<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?>
MS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, 31-44
Published in by in .
- [collection]
- https://www.klib.gov.np/
- Kaiser Library
- Kathmandu, [region], Nepal
- Known as: 5-333.
- Siglum: H
[description of manuscript]
More ▾
| Title |
Suśrutasaṃhitā |
| Commentary |
[title of
commentary] |
| Author |
Suśruta |
| Physical description |
| Language/Script |
[Sanskrit in Nepalese
script.]
-
śa and sa
not distinguished.
-
ba and va
not distinguished.
|
| Format |
pothi |
| Material |
paper |
| History |
| Date of production |
Nepala Saṃvat 663
(1465 CE). |
| Place of origin |
Nepal |
L
athāto navagrahavijñāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
vālagrahāṇām vijñānaṃ sādhanañ cāpy anantaraṃ |
utpattiñ kāraṇaiñ caiva saśrutaikaLmanā śṛṇu ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca
|
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā ||
pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgra⸤hasaṃjñitāḥ ||
dhātrīmātroś copacārāparadvāñ
chaucabhraṣṭaṃ maṅgalāccārahīnāṃ |
trastān bhītāñ tritāñs tarjitān vā
pūjāhetor hi syur ete kumārān ||
aiśvaryas thāste na śa⸤kyam viśakyaṃ
viśanto
vedaṃ draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpāḥ |
āptaṃ vākyaṃ c samyag īkṣyābhidhās ye
liṅgāny eṣāṃ yāni deheṣu tāni ||
stabdhākṣaḥ kṣatavasagandhikaḥ stanadviḍ
¦⸤syo hatacaraṇekapatranetraḥ |
udvignaḥ salulitacakṣuralparogī
c skandārtto bhavati ca gāḍhamuṣṭivandhā ||
niḥsaṃjño bhavati punar llabhet ca saṃjñaṃ
saṃrabdhaḥ karacaraṇaiś ca nṛ⸤tyatīva |
viṇmūtraiḥ sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaṃ
phenāñś ca sṛjati c ca tat sakhābhipannaḥ ||
srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhā
sā srāvavraṇapariparipīḍitaḥ samantāt |
⸤ sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair
niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ c śakunyā ||
raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ
śyