanāhāgnikarmmavandhanonmarddanāni ca | <caesura/> snāyusandhyasthisamprāpte kuryād vāte vicakṣaṇaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.9"> <l> nigūḍhe 'sthigate vāyau pāṇimanthena dārite | <caesura/> nāḍīn datvāsthani bhiṣag ācūṣet pavanam balī ||<anchor xml:id="SS.4.4.9-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.10"> <l> śukraprāpte 'nile kuryāc chukradoṣacikitsitam | <caesura/> avagāhakuṭīkarṣūprastarābhyaṅgabastibhiḥ ||<anchor xml:id="SS.4.4.10-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.11"> <l> jayet sarvvāṅgagaṃ vātaṃ sirāmokṣaiś ca buddhimān | <caesura/> ekāṅgagam vā matimāñ śṛṅgaiś cāvasthitañ jayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.12"> <l> balāsapittaraktaiś ca saṃsṛṣṭam avirodhibhiḥ | <caesura/> suptavāte tv asṛṅmokṣaṃ kuryāc ca bahuśo bhiṣak || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.13"> <l> lihyāc ca lavaṇāgāradhūmais tailasamāyutaiḥ | <caesura/> pañcamūlī<pc> </pc>śṛtaṃ kṣīraṃ phalāmlo rasa eva ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.14"> <l> susnigdho dhānyayūṣo vā vātanud bhojanaṃ hitaṃ | <caesura/> kākolyādiḥ savātaghnaḥ sarvvāmladravyasaṃyutaḥ |||<anchor xml:id="SS.4.4.14-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.15"> <l> sānūpodakamāṃsas tu sarvvasnehasamāyutaḥ |<anchor xml:id="SS.4.4.15-n2"/> <caesura/> sukhoṣṇaḥ spaṣṭalavaṇaḥ śālvalaḥ parikīrttitaḥ ||<anchor xml:id="SS.4.4.15-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.16"> <l> tenopanāhaṃ kurvvīta sarvvadā vātarogiṇāṃ | <caesura/> kuñcyamānaṃ rujārttam vā gātrastabdham athāpi vā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.17"> <l> gāḍham paṭṭais tu badhnīyād valkakarppāsakorṇṇakaiḥ | <caesura/> biḍālanakulodrāṇāṃ carmmagoṇyām mṛgasya vā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.18"> <l> praveśayed vā svabhyaktaṃ śālvalenopanāhitaṃ | <caesura/> vakṣastrikaskandhagatam vāyum manyāgatan tathā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.19"> <l> vamanaṃ hanti nasyañ ca kuśalena prayojitaṃ | <caesura/> śirogataṃ śirobastir hanti cāsṛg<pc> </pc>vimokṣaṇaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.20"> <l> snehaṃ mātrāsahasran tu dhārayet tatra yogataḥ | <caesura/> sarvvāṅgagatam ekāṅgasthitam vāpi samīraṇam || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.21"> <l> ruṇaddhi kevalo bastis tasya vegam ivānilaḥ | <caesura/> snehā svedas tathābhyaṅgo bastisnehavirecanaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.21]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.22"> <l> śirobastiḥ śiraḥ sneho dhūmaṃ snaihikam eva ca | <caesura/> sukhoṣṇaḥ kavalo nasyaṃ kalkaṃ snaihikam eva ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.23"> <l> kṣīrāṇi māṃsāni rasāḥ snehānvitañ caa yat | <caesura/> bhojanāni phalāmlāni snigdhāni lavaṇāni ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.24"> <l> sukhoṣṇāś ca parisekās tathā samvāhanāni ca | <caesura/> kuṅkumāgurupatrāṇi kuṣṭhailātagarāṇi ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.25"> <l> kauṣeyorṇṇakaromāṇi kārpāsāni mṛdūni ca | <caesura/> nivātātapayuktāni tathā garbbhagṛhāṇi ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.26"> <l> mṛdvī śayyāgnisantāpo brahmacaryan tathaiva ca | <caesura/> samāsenaivam ādīni yojyāny anilarogiṣu || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.27"> <l> trivṛddantīśaṅkhinīsuvarṇṇakṣīrītriphalāviḍaṅgānām akṣasamāḥ kalkā bilvamātras tilvakamūlakampillyayos triphalārasadadhipātre dve dve ghṛtapātram ekan tadaikadhyam pratisaṃsṛjya vipacet tilvakasarppir etat snehavirecanam upadiśanti vātarogeṣu | tilvakavidhir cāśokaramyakayor draṣṭavyaḥ ||<anchor xml:id="SS.4.4.27-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.28"> <l> tilapīḍanopakaraṇakāṣṭhāny āhṛtyānalpakālatailaparipīḍitāni aṇūni cchedayitvāvakṣudya prakṣipya mahati kaṭāhe pānīyenāplāvya kvāthayet | tatas taṃ sneham ambupṛṣthāt sarakapāṇyor anyatareṇādāya vātaghnauṣadha<pc> </pc>datta<pc> </pc>pratīvāpaṃ snehapākakalpena vipaced etad aṇutailam upadiśanti vātarorogeṣu |<anchor xml:id="SS.4.4.28-n1"/> aṇutailadravyebhyo niṣpādyata ity aṇutailaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.29"> <l> athavā mahāpañcamūlīkāṣṭhair bbahubhir apadahyāvanipradeśam ekarātram upaśānte 'gnāv apohya bhasmanirvvṛtām bhūmim vidārigandhādisiddhena tailaghaṭaśatenāvasicyaikarātram avasthāpya tato yāvān pāṃśuḥ snigdhaḥ syāt tāvān grāhayitvodake mahati kaṭāhe 'bhyāsiñcet | tatra yat tailam uttiṣṭhet tat pāṇibhyām ādāya svanuguptan nidadhyāt | tat tailam vātaharauṣadhakvāthamāṃsarasakṣīrāmlabhāgasahasreṇa sahasrapākam vipacet || yāvatā kālena śaknuyāt paktum prativāpaś cātra haimavatā dakṣiṇāpathagāś cāśvagandhā vātaghnāni ca | tasmin siddhyati śaṅkhān ādhmāpayec chatran dhārayed dundubhīs tāḍayet vālavyajanaiś ca vyajet | tataḥ sādhusiddham avatārya sauvarṇe rājate vā kumbhe nidadhyāt | tad etat sahasrapākam aprativāravīyaṃ rājārhan tailam | evam bhāgaśata<pc> </pc>pakvaṃ śatapākam iti śataṃ pākam iti || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.30"> <l> gandharvvahastāṭa<pc> </pc>rūṣaka<pc> </pc>muṣkaka<pc > </pc>naktamāla<pc> </pc>pūtīka<pc> </pc>citrakāṇām pattrāṇy āhṛtyārddrāṇi lavaṇena sahodūkhale saṃkṣudya snehaghaṭe prakṣipyālipya gośakṛdbhir ddāhayet | etat patralavaṇam upadiśanti vātarogeṣu || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.31"> <l> evaṃ snuhākāṇḍavārttākulavaṇān saṃkṣudya pūrṇṇaghaṭe sarppistailavasāmajjānaḥ prakṣipyālipya pūrvvavad dahet | etat snehalavaṇam upadiśanti vātarogeṣu || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.32"> <l> gaṇḍīra<pc> </pc>palāśa<pc> </pc>kuṭaja<pc> </pc>bilvārkka<pc > </pc>snuhāpāmārga<pc> </pc>pāṭalī<pc> </pc>pāribhadraka<pc > </pc>nādeyī<pc> </pc>kṛṣṇagandhā<pc> </pc>nīpa<pc > </pc>nirddahyānyāṭarūṣaka<pc> </pc>naktamāla<pc > </pc>pūtīka<pc> </pc>bṛhatī<pc> </pc>kaṇṭakārikā<pc > </pc>bhallātakāśoka<pc> </pc>vaijayantīty etad eva viṃśativargaṃ saphalamūlapatraśākham ārdram āhṛtya lavaṇena saha saṃsṛjya pūrvvavad dagdhvā kṣārakalpena parisrāvya vipacet |<anchor xml:id="SS.4.4.32-n1"/> prativāpaś cātra pippalyādir | etat kalyāṇakan nāma lavaṇam vātaroge plīhāgnisaṃgājīrṇṇārocakārśobhir upadrutānām upadiśanti pānabhojaneṣu || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.4.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.33"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.4.trailer"> <l> iti vātavyādhicikitsitañ caturthaḥ || || </l> </lg> </div> <div n="5" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">[Adhyāya 5 (draft based on H)]</head> <lg xml:id="SS.4.5.1"> <l> athāto mahāvātavyādhicikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.3"> <l> dvividhaṃ vātaraktam uttānam avagāḍhaṃ cety eke bhāṣante ||<anchor xml:id="SS.4.5.3-n1"/> tat tu na samyak | kasmāt | kuṣṭhavad uttānam bhūtvā kālāntareṇāvagāḍhībhavati | tasmād dvitvasaṃkhyā hīyate | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.4"> <l> tatra balavadvigrahādibhir vviśeṣaiḥ prakupitasya vāyor ggurūṣṇādhyaśanaśīlasya duṣṭaśoṇitam mārgam āvṛtya vātena sahaikībhūtaṃ yugapad vātaśoṇitanimittāṃ vedanāñ janayati | tad vātaśoṇitam ity ācakṣate | tat tu pūrvvaṃ hastapādayor avasthānaṅ kṛtvā paścād dehe visarppati | tasya pūrvvarūpāṇi toda<pc> </pc>dāha<pc > </pc>kaṇḍū<pc> </pc>śopha<pc> </pc>stambha<pc > </pc>tvakpāruṣya<pc> </pc>sirā<pc> </pc>snāyu<pc > </pc>dhamanī<pc> </pc>spandana<pc> </pc>sakthi<pc > </pc>daurbbalyāni tathā śyāvāruṇaraktamaṇḍalotpattir akasmāc ca pādatalāṅguligulphamaṇibandheṣv eṣām utpattir bbhavati | tatrāpratisāriṇo 'pacāriṇaś ca rogaḥ pravyakto bhavati | tasya lakṣaṇam uktaṃ | tatrāpy apratikāriṇo vaikalyam bhavati || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.5"> <l> prāyaśaḥ sukumārāṇām mithyāhāravihāriṇāṃ | <caesura/> sthūlānāṃ sukhināñ cāpi kupyate vātaśoṇitam || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.6"> <l> tatra prāṇakṣayapipāsājvaramūrcchāśvāsastambhārocakānavaśīryamāṇaṃ saṅkocair anupadrutam balavantam ātmavantam upakaraṇavantañ copakramet |<anchor xml:id="SS.4.5.6-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.7"> <l> tatrādāv eva bahuvāta<pc> </pc>rūkṣa<pc> </pc>mlānāṅgād ṛte mārggāvaraṇakaṃ duṣṭaśoṇitam asakṛd alpālpam avasiñced vātakopabhayāt | tato vamanādibhir upakramair upapādya saṃsṛṣṭabhaktavāte prabale purāṇaghṛtaṃ pāyayet | ajākṣīraṃ vārddhatailaṃ madhukākṣayuktaṃ śṛgālavinnāsiddham vā śarkkarāmadhumadhuraṃ | śuṇṭhīkaśerusiddham vā | śyāmā<pc> </pc>rāsnā<pc> </pc>suṣavī<pc> </pc>śṛgālavinnā<pc > </pc>pīlu<pc> </pc>śatāvarī<pc> </pc>śvadaṃṣṭrā<pc > </pc>dvipañcamūla<pc> </pc>kvāthāṣṭaguṇasiddhena vā payasā meṣaśṛṅgī<pc> </pc>śvadaṃṣṭrā<pc> </pc>madhu<pc > </pc>nāgabalā<pc> </pc>bhadradāru<pc> </pc>vacā<pc > </pc>surabhi<pc> </pc>kalkapratīvāpan tailam pācayitvā pānādiṣūpayuñjyāt | śatāvarī<pc> </pc>mayūraka<pc > </pc>dhavaka<pc> </pc>madhuka<pc> </pc>kṣīravidārī<pc > </pc>balātibalā<pc> </pc>tṛṇapañcamūlī<pc> </pc>kvāthasiddham vā kākolyādiprativāpaṃ | balātailam vā śatapākam iti | vātaharamūlasiddhena ca payasā amlair vvā pariṣekaṅ kurvvīta || tatra cūrṇṇiteṣu yavagodhūmatilamudgamāṣeṣu pratyekaśaḥ kākolī<pc > </pc>kṣīrakākolī<pc> </pc>jīvakarṣabhaka<pc > </pc>balātibalā<pc> </pc>śṛgālavinnā<pc> </pc>meṣaśṛṅgī<pc > </pc>piyāla<pc> </pc>śarkkarā<pc> </pc>kaśerukā<pc > </pc>surabhi<pc> </pc>vacā<pc> </pc>kalka<pc > </pc>miśreṣūpanāhā<pc> </pc>rthe sarppis<pc> </pc>taila<pc > </pc>vasā<pc> </pc>majjā<pc> </pc>dugdha<pc> </pc>siddhāḥ pañca pāyasā vyākhyātāḥ | snaihikaphalasārotkārikā nalamīnamatsyapiśitavaiśavāro vā | bilva<pc> </pc>pesikā<pc > </pc>tagara<pc> </pc>devadāru<pc> </pc>sarala<pc > </pc>rāsnā<pc> </pc>hareṇu<pc> </pc>kuṣṭha<pc > </pc>śatapuṣpa<pc> </pc>surā<pc> </pc>dadhi<pc > </pc>mastu<pc> </pc>yuktam upanāhaḥ | mātuluṅgāmla<pc > </pc>saindhava<pc> </pc>ghṛta<pc> </pc>miśramadhu<pc > </pc>śigrumūlam ālepanaṃ tilakalko veti ||<anchor xml:id="SS.4.5.7-n1" /></l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.8"> <l> pittaprabale drākṣā<pc> </pc>revata<pc> </pc>kaṭphala<pc > </pc>payasyā<pc> </pc>madhuka<pc> </pc>candana<pc > </pc>kāśmarya<pc> </pc>kaṣāyam madhumadhuram pāyayet | śatāvarīpaṭolapattratriphalākaṭurohiṇīguḍūcīkaṣāyam vā | madhuratiktakaṣāyasiddhaṃ sarppiḥ | bisamṛṇālabhadraśriyapadmakakaṣāyeṇājākṣīreṇa pariṣekaḥ | kṣīrekṣurasamadhukaśarkkarātaṇḍulodakair vvā | drākṣekṣukaṣāyamiśrair vvā | mastudhānyāmlair jjīvanīyasiddhena vā sarppiṣā | śatadhautena vā śālipiṣṭakaṃ | nala<pc> </pc>vañjula<pc> </pc>tālīsa<pc > </pc>śṛṅgāṭaka<pc> </pc>kaloḍya<pc> </pc>gaurī<pc > </pc>śaivala<pc> </pc>padma<pc> </pc>prabhṛtibhir vvā dhānyāmlapiṣṭaḥ pradeho ghṛtamiśraḥ ||<anchor xml:id="SS.4.5.8-n-1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.9"> <l> raktaprabale 'py evaṃ bahuśaś ca śoṇitam avasecayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.10"> <l> śleṣmaprabale tv āmalakaharidrākaṣāyam madhumadhuram pāyayet | triphalākaṣāyaṃ vā | madhukaśṛṅgaveraharītakītiktarohiṇīkalkam vā sakṣaudram | mūtreṇa toyena harītakīm vā pāyayet | tailamūtrakṣārodakasurāśuktaiś ca pariṣekaḥ | āragvadhādikaṣāyeṇa vā | mastu<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>surā<pc> </pc>śuktā<pc > </pc>madhuka<pc> </pc>sārivā<pc> </pc>padmaka<pc> </pc>siddhena vā sarppiṣābhyaṅgaḥ | śvetasarṣṣapakalkaḥ | tilāśvagandhākalkaḥ |<anchor xml:id="SS.4.5.10-n1"/> dāruśelukapitthakalkaḥ | madhuśigrupunarnnavākalkaḥ | vyoṣatiktāpṛthakparṇṇībṛhatīkalkair vvā | evam ete pañca pradehāḥ kṣārodakapiṣṭāḥ vyākhyātāḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.11"> <l> saṃsargge sannipāte ca kriyāpatham uktaṃ miśraṃ kuryād iti | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.12"> <l> sarvveṣu ca guḍaharītakīm āseveta | pippalīr vā kṣīrapiṣṭāḥ pañcābhivṛddhyā pibet kṣīrodanāhāro daśarātraṃ | pañcābhivṛddhyā bhūyaś cāpakarṣayet | evam eva yāvat pañceti | tad etat pippalīvarddhamānakam ācakṣate || etad dhi vātaśoṇitaviṣamajvarārocakapāṇḍurogodarārśaḥśvāsakāsaśoṣāgnisādahṛdrogān upahanti | pradehaḥ sahācandanamūrvvāpiyālaśatāvarīkaśerukāsahadevāpadmakamadhukaśatapuṣpākuṣṭhāni śaileyakāṭarūṣakabalātibalājīvantīkalko vā kṣīrayuktaḥ | kāśmaryamadhukatarppaṇakalko vā ghṛtamaṇḍayuktaḥ | madhūcchiṣṭaśārivāsarjjarasamadhukamadhuravarggakṣīrasiddham vā piṇḍatailam iti || purāṇaghṛtam āmalakasarala<pc> </pc>vipakvaṃ śarkkarāmadhumadhuraṃ pānārthe | jīvanīyasiddhaṃ pariṣekārthe | suṣavīkvāthasiddhaṃ vā | balātailaṃ siddhaṃ pariṣekāvagāhabastibhojanārtham iti | śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnam upaseveta | payasā jāṅgalarasena mudgayūṣeṇa vānamlena | śoṇitamokṣaṇañ cocchritadoṣagrahaṇena vamanavirecanāsthāpanānuvāsanakarmmāseveta || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.13"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.14"> <l> bhavanti cātra || <caesura/> evamādyaiḥ kriyāyogair acirotpatitaṃ sukham | <caesura/> vātāsṛk sādhyate vaidyair yāpyate ca cirotthitaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.15"> <l> abhyañjanaparīṣekapradehavyajanānilāḥ <caesura/> saraṇānyapravātāni manojñāni mahānti ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.16"> <l> mṛdugaṇḍopadhānāni śayanāni sukhāni ca | <caesura/> vātarakte praśasyante mṛdusamvāhanāni ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.17"> <l> vyāyāmam maithunaṃ kopam uṣṇāmlalavaṇāśanaṃ | <caesura/> divāsvapnam abhiṣyandi guru cānnam vivarjjayed iti || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.18"> <l> athāpatānakinam asrastākṣam avakrabhruvam astabdhāṅgulam asvedanam avepanam apralāpinam iti pāṭhaḥ akhaṭvāyātinam abahirāyāminañ copakramet | tatra prāg eva snehābhyaktaṃ svinnaśarīram avapīḍena tīkṣṇenopakramet śiraḥśuddhyarthaṃ | athānantaram vidārigandhādikvāthekṣurasakṣīradadhivipakvaṃ sarppir accham pāyayet | tathā nātimātram vāyuḥ prasarati | tato bhadradārvādīni vātaghnāny anyāni cāṅgāny āhṛtya yavakolakulatthāṃś ca sānūpodakamāṃsāny ekataḥ kvāthyam ādāya kaṣāyam amlakṣīraiḥ sahonmiśrya sarppistailavasāmajjābhiḥ saha pacet madhurakapratīvāpaṃ | tad etat traivṛtam apatānakinām pariṣekābhyaṅgapānabhojanānuvāsananasyeṣu vidadhyād yathoktaiś ca svedavidhānaiḥ svedayed balīyasi vāte sukhoṣṇapariṣekapūrṇṇe nikhanet taptāyām vā | rathākāracullyāṃ | kṛsaravaiśavārapāyasair vvā svedayen mūlakoruvūkasphūrjjakārkkasaptalāśaṅkhinīsvarasasiddham apatānakim pariṣekādiṣu yojyam abhuktavatām pītam amlan dadhi maricayuktam apatānakam apahanti | sarppis tailavasāmajjā vā etac chuddhavātāpatānakavidhim uktaṃ | saṃsṛṣṭe saṃsṛṣṭaṅ karttavyaṃ | vegāntareṣu cāvapīḍān dadyāt | tāmracūḍakarkkaṭakakṛṣṇamatsyaśiśumārarasāñ cāvekṣyate | kṣīrāni vātaharasiddhāni | yavakolakulatthamūlakadadhighṛtatailasiddhāṃ yavāgūṃ | snehavirecanāsthāpanānuvāsanaiś cenan daśarātram āgatavegam upacaret | vātavyādhicikitsitañ cāvekṣyeta | rakṣākarmma ca kuryāt | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.19"> <l> pakṣāghātopadrutam amlānagātraṃ sarujam ātmavantañ copakramet | tatra prāg eva snehasvedopapannaṃ | mṛdunā śodhanena saṃśodhyānuvāsyāsthāpya ca yathākālam ākṣepakavidhānenopacaret | vaiśeṣikamastiṣkaśirobastibhir iti | aṇutailam abhyaṅgārthe | sālvalam upanāhārthe | balātailam anuvāsanārthe | evam atandritas trīṃś caturo vā māsāṅ kriyām āseveta || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.20"> <l> manyāstambhe 'pyetad eva vidhānaṃ, viśeṣato vātaśleṣmaharair nasyai rūkṣasvedaiś copacaret || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.21"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.22"> <l> ardditāturam balavantam upakaraṇavantañ ca vātavyādhividhānenopacaret | vaiśeṣikaś ca mastiṣkaśirobastinasyadhūpopanāhanāḍīsvedais | tataḥ satṛṇamahatpañcamūlīm āhṛtya dviguṇodake kṣīre kvāthyakṣīrāvaśiṣṭam avatārya parisrāvya tailaprasthenonmiśrya punar agnāv adhisritya vipacet tatas tailaṃ kṣīrānugatam avatārya śītībhūtam mathnīyāt | tad etat kṣīratailam ardditānām pānādiṣūpayojyam iti | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.23"> <l> gṛdhrasīviścañcīkroṣṭukaśīrṣapaṅgukalāyakhañjavātakaṇṭakapādadāhapādaharṣa avabāhukabādhiryadhamanīvāteṣu yathoktasirāvyadhaṃ kṛtvānyatrāvabāhukād vātavyādhicikitsitam avekṣyeta | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.24"> <l> karṇṇamūle tu śṛṅgaverarasair mmadhukatailasaṃsṛṣṭaḥ saindhavopahitaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇayor ddeyaḥ | ajamūtramadhukatailāni vā | mātuluṅgadāḍimatintiḍīkarasamūtrasiddham vā tailam | suktasurātakramūtrasiddham vā nāḍīsvedaiś ca svedayet | vātavyādhicikitsāñ cāvekṣyeta || bhūyaś cottare vakṣyāmaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.25"> <l> tūnīpratitūnyoḥ snehaṃ lavaṇam uṣṇodakena pāyayet | pippalyādicūrṇṇam vā | hiṅguyavakṣārapragāḍham vā sarppiḥ | bastibhiś copakramet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.26"> <l> ādhmāne tv avatarppaṇaṃ pāṇitāpaphalavarttikriyādīpanapācanāni kuryac chodhanabastyupayogaś ca | pratyādhmāne charddanāpatarppaṇadīpanīyāni | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.27"> <l> aṣṭhīlāpratyaṣṭhīlayor ggulmābhyantaravidradhikriyāvibhāga iti || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.28"> <l> hiṅgutrikaṭukavacājamodadhānyājagandhādāḍimatintiḍīkapāṭhācittrakacavyāsaindhavaviḍasauvarccalayavakṣārasuvarccikāpippalīmūlāmlavetasaśaṭhīpuṣkarahapuṣājājīpathyāḥ sañcūrṇṇya mātuluṅgāmlena bahuśaḥ paribhāvyākṣamātrā guḍikāḥ kārayet tataḥ prātar ekaikām vātarogī bhakṣayed eṣa khalu yogo gulmaśvāsakāsārocakahṛdrogādhmānapārśvodarabastiśūlānāhamūtrakṛcchrārśaḥplīhodarapāṇḍurogān apahanti tūnīpratitūnīṣu cātyartham upayujyate ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.29"> <l> bhavanti cātra|| <caesura/> kevalo doṣayukto vā dhātūn anugato 'nilaḥ | <caesura/> vijñeyo lakṣaṇonyām̐ś ca cikitsyaś cāvirodhataḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.30"> <l> rujāvantaṃ ghanaṃ śītaṃ śophamedoyuto 'nilaḥ | <caesura/> karoti yasya tam vaidyaḥ śophavat samupācaret || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.31"> <l> kaphamedoyuto vāyur ūrū saṃśrayate yadā | <caesura/> tadāṅgamarddastaimityaṃ romaharṣarujājvaraiḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.32"> <l> nidrayā cārdditastabdhau śītalāv apravepanau | <caesura/> gurukāv asthirāv ūrū pārakyāv iva varttate || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.33"> <l> tadūrūstambham ity āhur āḍhyavātam athāpare | <caesura/> sukhāmbunā pibet tatra cūrṇṇaṃ ṣaṇḍharaṇan naraḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.34"> <l> hitam uṣṇāmbunā tadvat pippalyādigaṇe kṛtaṃ | <caesura/> lihyād vā traiphalācūrṇṇaṃ kṣaudreṇa kaṭukāyutaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.34]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.35"> <l> mūtrair vvā gugguluṃ śreṣṭham pibed vāpi śilājatuṃ | <caesura/> so 'pahanti kaphākrāntaṃ samedaskam prabhañjanaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.36"> <l> hṛdrogam aruciṃ gulman tathābhyantaravidradhiṃ | <caesura/> sakṣāramūtrān svedām̐ś ca rūkṣāṇy utsādanāni ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.36]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.37"> <l> kuryād dihyāc ca mūtrāḍhyaiḥ karañjaphalasarṣapaiḥ | <caesura/> bhojyā purāṇāḥ śyāmākāḥ kodravoddālakādayaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.37]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.38"> <l> jāṅgalair akṛtair mmāṃsaiḥ śākaiś cālavaṇair hitaiḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.38]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.39"> <l> parikṣīṇau yadā syātāṃ bhūyiṣṭhaṅ kaphamedasī || <caesura/> tadā snehādikaṅ karmma punar atrāvacārayed iti || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.5.39]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.40"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.41"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.42"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.43"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.44"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.45"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.5.trailer"> <l> ci 5</l> </lg> </div> <div n="6" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 6 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.6.1"> <l> athāto 'rśasāṃ cikitsitamvyākhyāmyāḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.2"> <l> atha khalu vatsasuśrutaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.2]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.3"> <l> caturvvidho 'rśasāṃ sādhanopāyaḥ | tad yathābheṣajaṃ kṣāro 'gniḥ śastra i || <space quantity="5" unit="akṣara"/> || ti | tatrācirakālajātāny alpadoṣaliṅgopadravāni bheṣajasādhyāni | mṛduprasṛtāvagāḍhānyuchritāni kṣāreṇa | karkkaśasthirapṛthukaṭhināny agninā | atanumūlāny uchritāni kledavanti ca śastreṇa | tatra bheṣajasādhyānām arśasāmadṛśyānāñ ca bheṣajam bhavati | kṣārāgni śastrasādhyānāṃ kṣārāgniśastrāṇi ca | teṣām vidhānam upadhārayasva | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.4"> <l> tatravalavantam arśobhir upadrutam upasnigdhapari<sic>sni</sic>nnam anilavedanābhivrddhiśamanārthaṃ snigdham analpam annadravabhuktavantaṃ samveśya śucau sādhāraṇe deśe vyabhre kāle same phalake pratyād ity agudam anyasyotsaṅge niṣarṇṇaṃ pūrvvakāyam uttānam unnatakaṭīkaṃ yastrasāṭakena parikṣipyagrīvāsakthir upari karmmabhiḥ suparigṛhītaṃ kārayitvā tato 'smai ghṛtābhyaktaṃ yantramṛjvanumukhaṃ śannaiḥ praṇidhāya praviṣṭe cārśo 'bhivīkṣyasalākayotpīḍya picuplotayor anyatareṇa pramṛjyākṣāram pātayet | pātayitvā pāṇinā yantradvāram pidhāya vākchatamātram upekṣeta | tataḥ pramṛjya kṣāralavaṇañ cāvekṣya punaḥ pratisārayet | atharśaḥ pakvajāmvūprakāśam abhisamīkṣyo vasannamīṣattataḥ | apāvarttayet | dhānyāmladadhimastuśuktānām anyatamena | tato yaṣṭīm adhukamiśreṇasarppiṣā nirvvāpya yantram upanīyotthāpy āturasuṣṇodake 'vagāhyaśītābhir adbhiḥ pariṣecayet | aśītābhir adbhir ity eke | tato nivātam agāram preveśyācārikam upadiśet | sāvaśeṣam punar ddāhayet | tatra saptarātrāccaikaikam upakrāmet | tato vāmāt tataḥ pṛṣṭhajāgrajam iti | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.5"> <l> tatra vātaśleṣmanimittāny agnikṣārābhyāṃ sādhayet | kṣāreṇaiva pittaraktasamutthāni | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.6"> <l> tatra vātānulomyamann ebhir uciragnidīptilāghavam valavarṇṇotpattir mmanas tuṣṭir iti samyagdagdhaliṅgāni | atidagdhe tu gudāvaraṇan dāhodjvaraḥ pipāsā śoṇitātipravṛttis tan nimittāś copadravā bhavanti | dhyāmālpatākaṇḍūn anilavaiguṇyañ ca hīnadagdhe |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.7"> <l> ma hānti vā prāṇavatasthitvād ahet | nirgatāni cātyarthan doṣaparipūrṇṇāgatāni snehābhyaṅgasvedopanāha visrāvaṇālepanair upacaret | pravṛttraktāni vā pitta raktavidhānena | bhinnavarccāṃsi cātīsāravidhānena | vaddhavarccāṃsi codāvarttavidhāneneti | eṣa sarvvasthānagatānām arśasān dahanakalpaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.8"> <l> āsādya darvvīkū rccasalākānām anyatamena kṣāram pātayet | bhraṣṭagudasya tuvinā yantraṃ kṣārādikarmma prayuñjīta | sarvveṣu ca śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnaṃ sarppiḥ snigdham upaseveta | payasā nimvayūṣeṇa paṭolayūṣeṇa vā | yathādoṣair vvāstūkataṇḍulīyakajīvantyupodakāśca valavālamūlakaśaṇacuñcucillīnām anyatamena | yaccānyad api snighdamagnidīpanamarśoghnaṃ sṛṣṭamūtrapurīṣañ ca tad upaseveta |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.9"> <l> dagdheṣu cārśasastv analasandhukṣaṇārthaṃ snehādī sāmānyato viśeṣataś ca kriyāyatham āseveta | 𑑛 sarppīṃṣi ca vātaharadīpanīyasiddhāni hiṃgvādīnāṃ cūrṇṇaiḥ pratisaṃsṛjya pivet | pittārśas supṛthakparṇṇyādīnāṅ kaṣāyeṇa dīpanīyaprativāpaṃ sarppiḥ pivet | śoṇitārśassu muruṃgyādīnāṅ kaṣāyaiḥ | śleṣmārśassu surasādīnāṅ kaṣāyaiḥ | upadravām̐ś ca yathāsvam upacaret | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.10"> <l> parañ ca yatnamāsthāya gude śastrānyavacārayet | ta dvibhramāc chāṇḍhyaśophadāhamadamūrcchāṭopānāhātīsārapravāhaṇāni bhavanti | maraṇam vā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.11"> <l> ata ūrddhvaṃ yantrapramāṇam upadekṣyāmaḥ | tatra yantraṃ lauhan dāntaṃ śāṃrggam vā rkṣam vā | gostanākārañ caturaṅgulāyatam pañcāṅgulapariṇāhaṃ | nārīṇān talāyatam ity eke | tad dvichidraṃ | darśanārtham ekaśchidran tu karmmaṇi | ekachidre hi śastrā gnikṣārāṇām atikramo na bhavati | chidrapramāṇaṃ tu tryaṅgulāyatamaṅguṣṭhodaravistāraṃ yadaṅgulamavaśiṣṭaṃ tat syāddvyaṅgulam adhastāduparyarddhāṅgulochritam arddhāṅguṣṭhoparivṛttakarṇṇikam eṣa yantrākṛtisamāsaḥ ||ch||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.12"> <l> ata ūrddhvamarśasāmālepo vakṣyāmaḥ || snuhākṣīrayuktaṃ haridrācūrṇṇam ālepaḥ prathamaḥ | kukkuṭapurīṣaguñjāharidrāpippalīcūrṇṇ am iti gomūtrapiṣṭo dvitīyaḥ | dantīcitrakasuvarccikākalko gomūtrayuktastṛtīyaḥ | pippalīsaindhavakuṣṭhaśirīṣakalko 'rkakṣīrayuktaś ca caturthaḥ || kāsī saharitālasaindhavāśvamārakaviḍaṅgapūtīkakṛtavedhanājambukāśvakottamakiṇihīsnuhāpayassu ca | tailam vipakvam abhyañjanenārśasaḥ sātayeyur iti || || ṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.13"> <l> ata ūrddham adṛśyeṣv arśassu yogānyapanayārthaṃ vakṣyāmaḥ|| tatra guḍaharītakīm āseveta brahmacārī | gomūtradroṇasiddham vā harītakīśatam upaseveta ya thāvalaṃ kṣaudreṇa | apāmārggamūlam vā taṇḍulodakena | śatāvarīmūlakalkam vā kṣīreṇa | cittrakacūrṇṇam vā sīdhunā | madhurārddhabhallātakacūrṇṇayuktam vā śaktūn | la vaṇo takreṇa | kalase vāntaś cittrakamūlakalkalipte niṣiktaṃ takram anamlam pānabhojaneṣūpayuñjīta | eṣa eva bhārggyāsphātāguḍūcīṣu takrakalpaḥ| pippalīpippalīmūlaṃ viḍaṅgaśuṇṭhīharītakīṣu vā | pūrvvavad eva niranno vā takram aharaharmmāsamāseveta | śṛṅgaverapunarṇṇasiddhaṃ vā payaḥ | kraṭajamūlatva kphāṇitam vā pippalyādipratīvāpaṃ kṣaudreṇa vātavyādhyoktaṃ hiṃgvādivaṭake upaseveta | takrāhārakṣīrāhāro vā | citrakamūlakaṣāyasiddhaṃ vā kulmāṣām bhakṣa yet | palāśataruṇasiddham vā pāṭalyapāmārggavṛhatīpalāśakṣāram vā parisrutam aharaharghṛtayuktaṃ | kuṭajacandākamūlakalkam vā | takreṇa | kṣārodakasiddham vā sa rppiḥ pippalyādiprativāpaṃ | kṛṣṇatilaprakuñcam vā śītatoyānupānam prātaḥ prātar upaseveta | evam ebhir nnavam varddhate 'gniś ca bhavati arśāṃsi copaśāmyati | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.14"> <l> dvi pañcamūladantīcittrakapathyānān tulāmāhṛtya jaladroṇe ci pācayet | pādāvaśiṣṭaṅ kaṣāyam ādāya suśītaṅ guḍatulayā sahonmiśrya ghṛtabhājane niṣicya yavapalleplave samupekṣeta tataḥ prātaḥ prātar mmātrām pāyayet | tenārśasograhaṇīdoṣapāṇḍurogaudāvarttaśvāsakā sā rocakāgni daurvvalyāni na bhavanti || ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.15"> <l> pippalīmaricaviḍaṃgailavālukalodhrāṇāṃ dvipalikān bhāgān indravāruṇyāḥ pañcapalāni harītakyāmalakapitthaphalānāṃ daśa daśa etadaikadhyaṃ jalacaturdroṇe vi pācya pādāvaśeṣaṃ viśrāvya suśītaṃ guḍatulādvayonnmiśrya ghṛtabhājane nikṣicya pakṣamātram upakṣiyeta yavapalle tataḥ prātaḥ prātar yathāvalam upayuñjī ta | eṣa khalvariṣṭo 'rśograhaṇīplīhahṛtpāṇḍurogaśophakuṣṭhagulmodarakrimiharo valavarṇṇakaraś ceti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.16"> <l> tatra vātaprāyeṣu snehasvedasnehavirecanāsthā panānuvāsanamapratisiddhaṃ | pittajeṣu virecanam eva | saṃśamanaṃ raktajeṣu | kaphajeṣu śṛṅgaverakulatthopayogo yathāsvauṣadhasiddhaṃ sarvvajeṣu || ṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.17"> <l> ata ūrddhvam bhallātakavidhānam upadekṣyāmaḥ || bhallātakān paripakvān anupahatān āhṛtya tata ekamādāya tridhā caturddhā chedayitvā kaṣāyakalpena vipācya tasya kaṣāyasya śuktimanuṣṇāṃ ghṛtābhyaktatālvoṣṭhajihvaḥ prātaḥ prātar upaseveta | aparāhṇe kṣīrasarppirodana ity āhāraḥ | evam ekaikam varddhayed yāvat pañca | tataś corddha pañca pañcābhivarddhayed āsatād iti | prāpya ca śata śatam apakarṣayed bhūyaḥ pañca pañca yāvat pañceti | pañcebhyas ca yāvadeka iti | evaṃ bhallātakasahasradvayam upayujya sarvvābhir vvimukto valavānn arogaḥ śatāyur bbhavati | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.18"> <l> bhallātakamajjebhyaḥ snehamādāyāpakṛṣṭadoṣaḥ pratisaṃsṛṣṭabhaktaḥ | nivātam agāraṃ praviśya yathāvalam upayuñjīta | tasmi n jīrṇṇe kṣīrasarppirodana ity āhāraḥ | evaṃ māsam upayujya māsatrayam upadiṣṭāhāro rakṣed ātmānan tataḥ sarvvopatāpānapahṛtya varṇṇavān balavāñ chravaṇa grahaṇadhāraṇaśaktisampanno varṣaśatāyurbbhavati | māsi māsi ca prayoge varṣaśataṃ varṣaśatamāyuṣo 'bhivṛddhir bbhavati | evan daśamāsān upayujya varṣa sahasrāyur bbhavati || bhavanti cātra ślokāḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.19"> <l> arśāṃsi sarvvāṇi sadā , vrkṣakāruṣkarau ghnataḥ | yathā sarvvāṇi kuṣṭhāni gāyatryaśanapādayoḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.20"> <l> kṣārāgninā nivarttante dṛśyānyarśāṃsi sarvvadā | rajanyo nābhivarttante pramehā iva ṣoḍaśa ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.21"> <l> ghṛtānidīpanīyāni lehāyakṛtayaḥ surāḥ | asavāś ca prayoktavyā vīkṣyadoṣasamuchreyaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.21]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.22"> <l> vegāvarodhastrīpṛṣṭhayānāny 7 utku dukāsanaṃ | yathāsvandoṣalañcannam arśasī parivarjjayed iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.6.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.6.trailer"> <l> cikitsāṣaṭ || </l> </lg> </div> <div n="7" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 7 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.7.1"> <l> || athāto 'śmarīṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.3"> <l> aśmarī dāruṇo vyādhirantakaḥ pratimo mataḥ | <caesura/> bheṣajais taruṇaḥ sādhyaḥ pravṛddhaś cchedam arhati ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.4"> <l> || tasya sarvveṣu rogeṣv iti pāṭhaḥ | 3rūpeṣu snehādi krama iṣyate |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.5"> <l> pāṣāṇabhedo vasuko vasiro 'śmantakas tathā || <caesura/> śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca vṛhatī kaṇṭakārikā |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.6"> <l> kapotavaṅkārttagalaḥ kāñcanośīrakas tathā || <caesura/> vṛkṣādanī sabhallūko varuṇaḥ śākajaṃ phalaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.7"> <l> yavakolakulatthāni katakasya phalāni ca || <caesura/> ūṣakādipratīvāya eṣāṃ kvāthe ghṛtaṅ kṛtaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.8"> <l> bhinatti vātasambhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu || <caesura/> kṣārān yavāgūḥ peyāni kaṣāyāni payāṃsi ca ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.9"> <l> bhojanāni ca kurvvīta vargge 'smin vātanāśane || <caesura/> kuśaḥ kāśaḥ śaraḥ kucchūritkaṭo moraṭo 'śmabhit |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.10"> <l> darbbhā vidārī vārāhī śālimūlaṃ trikaṇṭakaṃ || <caesura/> bhallūkaḥ pāṭalī pāṭha pattūro 'tha kurūṭikāḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.11"> <l> punarnnavo śirīṣaś ca kvathitās teṣu sādhitaṃ || <caesura/> ghṛtaṃ śilājai madhukair vvadarendīvarasya ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.12"> <l> trapuṣer vvārukādīnāṃ vījaiś cāvādhitaṃ śubhaṃ || <caesura/> bhinatti pittasaṃbhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.13"> <l> kṣārān yavāgūḥ peyāni kaṣāyāni payāṃsi ca || <caesura/> bhojanāni ca kurvvīta varggesmin pittanāśane |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.14"> <l> gaṇe varuṇakādau tu guggulvelāhareṇubhiḥ || <caesura/> kuṣṭhaṃ bhadrādimaricaṃ cittrakaiḥ sasurāhvayaiḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.15"> <l> etaiḥ siddhamajāsarppirūṣakādi gaṇena ca || <caesura/> bhinatti kaphasaṃbhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.16"> <l> kṣārān yavāgūḥ peyāni kaṣāyāni payānsi ca || <caesura/> bhojanāni ca kurvvīta vargge 'smin kaphanāśane |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.17"> <l> paicukākollakatakaṃ śākendīvarajaiḥ phalaiḥ || <caesura/> pītam uṣṇāmvu saguḍaṃ śarkkarāmyātayaty adhaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.18"> <l> kroñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā tālapattrikā || <caesura/> ajamodā kadamvasya mūlan nāgaram eva ca |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.19"> <l> pītāni śarkkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā || <caesura/> vṛttakaṇṭaka vījāni cūrṇṇam mākṣikasaṃyutaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.20"> <l> avikṣīreṇa saptāhaṃ peyam aśmaribhedanaṃ || <caesura/> dravyāṇāñ ca ghṛtoktānāṃ kṣārāviṇmūtragālitaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.21"> <l> grāmyasatvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaṃ kṣārasādhitaṃ || <caesura/> tatroṣakādirāvāpaḥ kāryas trikaṭukāyutaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.21]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.22"> <l> kṣāra eṣośmarīṃ gulmaṃ śarkkarāṃś ca bhinattyapi || <caesura/> tilāpāmārggakadalīpalāsayavavalvajāḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.23"> <l> kṣāraḥ peyo 'vimūtreṇa śarkkarāśmaribhedanaḥ || <caesura/> pāṭalīkaravīrāṇāṃ kṣāram evaṃ samācaret |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.24"> <l> śvadaṃṣṭrāyaṣṭikāvrahmī kalkam vākṣasamam pivet || <caesura/> sahailakākṣai peyau vā tathāsau bhañjanārkkajau |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.25"> <l> kapotavaṅkamūlam vā pived amlaṃ surādibhiḥ || <caesura/> tatsiddham vā pivet kṣīraṃ vedanābhir upadrutaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.26"> <l> harītakyādi siddham vāsiddham vāpi punarnnave || <caesura/> sarvvathaivopayujyāḥ syur ggṇo vīratarādikaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.27"> <l> ghṛtaiḥ kṣāraiḥ kaṣāyaiś ca kṣīraiḥ sottarabastibhiḥ || <caesura/> yadi naivopaśāmyeta cchedas tatrottaro vidhiḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.28"> <l> niścitasyāsya vaidyasya yataḥ siddhir iha dhruvā || <caesura/> upakramo jaghanyoyam ataḥ samparikīrttitaḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.29"> <l> akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet || <caesura/> tasmād āpṛcchya karttavyam īśvaraṃ sādhukāriṇā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.30"> <l> athārogyāgārthinam upasnigdham apakṛṣṭadoṣam īṣat karṣitam abhyaktam abhuktavantaṃ sninnaśarīraṃ kṛtamaṅgalasvastivācanam agropaharaṇīyoktena vidhinānena sasambhṛtasambhāram āśvāsya tato valavantam aviklavam ājānusame phalake prāgupaveśya puru ṣan tasyotsaṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānaṃ unnatakaṭīkaṃ vastracumbhalakopaviṣṭaṃ saṅkucatijānukurpparamitareṇa sahāvavaddhaṃ | sūtrakena śāṭakena vātataḥ svabhyaktanābhipradeśapārśvasyāvamṛdya muṣṭinā pīḍayed adho nābher yāvad aśma ryadhaḥ pratipanneti | tataḥ snehābhyakta kliptanakho vāmahastapradeśinī madhyamāṅgulyau praṇidhāyānusevanīm āsādya prayatnavalābhyāṃ meḍhragudayor antaramānayitvā nirvvalīkamanāyatanamaviṣamañ ca basti sanniveśya bhṛśamutpīḍayed aṅgulībhyāṃ yadā granthirivonnataṃ śalyam bhavati ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.31"> <l> sa ced gṛhītaśalye tu vivṛttākṣo vicetanaḥ | <caesura/> hatavallamvate śīrṣā nirvvikāro mṛtopamaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.32"> <l> na tasya nirharecchalyan nirhatepi mriyeta saḥ | <caesura/> vinā tv etair vvikārais tu samāharttum upācaret ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.33"> <l> tataḥ sevanyāḥ savye pārśve sevanī yavamātreṇāvamucyāvacārayec chastraṃ | aśmarīpramāṇād dakṣiṇato vā kriyā saukaryahetor ity eke | yathā na bhidyate na vacūrṇṇyate vā tathā prayateta || taccūrṇṇam alpam apy evasthitaṃ hi punaḥ parivṛddham eti | tasmāt mamagrām agravakrenādadīta | strīṇān tu bastiḥ pārśvagato garbbhāsayasannicayas tasmā t tāsām mutsaṅgavac chastraṃ pātayet || atonyathā khalvāsām mūtrasrāvī vraṇo bhavati || puruṣasya vā mūtraprasekakṣaṇanād aśmarī vraṇādṛte bhinnabastir ekadhā dvidhā vā na bhavati | dvidhā bhinnabastikāśmarīko pi na sidhyati | aśmarīnimittaś ca vraṇam ekadhā bhinnabasti vidhinā jīvati śastrakriyābhyāṃ śastravihitāc chedābhiṣyandaparivṛddhatvāc ca śalyasya jīved iti | uddhṛtaśalyam uṣṇodakadroṇyāṃ cāvagāhya svedayet tathāhi bastir asṛjā na pūryate |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.34"> <l> pūrṇṇe vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ tu puṣpanetreṇa yojitaṃ | <caesura/> nirhared aśmarīcūrṇṇaṃ raktam bastigatañ ca yat ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.34]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.35"> <l> mūtraviśuddhyarthañ ca asmai guḍasauhity am vitacaret | uddhṛtya cainaṃ madhughṛtābhyaktaṃ vraṇaṃ mūtraviśodhanena dravyeṇa siddhām uṣṇāṃ yavāgūṃ saghṛtāṃ pāyayed ubhayataḥ kālaṃ trirātraṃ | trirātrād ūrddhvaṅ guḍapragāḍhena payasā mṛdvodanam alpam bhojayet | daśarātrād ūrddhvaṃ phalāmlair jāṅgalarasair ddaśarātrañ cainam apramattaḥ svedayet || kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa cāsya vraṇaṃ prakṣālayet | lodhramadhukamañjiṣṭhāprapuṇḍarīkakalkair vvraṇam pratigrāhayet | eteṣv eva ca haridrāyuteṣu ghṛtam vipakvam vraṇābhyañjanam iti || styānaśoṇitañ cottarabastibhir upācaret | saptarātrāca ca mārggam apratipadyamāne mūtre yathoktavidhānena vraṇam agninā dahet | svamārggam pratipanne cottaravastyā sthāpanānuvāsanair upācaret madhukakaṣāyair iti | yadṛcchayā mūtramārggam apratipannāṃ saktāśmarīṃ vā srotasāpaharet || vidāryavānālaṃ śastreṇāgracakreṇa rūḍhavraṇaś cāṅganāśvanaganāgarathadrumān nārohed varṣaṃ | nāpsu plaved bhuñjīta vāguru |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.36"> <l> tatra mūtravahacchedāt maraṇaṃ | mūtrapūrṇṇavasteḥ śukravahacchedāt maraṇaṃ | klaivyam vā phalasrotopaghātād dhvajabhaṅgaḥ | mūtraprasevakacchedān mūtraśravaṇaṃ | sevanīcchedādrujā prādurbbhāvaḥ | bastigudaviddhalakṣaṇaṃ prāg uktam iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.36]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.37"> <l> bhavati cātra || <caesura/> marmmāṇṇyetānyasaṃvudhya srotojāni śarīriṇāṃ | <caesura/> vyāpādayed vahūn martyā cchastrakarmmāpaṭur bbhiṣak ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.37]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.38"> <l> sevanī śukraharaṇī srotasīphalayor ggudaḥ | <caesura/> mūtrasekaṃ mūtravahaṃ tathā bastim ihāṣṭamam iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.7.38]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.7.trailer"> <l>cikitsāyāṃ saptamo 'dhyāyaḥ ||<unclear extent="1" unit="char"/></l> </lg> </div> <div corresp="4.8. in NAK 5-333" n="8" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 8 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.8.1"> <l> athāto bhagandarāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.2"> <l> pañca bhagandarā vyākhyātāḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.2]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.3"> <l> teṣv asādhyaḥ śambūkāvarttaḥ śalyanimittaś ca | śeṣāḥ kṛcchrasādhyāḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.4"> <l> tatra bhagandarapiṭakopadrutam āturam apatarppaṇād yena virecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopacaret | apakkvapiṭakaṃ | pakkveṣu copasnigdhamavagāḍhasvinnaṃ śayyāyāṃ saṃveśyārśasamiva yantrayitvā bhagandaram abhis amīkṣya parācīnamarvākcīnaṃ bahirmmukhamantarmukham vā tataḥ prādāyeṣaṇīnnamayitvā śāyasamuddharecchastreṇa | antarmukhañ caivama śakyaṃ yantram praṇidhāya pravāhato bhagandaramaukhamāsādyeṣaṇīn datvā śastram pātayet | āsādya cāgniṃ kṣāraṃ ceti sāmānyaṃ sarvveṣu </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.5"> <l> viśeṣatas tu nānyatare vraṇaṃ kuryād bhiṣak tu śataponake | <caesura/> tatas tāsūparūḍhāsu śeṣā nāḍīrupācaret | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.6"> <l> gatayo nyonyasaṃbandhā bahvyāś chindyānyanekadhā || <caesura/> nāḍīranabhis ambaddhā yaś chinaty ekadhā bhiṣak | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.7"> <l> sa kuryād vivṛtaṃ jantor mmārggaṅ gudavidāraṇaṃ || <caesura/> tasya ttraṃ vivṛtaṃ mārggam viṇmūtre tu prapadyataḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.8"> <l> sāṭopaṃ gudaśūlañ ca karoti pavano bhṛśaṃ || <caesura/> tatrāpi śatatamtro 'pi bhiṣak guhyed asaṃśayaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.9"> <l> tasmān na vivṛtaḥ kāryo vraṇas tu śataponake || <caesura/> vyādhau tanu bahucchidre bhiṣajā sādhu jānatā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.10"> <l> arddhalāṅgalalakaś chedaḥ kāryo lāṅgalako 'pi vā || <caesura/> sarvvatobhadrako vāpi kāryo gotīrthako 'pi vā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.11"> <l> sarvvānā srāvamārggas tu pradahed bhiṣag agninā || <caesura/> sukumārasya bhīroś ca duḥkaraḥ śataponakaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.12"> <l> tatra dhīraḥ pramāṇajñaḥ svedam āśu prayojayet || <caesura/> svedadravyair yathoktais tu kṛsarāpāyasais tathā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.13"> <l> grāmyānūpodakair mmāṃsair llāvādyair vvāpi viṣkiraiḥ || <caesura/> vṛkṣādanīmathair aṇḍam bitvādiñ ca gaṇan tathā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.14"> <l> kaṣāyaṃ sukṛtaṃ kṛtvā tataḥ kumbhe nidhāpayet || <caesura/> nāḍīsvedena tenāsya tad vraṇaṃ svedayet tataḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.15"> <l> tilānatasibījāni yavagodhūmakodravān || <caesura/> lavaṇāmlakavarggaś ca sthālyām ādhāya sādhayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.16"> <l> āturaṃ svedayet tatra tathā sidhyati kurvvataḥ || <caesura/> svinnañ ca pāyayed enaṃ kuṣṭhañ ca lavaṇāni ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.17"> <l> vacāhiṅgvajamodaś ca samabhāgāni sarppiṣā || <caesura/> mārdvīkenāthavāmlena surāsauvīrakeṇa vā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.18"> <l> tato madhukatailena tasya siñced vraṇam bhiṣak || <caesura/> pratisārayed gudañ cāsya tailair vvātarujāpahaiḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.19"> <l> vidhinānena viṇmūtraṃ svamārggam anupadyate || <caesura/> anye copadravās tīvrāḥ sidhyanty atra na saṃśayaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.20"> <l> taponake samākhyātam uṣṭragrīve kriyāṃ śṛṇu || <caesura/> eṣyoṣṭragrīvam āsādya cchitvā kṣāran nipātayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.21"> <l> pūtimāṃsaṃ vyapohārtham agniratra na pūjitaḥ | <caesura/> athainaṃ ghṛtasaṃvṛṣṭais tilaiḥ piṣṭaiḥ pralepayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.21]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.22"> <l> bandhaṃ yathāvat kurvvīta pariṣekaś ca sarppiṣā || <caesura/> tṛtīye divase muktvā yathāsvaṃ śodhayed bhiṣak | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.23ab"> <l> tataḥ śuddhim viditvā tu ropayīta yathākramaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.23ab]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.23.add"> <l> etat karmma samākhyātaṃ sarvveṣām anupūrvvaśaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.23a]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.23cd"> <l> utkṛtyāśrāvamārggan tu parisrāviṇi buddhimān || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.23cd]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.24"> <l> kṣāreṇa vā srāvagatin dahed dhutavahena vā | <caesura/> sukhoṣṇenānutailena secayed gudamaṇḍalaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.25"> <l> upanāham pradehāṃś ca mūtrakṣārasamanvitaṃ | <caesura/> vāmanīyauṣadhair yuktām pariṣekāṃś ca mātrayā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.26"> <l> mṛdubhūtaṃ viditvainam alpasrāvaṃ rujānvitaṃ | <caesura/> gatimanviṣya śastreṇa cchindyāt kharjjūrapatrakam || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.27"> <l> candrārdha candraṃ vajraṃ ca sūcīmukhaṃ parāṅmukhaṃ | <caesura/> chittvāgninā dahec cāpi pādyakṣāreṇa vā tataḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.28"> <l> tataḥ saṃśodhanais tīkṣṇair mmṛdupūrvvam viśodhayet | <caesura/> bahirantarmmukhaṃ cāpi śiśor yasya bhagandaraṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.29"> <l> tasyāhitam virekāgniḥ śastrakṣārāvatāraṇaṃ | <caesura/> yad yat mṛdu ca tīkṣṇañ ca tat tasyām avatārayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.30"> <l> rajanyāragvadhaukālācūrṇṇam madhughṛtāplutaṃ | <caesura/> sūtravarttipraṇihitaṃ vraṇānāṃ śodhanam paraṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.31"> <l> yogo 'yan nāśayatyāśu gatim megham ivānilaḥ | <caesura/> āgantuje bhiṣa<unclear extent="1" unit="char"/>ḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.32"> <l> jamvoṣṭenāgnivarṇṇena taptayā vā śalākayā | <caesura/> dahed yathoktam matimān taṃ vraṇaṃ susamāhitaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.33"> <l> krimighnañ ca vidhiṅ kuryāc chalyāpanayam eva ca | <caesura/> pratyākhyāyaiṣa cārabhyo varjyāś cāpi tridoṣajāḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.34"> <l> etat karmma samākhyātaṃ sarvveṣām anupūrvvaśaḥ | <caesura/> eṣāṃ tu śastrapātena vedanā yadi jāyate || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.34]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.35"> <l> tatrānutailenoṣṇena pāyoḥsekaḥ praśasyate | <caesura/> vātaghnakvāthasaṃpūrṇṇāṃ sthālīṃ cchidrasarāvikāṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.36"> <l> snehābhyaktagudastaptāmadhyāsīta sabāṣpikān | <caesura/> nānyā vāspāharet svedaṃ śayānasya rujāharan || <caesura/> udakoṣṭhe vagāhye vā tathā śāmyati vedanā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.36]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.37"> <l> kadalīmṛgalopākapṛṣatājinasaṃvṛtāṃ || <caesura/> kārayed upanāhām vā sālvalādīm vicakṣaṇaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.37]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.38"> <l> kaṭutrikaṃ vacāhiṅgulavaṇāny atha dīpyakaṃ || <caesura/> pāyayed amlakaulanthāṃ surāsauvīrakādibhiḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.38]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.39"> <l> jyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītṛvṛttilā | <caesura/> kuṣṭhaṃ śatāhvā golomī tilvako girikarṇṇikā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.39]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.40"> <l> kāñcanaksīrkā caiva varggaḥ śodhanam iṣyate || <caesura/> tṛvṛttilā nāgadantī mañjiṣṭhā sahasarppiṣā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.40]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.41"> <l> utsādanam bhavedetat saindhavakṣaudrasaṃyutaṃ || <caesura/> rasāñjanaṃ haridre dve mañjiṣṭhānimbapallavā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.41]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.42"> <l> tṛvṛttetovatīdantīkalko nāḍīvraṇāpahaḥ || <caesura/> kuṣṭhan tilātrivṛd dantī māgadhyaḥ saindhavam madhuḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.42]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.43"> <l> rajanī triphalā tutthaṃ hitaṃ syād vraṇaśodhanam || <caesura/> māgadhyo madhukaṃ lodhraṃ kuṣṭhamelā hareṇavaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.43]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.44"> <l> samaṅgā dhātakī caiva sārivā rajanīdvayaṃ || <caesura/> priyaṅgavaḥ sarjjarasaṃ padmakam padmakesaraṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.44]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.45"> <l> mātuluṅgasya patrāṇi madhūcchiṣṭaṃ sasaindhavaṃ || <caesura/> etat sambhṛtya sambhāraṃ tailan dhīro vipācayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.45]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.46"> <l> etad dhi gaṇḍamālāsu maṇḍale madhumehiṣu || <caesura/> ropaṇārthaṃ hitan tailaṃ bhagandaravināśanaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.46]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.47ab"> <l> nyagrodhādir ggaṇo yaś ca hitaḥ śodhanaropaṇaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.47ab]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.47cd"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.48"> <l> trṛvṛddantīharidrārkkamūlaṃ lohāśvamārakauḥ | <caesura/> viḍaṅgasāran triphalā arkkasnuhīpayo madhu || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.48]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.49"> <l> madhūcchiṣṭasamāyuktais tailam etair vvipācitaṃ | <caesura/> bhagandaravināśārtham vraṇrogāpahaṃ śubhaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.49]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.50"> <l> citrakārkkau trṛvṛtpāṭhā malayaṃ hayamārakaṃ | <caesura/> sudhāṃ vacāṃ lāṅgalakīṃ haritālaṃ suvarccikāṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.50]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.51ab"> <l> jyotiṣmatīñ ca sambhṛtya tailan niṣpandanam pacet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.51ab]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.51cd"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.51.add"> <l> lākṣādikapratīvāpametadvidyād bhagandare || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.51.add]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.52"> <l> śodhanaṃ ropaṇañ caiva sarvaṇṇīkaraṇan tathā | <caesura/> dvivraṇīyam avakṣyeta vraṇāvasthāsu buddhimān || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.52]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.53"> <l> chidrādūrddhvaṃ hared oṣṭham arśoyantrasya tatvavit | <caesura/> tato bhagandare dadyād etad arddhendusannibhaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.53]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.54"> <l> vyāyāmam maithunaṃ yuddhaṃ pṛṣṭhayānaṅ gurūṇi ca | <caesura/> saṃvatsaram parihared uparūḍhavraṇo naraḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.8.54]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.8.trailer"> <l> iti || ciki<unclear extent="1" unit="char"/> ||</l> </lg> </div> <div n="9" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 9 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.9.1"> <l> athātaḥ kuṣṭhacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.9.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.3"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.4"> <l> tvagdoṣī tu mānsadugdhadadhitilakulatthamāṣaniṣpāvekṣuvikārāmlapiṣṭamayānividāhyābhiṣyandīni divāsvapnavyavāyañ ca dūrata eva pariharet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.9.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.5"> <l> tataḥ śāliṣaṣṭikayavagodhūmaśyāmākakoradūṣoddālakānanavām bhuñjīta | mudgāḍhakyor anyatarasya sūpena yūṣeṇa vā || nambapattrāruṣkaraviyāmiśreṇa maṇḍūkapaṇttyavalgujāṭarūṣakapuṣpaiḥ sarppiḥsiddhaiḥ sarṣapatailasiddhair vvā | tiktavarggeṇa vābhihitena māṃsasātmyāya vā jāṅgalamānsasamedaṣkam vitaret | tailam vajrakam abhyaṅgārthe āragvadhādikaṣāyamutsādanārthe | pānapariṣekāvagāheṣu khadirakaṣāyam ity eṣa cāhāravibhāgaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.9.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.6"> <l> tatra pūrvvarūpeṣūbhayataḥ | saṃśodhanam āseveta | tvakprāpte saṃśodhanālepanāni | śoṇitaprāpte saṃśodhanālepanakaṣāyapā|naśoṇitāvasecanāni | māṃsaprāpte saṃśodhanālepanakaṣāyapānaśoṇitāvasekāriṣṭamanthaprāsān | caturthe dhātuprāpte yāpyenātmavataḥ samvidhānavataś ca | tatra saṃśodhanāc choṇitāvasekāc corddhvam bhallātaka<pc> </pc>śilāja<pc > </pc>tukuruvaka<pc> </pc>khadirāsanāyaskṛtividhānam upaseveta | pañcame naivopakramet </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.9.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.7"> <l> tatra prathamam eva kuṣṭhinaṃ snehapānenopakramet | meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāsāṅgaṣṭāguḍūcīdvipañcamūlasiddhantailaṃ ghṛtam vā vātakuṣṭhinām pānābhyaṅgayor vvidadhyāt | dhavāśvakarṇṇakakubhapalāśapicumarddamadhukalodhrasamaṅgāsiddhaṃ pittakuṣṭhināṃ | priyālasanāragvadhanimbasaptaparṇṇacitrakamaricavacākuṣṭhasiddhaṃ śleṣmakuṣṭhināṃ | bhallātakaviḍaṅgasiddham vā sarvveṣāṃ harītavyāmalakavibhītakapavolapicumarddāṭarūṣakakaṭurohiṇībhāradrāduṃrālabhātrāyamāṇāparppaṭakañcetyetad dvipalikyānijalāḍhake prakṣipya tatkaṣāyam pādāvaśiṣṭam avatārya ghṛtaprastham āvapet kalkapeṣyāṇi cemāni bheṣajāny arddhapalikyāni | trāyamāṇāmustendrayavācandanakirātatiktakapippalyaś cety etat mṛdvagnisiddham avatārya pāyayed etat tiktakan nāma sarppiḥ kuṣṭhajvaragulmārśograhaṇīdoṣapāṇḍurogavisarppaṣāṇḍhyaśamanaś ceti || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.9.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.8"> <l> saptaparṇṇātiviṣāśamyākakaṭurohiṇyamṛṇālaharītakyāmalakavibhītakapaṭolapicumarddaparppaṭakirātatiktakaharidrādurālabhātrāyamāṇāmustācandanapadmakaharidropakulyāviśvāmūrvvāśatāvarīśārivāṭarūṣakakuṭajendravāruṇīpātḥavṛkṣādanīgranthikā ceti | samabhāgāni kalkaḥ syāc caturgguṇaṃ sarppiḥ prakṣipya tad dviguṇam āmakaṃlarasas tac caturgguṇam āpas tad aikadhyaṃ mṛdvagnisiddham avatārya pāyayed etan mahātiktakaṃ nāma sarppiḥ kuṣṭhārśovātapittaviṣamajvarahṛdrogonmādagalagaṇḍagaṇḍamālāsaślīpadakāmalāpāṇḍurogaṣāṇḍhyakaṇḍūpāmādīm̐ś ca śamayed ity </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.9.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.9"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.10"> <l> anyatamena ghṛtenopasnigdhasyaikāṃ dve tisraś catasraḥ pañca vā sirām vidhyet | maṇḍalāni cotsannāny eva likhet | abhīkṣṇaṃ pracched vā | samudraphenena cāvaghṛṣyāvalepayet | lākṣāsarjjarasāñjanaprapunāṭatejovatyāśvamārakārkkakuṭajarevatamūlakalkairmmūtrapiṣṭaiḥ pittapiṣṭair vvā || svarjjikātutthakāsīsaviḍaṅgāgāradhūmacitrakatrikaṭukasudhāharidrāsaindhavair vvā || etair eva ca kṣāravipakvaiḥ phāṇitam eva sañjātarasaiḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.10.2"> <l> svarjjikātutthakuṭajaviḍaṅgamaricalodhramanaḥśilācūrṇṇayuktair vvā | jyotiṣkaphalalākṣāmaricapippalīsumanāpattrair vvā | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.10.2]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.10.add"> <l> harītakīkarañjikāviḍaṅgasiddhārthakalavaṇarocanāvalgujaharidrākalkair vvā | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.10.add]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.10.1"> <l> manaḥśilārkkakṣīramaricakalkair vvā |</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.10.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.11"> <l> sarvvakuṣṭhāpahāḥ siddhā lepāḥ ṣaṭprakīrttitāḥ | <caesura/> vaiśeṣikān atas tūrddhvan dardtrūśvitreṣu vakṣyate | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.12"> <l> śrīveṣṭakuṣṭhaṃ kuṭajaṃ sarṣapo lākṣā vyoṣaṃ prapunāṭasya bījaṃ | <caesura/> takreṇa piṣṭaḥ saharidralepo daddrūṣūkto mūlakābījayuktaḥ |<anchor xml:id="SS.4.9.12-n1"/> </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.13"> <l> sasaindhavaṃ prapunāṭasya bījaṃ rasāñjanaṃ saguḍaṃ kesarañ ca | rasena piṣṭāni kapitthajena | <caesura/> śīghraṃ tīvrād arddravo nāśa iti pāṭhā śīghraṃ tīvraṃnāśayeyuś ca darddrūṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.14"> <l> jyotiṣmatīdṛmālaḥ śirīṣo nimbaḥ sarjjaḥ kuṭajaḥ sājakarṇṇaḥ | śīghran tīvrān āśayanty eva darddrīṃ snānālepodgharṣaṇeṣūpayuktaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.15"> <l> udumbarībhadranāmānuyāvai tasyā mūlam malayūmūlamisraṃ | <caesura/> siddhan toye pītam uṣṇe sukhoṣṇaṃ sphoṭāñ chvitre puṇḍarīke ca kuryāt | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.16"> <l> dvipyaṃ dagdhañ carmmam ātaṅgajañ ca bhinne sphoṭe tailayuktaḥ pralepaḥ | <caesura/> pūtiḥ kīṭo rājavṛkṣodbhavena kṣāreṇāktaḥ śvitram eko nihanti ||</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.17"> <l> avalgujāphalam agryaṃ nadījamayorajomāgadhikās tilāś ca | <caesura/> udumbarī kākanāmā salākṣā rasāñjanañ caiva varggaḥ samāṃśaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.17.add"> <l> gomūtrapiṣṭo guṭikākṛtas tu lepaḥ kāryāśvitriṇāṃ śvitrahantā | <caesura/> lepocchvitraṃ śikhino hanti pittaṃ krīvecamvādagdham etena yuktaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.17.add]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.18"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.19"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.20"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.21"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.22"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.23"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.24"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.25"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.26"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.27"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.28"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.29"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.30"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.31"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.32"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.33"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.34"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.35"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.36"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.37"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.38"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.39"> <l> mūtraṅ gavyañ citrakaṃ vyoṣayuktaṃ sarppiḥ kumbhe kṣaudrayuktaṃ sthitaṃ hi | <caesura/> pakṣād ūrddhvaṃ śvitribhiḥ peyam etat kuryāc cāsmai kuṣṭhadṛṣṭam vidhānaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.39]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.40"> <l> pūtikārkkasnuhārājavṛkṣadrumāṇāṃ mūtraiḥ piṣṭāḥ pallavāvalkalāś ca | lepaiḥ śvitraṃ ghnanti darddrūm vraṇām̐ś ca duṣṭanyarśāṃsyugranāḍīṃvraṇām̐ś ca || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.40]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.41"> <l> tato jantubhir nniḥ<sic ana="should be sṛ" >sru</sic>te duṣṭarakte jātaprāṇaṃ sarppiṣā snehayitvā | <caesura/> tīkṣṇair yogair vvāmayitvā pragāḍhaṃ sarvvān doṣān nirharec cāpramattāḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.41]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.42"> <l> durvvānto vā durvvirikto 'thavā syāt kuṣṭhīdoṣair uddhatair vvyāptadehaḥ | niḥsandehaṃ yāty asādhyatvam āśu tasmād doṣān nirharet tasya kṛtsnān || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.42]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.43"> <l> pakṣāt pakṣāc charddanāny abhyupeyā tmāsāt māsāt sraṃsanañ cāpramattaḥ | <caesura/> tryahāt tryahān nastataś cāvapīḍāṃ māse māseṣv asṛkmokṣayet ṣaṭsu ṣaṭsu || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.43]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.44"> <l> harītakīṃ saguḍāṃ vyoṣayuktāṃ mucyeta kuṣṭhāc ca lihaṃ sa tailān | phalatrikaṃ saviḍaṅgaṃ sakṛṣṇaṃ sarppis tailaṃ kṣaudrayuktaṃ lihedvā || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.44]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.45"> <l> pivaṃ haridrām palaśaḥ samūtrāṃ māsānmucyet pāparogāt manuṣyaḥ || <caesura/> evaṃ peyaś cittrakaḥ ślakṣṇapiṣṭaḥ pippalyo vā pūrvvavat mūtrayuktāḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.45]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.46"> <l> rasāñjanam peyam evañ ca māsantenājasran deham ālepayec ca || <caesura/> saptacchadam picumarddāṭarūṣaṃ mmustaṃlākṣāpañcamūlaṃ haridre |</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.46]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.47"> <l> mañjiṣṭhā ca cittrakaḥ kṣaudranāmā kaṭutrikantriphalā devadāru || <caesura/> cūrṇṇīkṛtaṃ saviḍaṅgaṃ samānsa|metadurggampalaśaḥ sevyamānaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.47]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.48"> <l> mucyet kuṣṭhāt triphalāvyoṣayuktaṃ <caesura/> caturgguṇaṃ sarppiṣaḥ prastham āśu | <caesura/> gomūtrāpāṃ droṇasiddhekṣipīle <caesura/> siddhaṃ sajirnnāśayec cāpi kuṣṭhaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.48]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.49"> <l> <!-- different--> vyādhighāte saptaparṇṇevaḍhole savṛkṣake sakarañje sanimbe | <caesura/> samuṣkakadve haridre vipakvaṃ hanyād dvṛtaṃ sarvvakuṣṭhāni śīghraṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.49]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.50"> <l> nimbāsanam padmakaṃ samṛṇālasaptacchadañcandanaṃ lodhram eva ca | <caesura/> yojyotsnāne dahyamānasya jantoḥ peyāvāsyān kṣaudrayuktā tribhaṇḍī ||</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.50]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.51"> <l> kuṣṭhīmāṃseṣv avadīryatsu khādet mudgaṃ siddhannimbatoye satailaṃ | <caesura/> nimbakvāthaṃ jātasatvaḥ pibed vā kvātham vā syādarkkasaptacchadābhyāṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.51]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.52"> <l> dagdheṣv aṅgeṣv aśvamārasyamūlaṃ lehoyojyaḥ saviḍaṅgaḥ samūtraḥ | <caesura/> mūtraiś cainaṃ secayed ādisec ca sarvvāhārāḥ saviḍaṃgā yathā syuḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.52]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.53"> <l> kārañjam vā sārṣapaṃ vāsyatailaṃ vraṇe deyaṃ śigrukosāmvrayor vvā | <caesura/> pakvaṃ sarvvaṅkaṭukaistiktakaiś ca śeṣañ ca syāt kuṣṭhavatsamvidhānaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.53]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.54"> <l> saptaparṇṇakarañjārkkamālatīkaravīrajaṃ | <caesura/> mūlaṃ snuhāśirīṣābhyāñcitrakāsphotayor api || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.54]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.55ab"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.55cd"> <l> karañjabījantriphalātrikaṭuṃ rajanīdvayaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.55cd]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.56"> <l> siddhārthakaṃ viḍaṅgāni prapunāṭañ ca saṃharet || <caesura/> mūtrapiṣṭaiḥ pacet tailam ebhiḥ kuṣṭhavināśanaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.56]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.57"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.58"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.59"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.60"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.61"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.62"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.63"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.64"> <l> atyaṅgādvajakaṃ nāma nāḍīduṣṭavraṇāpahaṃ || <caesura/> pittāvāpye mūtrapiṣṭe tailaṃ lākṣādike kṛtaṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.64]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.65"> <l> kaṭukālāvunibhiṣak saptāhaṃ vidadhīta ca || <caesura/> tato mātrāpītavantantenātyaktañ ca mānavaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.65]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.66"> <l> śāyayītātapetasya doṣā gacchanti sarvvaśaḥ || <caesura/> sthitadoṣaṃ samutthāpya susnātaṃ khadirāmbunā |</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.66]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.67"> <l> tenaiva bhojayed enaṃ yavāgūṃ vāpi pāyayet || <caesura/> evaṃ saṃśodhane vargge kuṣṭhadveṣyauṣadheṣu ca |</l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.67]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.68"> <l> kuryāt tailāni sarppīṃṣi pradahodyarṣaṇāni ca || <caesura/> prātaḥ prātaś ca seveta yogāvairecanāṃśubhāṃ | <caesura/> yathotthānānigacchanti pañca ṣaṭ sapta vāṣṭavā || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.68]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.69"> <l> kārabham vā pibet mūtraṃ jīrṇṇe tatkṣīrabhojanaḥ | <caesura/> jātasatvāni kuṣṭhāni māsaiḥ ṣaḍbhir vvyapohati || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.69]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.70"> <l> didṛkṣur antaṃ kuṣṭhasya khadiraṃ kuṣṭhapīḍitaḥ | <caesura/> sarvvathaivopayuñjīta snānapānāśanādiṣu || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.70]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.71"> <l> yathā hanti pravṛddhatvān kuṣṭham āturam ojasā | <caesura/> sevyamānas tathā hanti khadiraḥ kuṣṭham ojasā || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.71]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.72"> <l> nīcaromanakhonity an nityam auṣadhatatparaḥ | <caesura/> yoṣitmāṃsasurāvarjjī kuṣṭhī kuṣṭham apohati || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.72]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.9.trailer"> <l> cikitsā navamaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[1938 ed. 4.9.trailer]</trailer> </lg> </div> <div n="10" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 10 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.10.1"> <l> athāto mahākuṣṭhacikitsitam vyā khyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.3"> <l> kuṣṭheṣu maheṣu kaphāmayeṣu sarvvāṅgaśopheṣu ca dāruṇeṣu | <caesura/> kṛṣatvam icsatsu ca medūreṣu yogānimānagramatiḥ prayuñjate || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.4"> <l> kṣuṇṇāṃ yavānniḥ pūtāṃ rātrau gomūtraparyuṣitām mahati kiliñje śoṣayed evaṃ saptarātraṃ bhāvayec choṣayec ca | tatastāṃ kapālabhṛṣṭāṃ śaktuṃ kārayitvā prātar eva kuṣṭhim mehinam vā sālasārādikaṣāyeṇa pāyayet || bhallātakaprapunāḍhāvalgujaviḍaṅgamustācūrṇṇacaturbbhāgayuktaṃ | evam eva śālasārādikaṣāyaparipītānagvadhādikaṣāyakaparipītam vā | evam eva gohannakāṃ hayannakām vā śaktuṃ kārayitvā bhallātakādīnāṃ cūrṇṇānyāvāpya khadirā<unclear/> narājavṛkṣarohītakādīnām anyatamasya kas̤āye śolā<unclear/>madhureṇa drākṣāyuktena vā dāḍimavetasāmlena vā saindha vānvitena vā pāyayed eṣa manthakalpaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.5"> <l> yavā<unclear/>ś ca bhakṣyām vā dhānollavikāṃ kulmāsacūrṇṇakosotkārikāśaṣkulikānām viṣakaloḍhakaprabhṛtīnyupaseveta | yavavidhāna vat godhūmavidhānaveṇuyavavidhānaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.6"> <l> ariṣṭānato vakṣyāmaḥ | pūtīkacitrakacavyasuradāruśārivādantītṛvṛtka trikaṭukānām iti pāṭhaḥ pratyekāṃśena ṣadyalikābhāgāḥ | vadarakuḍavastriphalakuḍavaḥ | ity eṣāṃ cūrṇṇāni tataḥ pippalīmadhughṛtair anyatarataḥ pralipte ghṛtabhājane prākkṛtasaṃskāre saptodakakuḍavānayojajo 'rddhakuḍamam arddhatulāṃ guḍasyābhihitāni cūrṇṇān avāpyānuguptaṃ yavapalle saptacātraṃ vāsayet | tato yathāvalam upayuñjīta | eva khalv ariṣṭaḥ kuṣṭhamedorapāṇḍurogaś ca yathūnapahanti | evaṃ śālasārādau cāriṣṭaṃ kurvvīta || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.7"> <l> āsavānato vakṣyāmaḥ | palāśabhasmaparisnutasyoṣṇodakasya trayo bhāgā dvau phāṇitasya tad ekadhyam ariṣṭakalpena vidadhyāt | evan tilādīnāṃ kṣāreṣu | śālasārādau mūtre cāsavām vidadyāt || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.8"> <l> ataḥ surām vakṣyāmaḥ || śiṃsapākhadirayoḥ sāram ādāyotpāṭya cottamaka caṇīyāvrahmīkośavatīstat sarvvam ekataḥ kaṣāyakalke na vipācyodakamādadīta | tan maṇḍodakārtham abhiṣuṇuyāt | yathoktam evaṃ surāṃ śālasārādau nyagrodhādāvāragvadhādau ca vidadhyāt || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.9"> <l> ato lehān vakṣyāmaḥ || khadirāsananimvarājavṛkṣasārakvāthena tatsārapiṇḍānevaślekṣṇapiṣṭām prakṣipya vipacet tatp nātidravan nātisāndram avatārya pāṇitalam pūrṇṇamaprātarāśī madhunāvimiśra<unclear/> lihyād evaṃ śālasārādau nyagrodhādau ca lehān kārayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.10"> <l> ataś cūrṇṇakriyām vakṣyāmaḥ || śālasārādicūrṇṇaprastham āhṛtya āragvadhādikaṣāyaparipītam anekaśaḥ śālasārādikaṣāyeṇaiva pāyayet | evaṃ nyagrodhādīnāṃ | phaleṣu puṣpeṣvāragvadhādīnāṃ cūrṇṇaṅ kārayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.11"> <l> ata ūrddhamayaskṛtīn vakṣyāmaḥ | tīkṣṇalohapatrāṇyāhṛtyatan tanūni lavaṇavarggapradigdhāni gomayāgnitaptāni kṛtvā triphalāśālasārādikaṣāye nirvvayed devaṃ dviraṣṭauvārān tataḥ khadirāṅgārataptānyūpaśāntānyaśūnicūrṇṇāni kārayet | ghanatāntava parisrāvitān nirgato yathā valam mātrāṃ sarppirmmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñita || jīrṇṇe yathā vyādhim anamlalavaṇāhārañ kurvvīta | evaṃ tulām upayujya kuṣṭhamehamehaś ca yathupāṇḍurogonmādāpasmārānapahṛtya varṣaśatañ jīvati | tulāyān tulāyām varṣaśatam utkarṣaḥ | etena sarvvaloheṣ ayaskṛtayo vyākhyātāḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.12"> <l> tṛvṛcchyāmāgnimanthasaptalākevukaśaṃkhinīśaṃkhapuṣpītilvakatriphalāpalāsaśiṃśapānāṃ svarasamādāya pālāśyāṃ droṇyā<unclear/> siṃcya tasyāṃ khadirāṅgārataptamayas piṇḍam ekaviṃśati vārān nirvvāpya tatas tamād ādāya rasam āsicya sthālyāṃ gomayāgninā vipacet | siddhyati cāsmin pippalyādicūrṇṇadvau madhunaḥ prakṣipet tāvantaṃ ghṛtasyeti | tataś catu<unclear/>bhāgāvaśiṣṭam avatāryāgnitaptānyayas patrāṇi prakṣipet tataḥ praśāntam āyase pātreṣv anuguptan nidadyāt | tato yathā yo śuktiprakuñcam evopayuñjīta | jīrṇe yathā vyādhim āhāram upaseveta | eṣauṣadhāyaskṛtirasādhyam api kuṣṭham meham vā sādhayati | sthūlam āśulikhayeti | śopham upa sannam agnim uddharati | viśeṣeṇa copadiśyate rājayakṣmiṇām eṣa prayogo varṣaśatāyur anena puruṣo bhavati | śālasārādikvātham āsiṃcya pālāsyān droṇyāmayo ghanais taptaiḥ saṃyojā nirvvāpyakṛtasaṃskāre kalase 'bhyāsicya pippalyādicūrṇṇaṃ kṣaudraṃ guḍam iti ca datvānuguptan nidadhyāt tamauṣadhāyaskṛtiṃ māsam arddhamāsam vā sthitāṃ yathāvalam upayuñjād evaṃ nyagrodhādiṣu ca nidadhyāt || 0 || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.13"> <l> ataḥ khadiravidhānaṃ vakṣyāmaḥ || praśastadeśajātam anupahatam madhyamavayasaṃ khadiram parisamantāt || khanayitvā tasya madhyamaṃ mūlaṃ cchitvā yasmayaṃ kumbhan tasminn antare 'dhastā nidadhyād yathā rasagrahaṇasamartho bhavati | tam avakīryaindhanair gomayamiśrair ādīpayet | yathāsya dahyamānasyādho rasaḥ prasavati | tad yathā jānīyāt pūrṇṇabhājanam athainam uddhṛtya parisrāvya rasam anyasmin pātre nidhāyānuguptan nidadhyāt | tato yathāyogam mātrām āmalakarasamadhusarppibhiḥ saṃsṛdyopayuñjīta | jīrṇṇe bhallātakavidhānavadāhāraḥ parihāraś ca kuṣṭhināṃ kṣīravar<unclear/> prasthe prayukte śataṃ varṣāṇām āyuṣo 'bhivṛddhir bhavati | khadirasāratulāmudakadroṇe vipācya ṣoḍaśāṃśāvaśiṣṭam avatāryānuguptan nidadhyadhyāt | tato yathāyogam āmalakarasamadhusarppirbhiḥ saṃsṛjyopayuñjīta | eṣa sarvvavṛkṣasārakalpaḥ | khadirasāratulām vā prātaḥ prātar upaseveta | khadirasārakvāthasiddham āvikam vā sarppir</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.14"> <l> amṛtavallīsvarasasiddham vā prātaḥ prātar upaseveta | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.15"> <l> aparāhṇe sarppiṣmantasārādikaṣāyasya ca triphalātrikaṭutrivarṇākāvalgujapharūṣakaphalaviḍaṃgaphalamajjacitrakaharidrādvayatṛvṛddantīndrayavayaṣṭhīmadhukātiviṣārasāñjanapriyaṃgūnāṃ palikā bhāgāḥ | tadaikadhyaṃ snehapākavidhānena vipacet tatsādhusiddham avatāryānuguptan nidadhyāt tata upasaṃskṛtaśarīraṃ | prātar utthāya pāṇiśuktimātraṃ kṣaudreṇopasaṃsṛjyopayuñjīta | jīrṇṇe mudgayūṣeṇālavaṇena sarppiṣmantaṃ khadirodakasiddham mṛdumodanam aśnīyāt | khadirodakasevīty evaṃ droṇam upayuñjya sarvvakuṣṭhair vvimuktaḥ śuddhamanāḥ smṛtimān varṣaśatāyur bbhavati | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.16"> <l> manthāriṣṭāsavasurālehaś cūrṇṇanyayaskṛtīḥ | <caesura/> sahasraśo 'pi kurvvīta vījenānena buddhimān iti || 0 || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.10.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.10.trailer"> <l> cikitsā daśamaḥ || 0 || dvivraṇīpañcasadyaś ca bhaganam vātam mahāmarut | durnnāmācāś marīcaiva bhagasphoṭaṃ tvagāmayaṃ || mahākuṣṭhacikitsā ca proktaṃ vai prathamo daśa || a </l> </lg> </div> <div n="11" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 11 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.11.1"> <l> athātaḥ pramehāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.3"> <l> dvau pramahau bhavataḥ sahajo 'pathyanimittaś ca | tatra sahajo nāma mātāpitṛbījadoṣakṛtaḥ || ahitāhāranimitte 'pathyanimittaḥ | tayoḥ pūrvveṇopadrutaḥ kṛṣo rūkṣo 'lpāśībhṛśam paryaṭanaśīlaśca bhavatyuttareṇa sthūlo vahvāśī snigdhaḥ śayyāsvapnaśīlaḥ prāyeṇeti |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.4"> <l> tatra kṛṣaśam annapānasaṃskṛtābhiḥ kriyābhiś ca cikitset | sthūlamapatarppaṇayuktābhiḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.5"> <l> sarvva eva parihareyuḥ sauvīrakatuṣodakaśuktamaireyasurāsavapayastailaguḍaghṛtekṣurasapiṣṭāmlapānakāni grāmyānūpodakānām māṃsānīti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.6"> <l> tataḥ śāliṣaṣṭikaśyāmākayava 3 godhūmakodravoddālakānanavān bhuñjīta canakatuvarikakulatthamudgavikalpena tiktakaṣāyābhyāṃ ca śākagaṇābhyān nikumbheṅgudīsarṣapātasītailasiddhābhyāṃ vastumūtrair vvā jāṅgalair mmāṃsarasair anamlaghṛtamedobhiḥ</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.7"> <l> tatrādita eva pramehiṇam upasnigdham anyatame na tailena priyaṅgvādi siddhena vā ghṛtena vāmayet | pragāḍham virecayet | virecanānantaraṃ surasādikaṣāyeṇāsthāpayet | mahauṣadhabhadradārumustāvāyena madhusaindhavayuktena tahyamānam vā nyagrodhādikaṣāyeṇa nistailena |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.8"> <l> śuddhadehāmāmalakarasena haridrām madhusaṃyuktām pāyayet | triphalādevadārumustakakaṣāyam vā | śālakampi lyakamuṣkakakalkamakṣamātra vā madhumadhuram āmalakarasena | kuṭajakapittharohītakavibhītakasaptaparṇṇapuṣyakalkam vā | nimvāragvadhasaptaparṇṇapūrvvākuṭajasomavṛkṣapalāśānām vā | tvakpattrapuṣpaphalamūlakaṣāyāṇy ete pañca prayogāḥ sarvvamehopahantāro vyākhyātāḥ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.9"> <l> viśeṣata ūrddhvaṃ | tatrodakamehinam pārijātakaṣāyam pāyayet | ikṣuvālikāmehināṃ vaijayantīkaṣāyaṃ | surāmehinān nimvakaṣāyaṃ | sikatāmehinaṃ cittrakaṣāyaṃ | śanair mmehinaṃ khadirakaṣāyaṃ | lavaṇamehinam pāṭhāgarukaṣāyaṃ | piṣṭamehinaṃ rajanyoḥ kaṣāyaṃ | sāndramehinaṃ saptaparṇṇakaṣāyaṃ | śukramehinaṃ dūrvvāśaivālaplavahaṭhakarañcakaserukakaṣāyaṃ | phenamehinaṃ triphalāragvadhamṛdvīkākaṣāyaṃ madhumadhuraṃ | paittikeṣu nīlamehinam aśvatthakaṣāyaṃ | haridrāmehinaṃ rājavṛkṣakaṣāyaṃ | amvlamehinaṃ nya grodhādikaṣāyaṃ | kṣāramehinaṃ triphalākaṣāyaṃ | mañjiṣṭhāmehinaṃ mañjiṣṭhācandanakaṣāyaṃ | śoṇitamehinaṃ guḍūcītindukāsthikāsmaryakharjjūrakaṣāyam madhumiśra pāyayet || ata ūrddhvam asādhyeṣv api yogān yāpanārthān vakṣyāmaḥ | tad yathā | sarppir mmehinaṃ kuṣṭhakuṭajapāṭhāhiṅgutrikaṭukarohiṇī kalkaṃ guḍūcīcittrakakaṣāyeṇa pāyayet | vasāmehinam agnimanthakaṣāyaṃ | kṣaudramehinaṅ kadarakakramukakaṣāyaṃ | hastimehinan tindukakapitthaśirīṣapalāśapāṭhāmūrvāduṣyarśākaṣāyaṃ | hastyaśvaśūkarakharoṣṭrāsthikṣāra vā dahyamānam audakakandakvāthasiddhaṃ yavāgūṃ kṣīrekṣurasamadhumadhurām pāyayet |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.10"> <l> tataḥ priyaṃgvanantāghṛṣikāpadmāturyantīlohitikāmvaṣṭhādāḍimatvak | śālaparṇṇī padmakesaradhātakīva kulaśālmalīśrīveṣṭakamocaraseṣv ayaskṛtīlehān āsavān kurvvīta | śṛṅgāṭakakaloṭīvisamṛṇālakaserukamadhukāmrajamvvāsanati niśakakubhakaṭvaṅgalodhrabhallātakapalāśacarmmavṛkṣagirikarṇṇikāśītaśivaniculadāḍimājakarṇṇaharivṛkṣarājādanaghoṇṭāvikaṃkateṣu yavān na vikārām̐ś copaseveta | yathoktakaṣāyasiddham vā cāsmai yavāgūm prayacchet kaṣāyāṇi vā pātuṃ |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.11"> <l> mahādhanamahitācāram auṣadhadveṣiṇam īśvaram vā pāṭhābhayācitrakapragāḍham analpamākṣikam anyatamam āsavaṃ pāyayet | aṃgārakaśūlyopadaṃśam vā | mārdvīntam abhīkṣṇam madhukapitthamaricānusiddhāni pānakāni cāsmai upaharet | uṣṭrāśvatarapurīṣacūrṇṇāni cāsmai dadyād aśaneṣu || hiṅgusiddhaiś ca yūṣaiḥ sārṣapaiś ca rāgai bhojayet | aviruddhāni cāsmai pānabhojanāny upaharet | rasagandhavanti ca | pravṛddhamedas tu vyāyāmaniyuddha krīḍāpahāya gajarathapādacaryāparikramaṇānyas trāpāstram vā seveta |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.12"> <l> adhanas tv avāndhavo vā pādatracchattrarahito bhaikṣāśīgrām aikarātravāsī munir iva saṃyatātmā yo janaśatam adhikaṃ gacchet | mahādhano vā śyāmākanīvārāmalakatindukakapitthāsmantakaphalamūlāhāro mṛgais saha vaset mūtraśakṛdbhakṣaḥ | satatam anuvrajed vāgāḥ | vrāhmaṇo vā śiloñchavṛttir bbhūtvā brahmaratham uddharet | kṛsetkṛśodatsa 2 satatasamitaṃ khaned vā kūpaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.13"> <l> bhavati cātr || adhano vaidyasandeśā devaṃ kurvvaṇatandritaḥ | <caesura/> samvatsarāntarāt puṃsaḥ pramehān pratimucyate iti || pra ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.11.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.11.trailer"> <l>pramehacikitsā ekādaśa ||</l> </lg> </div> <div n="12" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 12 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.12.1"> <l> athātaḥ pramehapiṭakacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.3"> <l> śarāvikādyāḥ prāg uktā navapiṭakās tās tu vraṇavato 'lpās tvaṅmānsaprāptāḥ | mṛdvyo lparujaḥ kṣiprabhedinyaś ca sādhyāḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.4"> <l> tābhir upadrutaṃ pramehiṇam upakrameta | tatra pūrvvarūpeṣv apatarppaṇam vanaspatikaṣāyapānaṃ | vastamūtrasya copadiśed evam akurvvato vātasya madhurāhārasya pūrvvasvedaḥ śleṣmā ca madhurī bhavati | prameha cābhivyakto bhavati | tasyobhayataḥ saṃśodhanam evem akurvvataḥ | tasya doṣāḥ pravṛddhā māṃsaśoṇitaṃ pradūṣya śophañ janayanti | upadravām̐ś kām̐ścit tatroktaḥ pratīkāraḥ sirāmokṣaś ca | evam akurvvato vā tasya śophaḥ pravṛddho 'timātraṃ tad vidāham āpadyate | tatra śastrapraṇidhānam vraṇakriyopasevā ca | evam akurvvato vā tasya pūyo 'bhyantaram avadāryotsaṅgam mahāvakāśaṅ kṛtvā vṛddho bhavaty asādhyaḥ | tasmād ādita eva pramehiṇam upakrameta </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.5"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.6"> <l> durvvirecyamadhumehino bhavanti | medo 'bhivyāptaśarīratvāt | tasmāt tīkṣṇam eṣāṃ śodhanaṅ kurvīta |</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.7"> <l> na caitaṅ kathaṃcid api svedayet | medobahutvāt khalv eṣāṃ sīryate dehaḥ | svedena </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.8"> <l> rasaharaṇīnāṃ daurvvalyān norddham uttiṣṭhaṃti | pramehiṇāṃ doṣāḥ | yato madhumehinām adhaḥkāye piṭakāḥ prādur bbhavanti | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.9"> <l> apakvānāṃ khalu piṭakānāṃ śophavat pratīkāraḥ | pakvānām vraṇavaditi | tailan tu vraṇaropaṇam evādau kurvīta | āragvadhādikaṣāyam utsādanārthe | śālasārādikaṣāyam parisecane | pippalyādikaṣāyam pānabhojaneṣu | pāṭhācitrakaśārṅggeṣṭākṣudravṛhatī śārivāsomakalkasaptaparṇṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇṇāni madhuvimiśrāṇi cāśnīyāt | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.10"> <l> śālasārādikaṣāyacaturthāñśāvaśiṣṭam avatārya parisrāvya punarupanīya sādhayet | sidhyati cāmalakalodhrapriyaṅgudantī kṛṣṇāyastāmracūrṇānyāvayet tad etad anupadagdhaṃ lehībhūtam avatāryānuguptan nidadhyāt tato yathāyogam upayuñjyeta | eṣa lehaḥ sarvvamadhumehānān nihantā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.11"> <l> triphalā trikaṭukacitrakaviḍaṃgamustānān navabhāgāstāvanta eva kṛṣṇāyaś cūrṇasya tat sarvvam ekadhyaṅ kṛtvā yathāyogam mātrāsarppir mmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta | tad etan navāyasan nāma etena khalu jāṭha ryan na bhavati | sannāgnir āpyāyyate | durnnāmno na bhavanti | śophapāṇḍurogāvipākakāsaśvāsaś ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.12"> <l> śālasārādiniryūhaś caturthāṃśāvaśeṣitaṃ | parisrutaṃ suśītañ ca madhunāmadhurīkṛtaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.13"> <l> phāṇitībhāvam āpannaṃ guḍaṃ śodhitam eva ca| ślakṣṇapiṣṭāni cūrṇāni pippalyāder ggaṇasya ca || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.14"> <l> aikadhyam āvapet kumbhe saṃskṛte ghṛtabhāvite | pippalīcūrṇṇamadhubhiḥ pralipte 'bhyantaraṃ śucau || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.15"> <l> ślakṣṇāni tīkṣṇalohasya tatra patrāṇi buddhimān | khadirāṅgārataptāni bahuśaḥ prakṣipyed vudhaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.16"> <l> sapidhānan tu tat kṛtvā yavapalle nidhāpayet | māsām̐s trīm̐ś caturo vāpi yāvad vā lohasaṃkṣayāt || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.17"> <l> tato jātarasañ jantuḥ prātaḥ prātaryathāvalaṃ | upayuñjyād yathāyogam āhāram vāsya kalpayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.18"> <l> eṣa sthūlasya kṛṣaka<unclear n="1" unit="akṣara"/>tsnann asyāgneḥ prasādhakaḥ | śophaghnaḥ kuṣṭhamehaghno gulmapāṇḍvāmayāpahaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.19"> <l> plīhodaraharaḥ śīghra<sic>ṃ m</sic>viṣamajvaranāśanaḥ | abhiṣyandāpaharaṇo lohāriṣṭo mahāguṇaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.20"> <l> pramehiṇo yadā mūtram anāvilam api chilaṃ | viśadan tiktakaṭukan tadārogam pracakṣata iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.12.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.12.trailer"> <l> ṃ || cikitsādvādaśa || </l> </lg> </div> <div n="13" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 13 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.13.1"> <l> athāto madhumehiṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.3"> <l> madhumehitvam āpannaṃ bhiṣagbhiḥ parivarjjitaṃ | <caesura/> yogenānena matimān madhumehinam ācaret || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.4"> <l> māsiśukle śucau caiva śailāḥ sūryāṅśutāpitāḥ || <caesura/> jatuprakāśaṃ svarasaṃ śilābhyaḥ prabhavanti hi || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.5"> <l> śilājatviti vikhyātam nahāvyādhivināśanaṃ | <caesura/> trapvādīnān ty lohānāṃ ṣaṇṇām anyatamāśritaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.6"> <l> jñeyan tat khaltaś cāpi ṣaḍyoniḥ prathitaṃ kṣitau | <caesura/> lohādyasmāt tu yajjātaṃ śilājatu hitāya vai || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.7"> <l> tasya lohasya vīryañ ca rasañ cāpi vibhartti tat | <caesura/> trapusīsāyasādīni pradhānyuttarottaraṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.8"> <l> yathā tathā prayogepi śreṣṭha śreṣthā guṇāḥ smṛtāḥ | <caesura/> tat sarvvan tiktakaṭukaṃ kaṣāyānurasaṃ rasaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.9"> <l> kaṭupākyuṣṇavīryañ ca śoṣaṇañ chedanam paraṃ | <caesura/> teṣu yat kṛṣṇamalaghuḥ snigdhan niḥ śarkkarañ ca yat || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.10"> <l> gomūtragandhī nīlam vā tat pracakṣate | <caesura/> tad bhāvitaṃ sāragaṇe hṛtadoṣādinā ditaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.11"> <l> pivet sārodakenaiva ślakṣṇam piṣṭaṃ yathā valaṃ | <caesura/> jāṅgalena rasenānnan tasmin jīrṇṇe tu bhojayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.12"> <l> upayujya tulām eva amṛtasyāsmajanmanaḥ | <caesura/> vyayomadhumehākhyam antakaṃ rogasaṃkaraṃ || <caesura/> vapur vvarṇṇavalopetaḥ śataṃ jīvatyanāmayaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.13ab"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.13cd"> <l> śataṃ śataṃ tulāyān tu sahasraṃ daśataulikaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.13cd]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.14"> <l> bhallātakavidhānena parihāravidhiḥ smṛtaḥ | <caesura/> mehaṃ kuṣthamapasmāram unmādaṃ śophaślīpadaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.15ab"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.15cd"> <l> vyayo hatyacirāt kālāc chilājatu niṣevitaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.15cd]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.16"> <l> na sosti rogo yañ cāpi na nihanyāc chilājatuḥ || <caesura/> śarkkarāñ cirasaṃvṛdvām aśmarīñ ca bhinaty api | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.17"> <l> bhāvanāloḍane caiva pathyāḥ kāryās tu ye gaṇāḥ || <caesura/> evañ cādbhūdbhavan dhātum mākṣikaṃ mṛtopamaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.18"> <l> madhurañ kāñcanābhāsamlam vā rajataprabhaṃ || <caesura/> pivan hanti jarāṃ kuṣṭhaṃ śophapāṇḍvāmayañ kṣaraṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.19"> <l> tad bhāvitakulakā<unclear/>ś ca vivarjjayet || <caesura/> pañcakarmmaguṇātītaṃ śraddhāvantaṃ jijīviṣaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.20"> <l> yogenānena matimān sādhayet kuṣṭhinan naraṃ | <caesura/> vṛkṣās tauvarikā nāma paścimārṇṇava<pc> </pc>tīrajāḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.21ab"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.21cd"> <l> teṣāṃ phalāny ādadīta supakvāny amvudāgame | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.21cd]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.22"> <l> majjāṃ phalebhyaḥ sa viśoṣya paricūrṇṇayet || <caesura/> tilavat pīḍayed droṇyāṃ gālayed vā kusumbhavat | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.22]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.23"> <l> tat tailaṃ saṃbhṛtaṃ bhūyaḥ paced ādudakakṣayāt || <caesura/> avatārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.24"> <l> snigdhaṃ svinno hṛtamalaḥ pakṣād uddhṛtya yatnataḥ || <caesura/> caturthabhaktāntaritaḥ śuklādau divase śubhe | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.25"> <l> mantrapūtasya tailasya prāśniyāt pāṇi mātrikāṃ || <caesura/> tatra mantram pravakṣyāmi yenedam abhimantryate | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.26"> <l> majjāsāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya || <caesura/> śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate 'cyutaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.27"> <l> tenāsyorddham adhaś cāpi doṣā yānty asakṛttataḥ || <caesura/> sāyam asnehalavaṇāṃ yavāgūṃ śītalām pivet | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.28"> <l> pañcahāni pivet tailam anena vidhinā naraḥ || <caesura/> pakvaṃ pariharec cāpi mudgayūṣaudanāśanaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.29"> <l> pañcabhir ddivasair evaṃ sarvvakuṣṭhaiḥ pramucyate || <caesura/> tad eva khadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.30"> <l> nihitam pūrvvavat pakṣaṃ pivet sāmam atandritaḥ || <caesura/> tenābhyaktaśarīras tu kurvvītāhāram īritaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.31"> <l> bhinnasvaraṃ raktanetram praśīrṇaṃ krimi bhakṣitaṃ || <caesura/> anenāśu prayogena sādhayet kuṣṭhinan naraṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.32"> <l> sarppir mmadhuyutam pītan tad eva khadirāmvunā || <caesura/> pakṣam māṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.33"> <l> tad eva nasye pañcāśad divasānyupayojitaṃ || <caesura/> vapuṣmantaṃ śrutidharaṅ karoti triśatāyuṣaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.34ab"> <l> śodhayentu naram majjā tasya pītasya mātrayā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.34ab]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.34cd"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.35"> <l> śāntarddhūmā tasya majjā tu dagdhā taile kṣiptvā saindhavaṃ cāgnivarṇṇaṃ | <caesura/> pillaṃ hanyād armmanakāndhyakācān netradaktaṃ timiran nīlikāñjati || 0 || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.13.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.13.trailer"> <l> cikitsā <unclear/>tri|| 0 || </l> </lg> </div> <div n="14" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 14 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.14.1"> <l> athāta udarāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.3"> <l> aṣṭāv udarāṇi pūrvvam uktāṇi <caesura/> teṣv asādhyam baddhagudaṃ pariśrāvi ca | avaśiṣṭāni kṛcchrasādhyāni sarvvāṇy eva pratyākhyāyopakrameta | teṣv ādyaś caturvvarggo bheṣajasādhyaḥ | uttaraḥ śastrasādhyaḥ | kālaprakarṣāt sarvvāṇy eva śastrasādhyāni bhavanti | varjjayitavyāni vā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.4"> <l> udarī tu gurvabhiṣyandirūkṣavidāhyatisnigdhapiśitapariṣekāvagāhān pariharet | śāliṣaṣṭikayavagodhūmanīvārān nityam aśnīyāt | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.5"> <l> tatra vātodariṇam vidārigandhādisiddhena sarppiṣā snehayitvā, tilvakavipakvenānulomya citrāphalatailapragāḍhena vidārigandhādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec ca | sālvaṇenopanāhayed udaraṃ | bhojayec cainam vidārigandhādisiddhena payasā jāṅgalarasena vā | svedayec cābhīkṣṇam | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.6"> <l> pittodariṇaṃ tu madhuragaṇavipakvena sarppiṣā snehayitvā śyāmātrivṛttriphalāvipakvenānulomya śarkkarāmadhughṛtapragāḍhena nyagrodhādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec ca | pāyasenopanāhayed udaraṃ | bhojayec cainaṃ vidārigandhādisiddhena kṣīreṇa || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.7"> <l> śleṣmodariṇan tu pippalyādisiddhena sarppiṣā snehayitvā snuhākṣīravipakvena cānulomya trikaṭukamūtratailapragāḍhena muṣkakādikvāthenāsthāpayed anuvāsayec ca | kīkiṇvasarṣapamūlakabījaiś copanāhayed udaraṃ | bhojayec cainan trikaṭukapragāḍhena kulatthayūṣeṇa | pāyasena vā | svedayec cābhīkṣṇaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.8"> <l> dūṣyodariṇaṃ tu saptalāśaṃkhinīsvarasasiddhena sarppiṣā virecayet | māsam arddhamāsam vā mahāsnuhīvṛkṣakṣīragomūtrasiddhena vā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.9"> <l> gopitānilamūlatvāt sañcitatvāt malasya ca | <caesura/> sarvvodareṣu saṃsanti bahuśas tv anulomanaṃ ||0|| </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.10"> <l> ata ūrddhvan sāmānyānyogān vakṣyāmaḥ || eraṇḍatailam evāharahar mmāsam ekaṃ dvau vā kevalaṃ mūtrayuktaṃ kṣīrayuktaṃ vā sevetodakavarjjī | mahiṣīmūtraṃ kṣīreṇa nirāhāraḥ saptarātraṃ | uṣṭrīkṣīrāhāro vānnapānaparivārivarjjī pakṣaṃ | pippalīr vvā māsaṃ pūrvvoktena vidhānena vāseveta | saindhavājamodanimbasiddham vā nikumbhatailaṃ | ārddrakaṣṭaṅgaṇakṣārapātrārddhasiddham vā | śatapuṣpasiddham vā vātaśūle vacāryaṃ | śṛṅgaverarasavipakvam vā kṣīram āseveta | cavyāśṛṅgaverakalkam vā payasā | saralāmaradārucittrakam eva vā | muruṅgīśālaparṇṇīśyāmāpunarṇṇavājyotiṣkaphalātailam vā kṣīreṇa | svarjjikāhiṃgumiśram pibet | guḍadvitīyo vā harītakīm bhakṣayet | snuhākṣīrapariśrāvitānām vā pippalīnāṃ sahasraṅ kālena | pathyācūrṇṇam vā snuhākṣīraparibhāvitamutkārikām vā paktvā dāpayet | harītakīcūrṇṇaprastham āḍhake ghṛtasyāvāpya khajenābhimathyānuguptan nidhāyārddhamāsaṃ yavapalle vāsayet | tataś coddhṛtya pariśrāvya mahatīharītakīkvāthāmladadhīnyāvāpya vipaced yathāyogam māsam arddhamāsam vā pāyayet | gavye payasi mahāvṛkṣakṣīram āvāpya vipacet || vipakvañ cāvatārya śītībhūtaṃ manthānenābhimathya navanītam ādāya bhūyo mahāvṛkṣakṣīrakaṣāyeṇaiva saha vipacet | tad yathāyogam māsam arddhamāsam vā pāyayet | cavyacitrakadantyativiṣākuṣṭhaśārivāviḍaṃgatriphalājamodaharidrādāruharidrāśaṃkhinītṛvṛtkaṭukānām arddhakārṣikā bhāgāḥ | rājavṛkṣaphalamajjo 'aṣṭau karṣāḥ | mahāvṛkṣakṣīrapale dve | gavāṃ kṣīramūtrayor aṣṭāvaṣṭau palāni | tat sarvvaṃ ghṛtaprasthe samāvāpya vipacet | tathāyogam māsam arddhamāsam vā pāyayet | etāni khalu tilvakaghṛtacaturthāni sarppīṃṣy udaragulmavidradhyaṣṭhīlānāhakuṣṭhonmādāpasmāreṣūpayojyāni | virecanārtham mūtrāsavāriṣṭasurāś cābhīkṣṇam mahāvṛkṣakṣīrasambhṛtāḥ seveta | virecanadravyakaṣāyam vā śṛṅgaveradevadārupragāḍhaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.11"> <l> vamanavirecanadravyāṇām palikābhāgāḥ | pippalyādivacādiharidrādiparipaṭhitānāñ ca dravyāṇāṃ ślakṣṇapiṣṭānāṃ yathoktānāñ ca lavaṇānān tat sarvvam mūtragaṇe prakṣipya mahāvṛkṣakṣīraprasthañ ca mṛdvagnināvaghaṭṭayan vipacet | avidagdhakalkan tatsādhusiddham avatārya śītībhūtam aṅguṣṭhamātrāṅ guṭikām varttayet | tāsām ekāṃ dve tisro vā yathāyogam māsām̐s trīṃś caturo vā seveta | eṣā khalu mūtravarttikriyāviśeṣeṇa mahāvyādhiṣūpayujyate | koṣṭhajām̐ś ca krimīn upahanti kāsaśvāsapratiśyāyārocakāvipākodāvarttām̐ś ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.11]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.12"> <l> madanaphalamajjājīmūtakekṣvākutrikaṭukasarṣapalavaṇāni mūtrakṣārayor anyatareṇa piṣṭvāṅguṣṭhamātrāvarttī kṛtvodariṇaḥ | ānāhe tu tailalavaṇagudābhyaktasyaikāṃ dve ca pāyau nidadhyāt | eṣānāhavarttikriyā vātamūtrapurīṣodāvarttādhmānānāheṣu vidheyā | dūṣyodariṇan tu vyoṣāśvamārakaguñjākākādanīmūlakalkam pāyayet | ikṣukāṇḍāni vā kṛṣṇasarpeṇa daṃśayitvā bhakṣayet | vallīphalāni vā kandajam vā mūlajam vā viṣam āseveta | tenāgadībhavaty anyataram vā bhāvam āpadyate | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.13"> <l> plīhodariṇas tūpasnigdhasvinnasya dadhnā bhuktavato vāmabāhukurpparasandhāv abhyantarasirām vidhyet | vimarddayec ca pāṇinā plīhānaṃ | rudhiraprasyandanārthan tataḥ śuddhadehaṃ samudraśuktikṣāram payasā pāyayeta | hiṅgusauvarccikām vā kṣīreṇa | śrutena vā palāśakṣāreṇa | yavakṣārapārijātakekṣurakāpāmārggakṣāram vā tailasaṃsṛṣṭaṃ | saubhāñjanakayūṣaṃ vā pippalīsaindhavacitrakayuktam amlapūtikarañjakṣāram vā | viḍaṅgalavaṇapippalīprāgāḍhaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.14"> <l> pippalīpippalīmūlaṃ śṛṅgaveracitrakayavakṣārasaindhavānām palikā bhāgāḥ | ghṛtaprasthaṃ tattulyaṃ kṣīran tadekadhyam vipācayed etat khalu ṣaṭpalakaṃ plīhāgnisādagulmodāvarttaśvayathupāṇḍurogaśvāsakāsapratiśyāyor ddhvavātaviṣamajvarān upahanti || pipplalīmaricaśṛṅgaverahiṅgusaindhavasauvarccalaviḍadāḍimayavānikāpuṣkaramūlājājīdhānyāmlavetasakṣāradvayavacācittrakailājagandhātulasītyetaiḥ samair ghṛtaprasthan dadhi caturgguṇaṃ bījapūrakarasayuktam pācayed etad dādhikaṃ sarppir ddīpanīyam udaragulmakāsaśvāsajvaravidradyaṣṭhīlānāhasarvvavātarukchamanaṃ śūlaghnañ ceti || śṛṅgaveramātuluṅgarasadāḍimadadhiśuṣkamūlakolāmlakaṣāyaprastheṣu ghṛtaprasthañ cāvāpya | pañca kolaviḍaṅgayavānīśuṣkamūlapāṭhagarbbhan tan siddham pāyayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.15"> <l> yakṛddālye 'py eṣa eva kriyāvibhāgaḥ | <caesura/> viśeṣatas tu dakṣiṇabāhau sirām vidhyet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.16"> <l> maṇibandhe samunnāmya vāmam aṅguṣṭham īritaṃ | <caesura/> dahet sirāṃ śareṇāśu plīho vaidyaḥ praśāntaye || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.17"> <l> baddhagude parisrāvini ca snigdhasvinnasyādho nābher vvāmataś caturaṅgulam apahāya romarājyād udaraṃ pāṭayitvā caturaṅgulapramāṇamantrāṇi niṣkṛṣya nirīkṣya baddhagudasyāntrapratirodhakaramasmānaṃ bālam vāpohya malajātan tato madhu sarppiṣābhyajyāntrāṇi yathāsthānaṃ sthāpayitvā bāhyaṃ vraṇam udarasya sīvyet | parisrāviṇo py evam antraṃ samānayitvā cchidraṃ kālapipīlikābhir ddaṅśayet | daṣṭe ca tāsāṃ kāyān upaharec chinnaśirāṃsi tataḥ pūrvvavat sīvyet | vāsayec cainan tailadroṇyām alpam vā payovṛttir iti || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.18"> <l> udakodariṇas tu tailābhyaktasyoṣṇodakaparisvinnasyāptaiḥ suparigṛhītasyākakṣāt paṭūveṣṭitasyādho nābheś caturaṅgulam apahāya romarāj dvyaṅgulam vrīhimukhenāṅguṣṭhodaramātram vidārya trapvādīnām anyatamasya nāḍīm ubhayato dvāraṃ saṃyojya doṣodakam avasiñcen | na caikasmin divase sarvvadoṣodakam apaharet || sahasāpahṛte doṣe tṛṣṇājvarāṅgamarddātīsāraśvāsakāsapādadāhā utpadyeran | āpūryate vā dṛḍhataram asañjātaprāṇasya tasmāt tṛtīyañ caturtham pañcamaṃ ṣaṣṭham aṣṭamam vā dvādaśam vā divasam antaraṃ doṣodakam alpam alpam avasiñcet | nisrute nisrute doṣe gāḍhataram āvikakauṣeyacarmmaṇām anyatamena pariveṣṭayed udaran tathā nādhmāpayati vāyuḥ ṣaṇmāsām̐ś ca bhojayet payasā rasena vā | tatas trīn māsānavodakena phalāmlena vāvaśiṣṭam māsatrayam annaṃ laghu hitaṃ seveta evaṃ samvatsareṇāgadībhavati || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.19"> <l> bhavati cātra|| <caesura/> āsthāpane caiva virecane ca pāne tathāhāravidhikriyāsu | <caesura/> sarvvodarāṇāṃ kuśalena yojyaṃ kṣīraṃ raso jāṅgalajo tha vā syād iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.14.19]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.14.trailer"> <l> cikitsā 14 || 0 ||</l> </lg> </div> <div n="15" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">[Adhyāya 15]</head> <lg xml:id="SS.4.15.1"> <l> athāto mūḍhagarbhbhacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.3"> <l> nātaḥ kaṣṭataramasti yathā mūḍhagarbhbhoddharaṇamatra hi yoniyakṛtplīhāntragarbhbhāśayānām madhye kartavyaṃ | sparśeno tkarṣāyakarṣaṇāpakarttanabhedanavyāvarttanapīḍanārjjūkaraṇāni caikahastena garbhbhamahiṃsatā garbhbhiṇīñ cāhiṃsatā tasmād adhikṛtya tam āpṛcchya parañ ca yan namāsthāyopakrameta || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.4"> <l> tatra samāsenāṣṭavidha mūḍhagarbhbhagatiruddiṣṭā svabhāvagatā vapi tu trayaḥ saṅgā bhavanti śiraso vaipulyādaṃśayor jjaghanasya vā </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.5"> <l> jīvati garbhbhe sūtyaḥ prayateran | <caesura/> nirharaṇe cyāvanāṃś ca mantrānanuśrāvayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.6"> <l> ihāmṛtaś ca somaś ca citrabhānuś ca bhāvini | <caesura/> uccaiḥśravāś ca turago mandire nivasantu te || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.7"> <l> idamamṛtamapāṃ samuddhṛtāṃ vai tava laghu garbhbhamimam pramuñcahe stri | <caesura/> tad analapavanārkkavāsavās te saha lavaṇāmbudharair ddiśantu śāntiṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.8"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.9"> <l> oṣadhāni ca vidadhyād yathoktāni ca | mṛte cottānāyā bhugnasakthinyā vastracumbhalakonnāmitakaṭyā dhanvakamṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyām mrakṣayitvā hastaṃ yonyām praveśya garbhbham apaharet tatra śakthibhyām āgatam anulomam evāñchet | ekasakthi pratipannasyetaraṃ sakthi prasārya sphigdeśāgataṃ sphigdeśaṃ prapīḍyorddhvam utkṣipya sakthinī prasāryasyāpaharet | tiryag āgatasya parighasyeva tiryak cīnasya paścād arddhamūrddham utkṣipya pūrvvārddham apatyapathaṃ pratyārjjavamānayitvāpaharet | dvāvanty āvasādhyau mūḍhagarbhbhau bhavataḥ | evam aśakye śastram avatārayet || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.10"> <l> sacetanan tu śastreṇa na kathañcana dārayet | <caesura/> ātmānañ jananīñ caiva hanyād āśu sacetanaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.10]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.11"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.12"> <l> tataḥ striyam āśvāsya maṇḍalāgreṇāṅguliśastreṇa vā śiro vidārya śiraḥkapālāny āhṛtya śaṃkunā saṃgṛhyor asi kakṣe cāpaharet | abhinnaśiram vākṣikūṭo gaṇḍe vā asaṃsaktasyāṃśadeśe bāhūṃ cchhitvā dṛtim ivātatam vātapūrṇṇodaram vidārya nirasyātrāṇi śithilībhūtāṃ | jaghanaśaktasya vā jaghanakapālānīti | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.12]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.13"> <l> yasminn aṅge hi yo garbhbhaḥ sajjate tasya tam bhiṣak | <caesura/> samyak chittvā nirhared rakṣen nārīñ ca yatnataḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.13]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.14"> <l> citrāṃ hi gatiṃ garbhbhasya karoti kupito 'nilaḥ | <caesura/> tatrānalpamatir vaidyo vartyeta matipūrvvakaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.14]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.15"> <l> na copekṣet mṛtaṃ garbhbham muhūrttam api paṇḍitaḥ | <caesura/> sa hyāśu jananīṃ hanti nirucchvāsam paśuṃ yathā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.15]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.16"> <l> maṇḍalāgreṇa karttavyaṃ cchedyam antar vvijānatā | <caesura/> vṛddhipatraṃ hi tīkṣṇāgraṃ nārīṃ hanyāt kathañ cana || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.16]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.17"> <l> athāmapatantīm aparām pātayet pūrvvavad bhiṣak | <caesura/> hastenāpahared vā pi pārśvābhyām paripīḍya vā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.17]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.18"> <l> muhurnnārīm avadhunet pīḍayed vāṃśapiṇḍikān | <caesura/> tailābhyaktayonin tailena pāyayet matimān bhiṣak || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.18]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.18a"> <l> hiṅgupippalipāṭalyaubhārggīmelāmahauṣadhaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.18a]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.19"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.21"> <l> rāsnāmativiṣā cavyām ebhir ddoṣaḥ prasicayte || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.21]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.20"> <l> yoniś ca mṛdvī bhavati yoniśūlaś ca śāmyati | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.20]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.23"> <l> trirātram evaṃ saptāhaṃ tataḥ sneham punaḥ punaḥ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.23]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.24"> <l> sāyañ ca pāyayed dadyā māsam vāpi susaṃskṛtāṃ | <caesura/> śirīṣakakubhābhyāñ ca toyam ācamane hitaṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.24]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.22"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.25"> <l> sarvvataḥ pariśudddhā ca snigdhapathyālpabhojanā || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.25]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.26"> <l> svedābhyaṅgaparā nityam bhavet māsam atandritā || <caesura/> payo vātaharaiḥ siddhan daśāhaṃ bhojane hitaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.26]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.27"> <l> rasan daśāhaṃ śeṣan tu yathāyogam upācaret || <caesura/> nirupadravām viśuddhāñ ca jñātvā ca valavarṇṇinīṃ || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.27]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.28"> <l> ūrddhvañ caturṣu māseṣu visṛjet tu vicakṣaṇaḥ || <caesura/> yonisantarppaṇe 'bhyaṅge pāne bastiṣu bhojane | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.28]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.29"> <l> balātailamidañ cāsyai dadyād anilavāraṇaṃ || <caesura/> balāmūlakaṣāyasya daśamūlīkṛtasya ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.29]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.30"> <l> yavakolakulatthānāṃ kvāthasya payasas tathā || <caesura/> aṣṭāvaṣṭau śubhā bhāgātailasyekas tad ekataḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.30]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.31"> <l> paced āvāpya madhuraṃ gaṇaṃ saindhavasaṃyutaṃ || <caesura/> tatrāgaruṃ sarjjarasaṃ saralan devadāru ca | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.31]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.32"> <l> mañjiṣṭhāñ candanaṅ kuṣṭhamelāṃ kālānusārivāṃ || <caesura/> mānsī śaileyakam pattran tagaraṃ śārivāṃ vacāṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.32]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.33"> <l> śatāvarīm aśvagandhāṃ śatapuṣpām punarṇṇavāṃ || <caesura/> tat sādhusiddhaṃ sauvarṇṇe rājate mṛnmaye 'pi vā | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.33]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.34"> <l> prakṣipya kalase 'bhyarccya svanuguptan nidhāpayet || <caesura/> balātailamidan nāmnā sarvvavātavikāranut | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.34]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.35"> <l> yathābalam ato mātrāṃ sūtikāyai pradāpayet || <caesura/> yā ca garbhbhārthinī nārī kṣīṇaśukraś ca yaḥ pumān | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.35]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.36"> <l> vātakṣīṇe marmmahate mathite 'bhihate tathā || <caesura/> bhagne sramābhipanne ca sarvvathaiva prayujyate | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.36]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.37"> <l> sarvvān āpekṣakādīṃś ca vātavyādhīn apohati || <caesura/> hikkāśvāsam adhīmanthaṅ gulmaṅ kāsañ ca dustaraṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.37]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.38"> <l> ṣaṇmāsān upayujyena mantravṛddhir vvyapohati || <caesura/> pratyagradhātuḥ puruṣo bhavec ca sthirayauvanaḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.38]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.39"> <l> etad dhirājñāṅ karttavyaṃ rājāmātyāś ca ye narāḥ || <caesura/> sukhinaḥ sukumārāś ca dhaninaś cāpi ye narāḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.39]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.40"> <l> balākaṣāyapītebhyas tilebhyo vā py anekaśaḥ || <caesura/> tailam utpādya tat tailaṃ śatapākakṛtaṃ śubhaṃ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.40]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.41"> <l> śaste 'hni nibhṛtaveśmany upayuñjyād yathābalaṃ || <caesura/> jīrṇṇesmin payasā siddhaṃ ṣaṣṭikānnam avāpnuyāt | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.41]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.42"> <l> anena vidhinā droṇam upayuñjyānnamīritaṃ || <caesura/> bhuñjīta dviguṇaṃ kālaṃ balavarṇṇānvitas tataḥ | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.42]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.43"> <l> sarvvapāpair vvinirmmuktaḥ śatāyuḥ puruṣo bhavet || <caesura/> śataṃ śataṃ cotkarṣād droṇe droṇe prakīrttyate || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.43]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.44"> <l> balākalpenātibalāguḍūcyādity avalliṣu | <caesura/> śairīyake vīratare śatāvaryān trikaṇṭake || </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.44]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.45"> <l> tailāni kuryāt madhukaprasāraṇyoś ca buddhimān | </l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.45]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.46"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.47"> <l> sarvveṣām eva caiteṣām upayogañ cikitsakaḥ | <caesura/> balātailavadācaṣṭe guṇāṃś caivā viśeṣata iti ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.15.47]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.15.trailer"> <l>|| cikitsaa 15 ||</l> </lg> </div> <div n="16" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 16 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.16.1"> <l> athāto vidradhīnāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.16.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.3"> <l> uktā vidradhayo ye ṣaṭ teṣv asādhyas tu sarvvajaḥ | <caesura/> śeṣeṣv āmeṣu karttavyā tvaratā śophavat kriyā ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.16.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.4"> <l> vātaghnamūlakalkais tu vasātailaghṛtāyutaiḥ | <caesura/> sukhoṣṇo vahalo lepaḥ prayojyo vātavidradhau ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.16.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.5"> <l> sānūpaudakamānsas tu kākolyādiś ca yogaṇaḥ | <caesura/> snehāmlasiddho lavaṇaḥ prayojyaś copanāhane ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.16.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.6"> <l> veśavāraiḥ sakṛsaraiḥ payobhiḥ pāyasais tathā | <caesura/> svedayec cāpi satatam āharec cāpi śoṇitaṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.16.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.7"> <l> sa ced evam upakrāntaḥ pākāya vimukho yadi | <caesura/> tam pācayitvā śastreṇa bhidyād bhitvā ca buddhimān ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.16.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.8"> <l>pañcamūlīkaṣāyeṇa prakṣālya lavaṇottaraiḥ | <caesura/> tilair bbhadrādimadhukasaṃyutaiḥ pūrya veṣṭayet ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.9"> <l>vairecanikayuktena trivṛtena viśodhya ca | <caesura/> pṛthakparṇṇyādisiddhena trivṛte naiva ropayet ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.10"> <l>paittikaṃ śarkkarālājamadhukaiḥ śārivāyutaiḥ | <caesura/> pradihyāt kṣīrapiṣṭair vvā payasyośīracandanaiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.11"> <l>pākyaiḥ śītakaṣāyair vvā kṣīrair ikṣurasais tathā | <caesura/> jīvanīyaghṛtair vvāpi secayec charkkarāyutaiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.12"> <l>tṛvṛddharītakīnāñ ca cūrṇṇam madhuyutaṃ lihet | <caesura/> jalaukābhir hareccāsṛk pakvam vāpāṭya buddhimān ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.13"> <l>kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālyodakajena vā | <caesura/> tilaiḥ sayaṣṭīmadhukaiḥ sāmṛtaiḥ sarppiṣāyutaiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.14"> <l>pratigrāhya pratanunā sarppiṣāveṣṭayed vraṇaṃ | <caesura/> prapauṇḍarīkamañjiṣṭhā madhukośīrapadmakaiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.15"> <l>saharidraiḥ kṛtaṃ sarppiḥ sakṣīraṃ vraṇaropaṇaṃ | <caesura/> kṣīraśuklāpṛthakparṇṇīsamaṅgālodhracandanaiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.16"> <l>nyagrodhādipravāleṣu teṣāṃ tvakṣvathavākṛtaṃ | <caesura/> naktamālasya patrāṇi paṭolāriṣṭayos tathā ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.17"> <l> dve haridre madhūcchiṣṭaṃ madhukan tiktarohiṇī |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.18"> <l>priyaṃgukuśamūlañ ca niculasya tvageva ca || </l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.19"> <l>eṣāṃ karṣasamair bbhāgair ghṛtaprasthaṃ vipācayet | <caesura/> duṣṭavraṇapraśamanaṃ tathā nāḍīvināśanaṃ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.20"> <l>sadyaś cchinnavraṇānāñ ca karañjādyamidaṃ śubhaṃ | </l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.21"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.22"> <l>iṣṭakāsikatālohagośakṛttuṣapāṅśubhiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.23"> <l>mūtrair uṣṇaiś ca satataṃ svedayec chleṣmavidradhiṃ | <caesura/> kaṣāyapānair vvamanair ālepair upanāhanaiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.24"> <l>hared doṣān abhīkṣṇañ ca tathaivāsṛg alāvubhiḥ | <caesura/> āragvadhakaṣāyeṇa pakvam vā pāṭya dhāvayet ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.25"> <l>haridrātriphalāśaktutilair mmadhusamāyutaiḥ | <caesura/> pūrayitvā vraṇaṃ samyak vadhnīyāt kīrttitaṃ yathā ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.26"> <l>tataḥ kulatthikādantī tṛvṛcchyāmārkkatilvakaiḥ | <caesura/> kuryāt tailaṃ sagomūtraṃ hitan tatra sasaindhavaṃ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.27"> <l>pittavidradhivat sarvvā kriyā niravaśeṣataḥ | <caesura/> vidradhyoḥ kuśalaḥ kuryād raktāgantunimittayoḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.28"> <l>varuṇādir gaṇakvātham apakve 'bhyantarotthite | <caesura/> uṣakādipratīvāpaṃ pivecchaṃkaraṇā yadi ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.29"> <l>anayor vvarggayoḥ sarppiḥ siddhaṃ vairecaneṣu ca || <caesura/> vidradhiṃ hanti na cirāt prātaḥ prātar nniṣevitaṃ |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.30"> <l>ebhir eva gaṇaiś cāpi saṃsiddhaṃ snehayojitaṃ || <caesura/> kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sa ca sneho nuvāsanaṃ |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.31"> <l>pānālepana bhojyeṣu madhusigrudrumo 'pi vā || <caesura/> dattāvāyo yathādoṣam apakvaṃ hanti vidradhiṃ |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.32"> <l>toyadhānyānyāmlamūtrais tu peyo vāpi surādibhiḥ || <caesura/> yathādoṣagaṇakvāthaiḥ pived vāpi śilājatuṃ |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.33"> <l>pradhānaṅ guggulum vāpi dāruśuṇṭhīm athāpi vā || <caesura/> svedopanāhaḥ kuryāc ca sadā cāpy anulomayet |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.34"> <l>śirāṃ yathoktām vidhyeta kaphaje vidradhau bhiṣak || <caesura/> raktapittānilottheṣu kecid vāhau vadanti tu |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.35"> <l>paryāgatañ ca śastreṇa bhittvā vraṇavad ācaret || <caesura/> śruteṣūrddham adho vāpi maireyāmlasurāsavaiḥ |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.36"> <l>peyo varuṇakādis tu madhusigrudrumo 'pi vā || <caesura/> madhusigros tu mūleṣu siddhānāṃ sahasāvudhaiḥ ||</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.37"> <l>yavakolakulatthānāṃ yūṣair bbhuñjīta mānavaḥ || <caesura/> prātaḥ prātaś ca seveta mātrayā tailvakaṃ ghṛtaṃ |</l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.38"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.39"> <l>paryāgate vidradho tu siddhir nnaikāntikī bhaved iti || </l> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.40"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.41"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.42"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.43"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.16.trailer"> <l> cikitsā<unclear extent="2" unit="syllables"/></l> </lg> </div> <div n="17" type="adhyāya"> <head xml:lang="en">Adhyāya 17 (draft based on MS H)</head> <lg xml:id="SS.4.17.1"> <l> athāto visarppanāḍīstanarogāṇāñ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.1]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.2"> <l/> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.3"> <l> sādhyā visarppās traya ādito ye tat sannipātakṣatajāvasādhyau | <caesura/> sādhyeṣu pathyair hi gaṇair vvidadhyād ghṛtāvasekoś ca tathā pradehān ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.3]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.4"> <l> kuṣṭhaṃ śatāhvāsuradārumustāvārāhikustuṃvurukṛṣṇagandhā | <caesura/> vāterkkavaṃśārttagaṇās tu yojyā sekeṣu lepeṣu tathā ghṛteṣu ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.4]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.5"> <l> yat pañcamūlaṃ khalu kaṇṭakākhyam alpam mahac cāpy athavallijāñ ca | <caesura/> taccopayojyam bhiṣajā pradehaiḥ seke ghṛte cāpi tathaiva taile ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.5]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.6"> <l> kaseruśṛṅgāṭakapadmagundrāḥ saśaivalāḥ sotpalakarddamām̐ś ca | <caesura/> vastrāntarā pittakṛte visarppalepāvidheyāḥ saghṛtāḥ suśītāḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.6]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.7"> <l> hrīveralāmajjakacandanāni śrotojamuktāmaṇigairikaiś ca | <caesura/> kṣīrābhipiṣṭāḥ saghṛtāḥ suśītā lepāḥ prayojyās tanavaḥ sukhāya ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.7]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.8"> <l> mañjīṣṭhayaṣṭīmadhukam payasyāprapauṇḍarīkaṃ saha padmakena | <caesura/> saugandhikāñ ceti sukhapralepaḥ paitte visarppe bhiṣajā prayojyāḥ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.8]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.9"> <l> nyagrodhavarggam pariṣecanañ ca ghṛtañ ca kuryāt svarasena tasya | <caesura/> śītaiḥ payo bhiś ca madhūdakaiś ca saśarkkarair ikṣurasaiś ca sekāṃ ||</l> <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.17.9]</trailer> </lg> <lg xml:id="SS.4.17.10"> <l> ghṛtañ ca gaurīmadhukāravindalodhrāmvurājādanajīvak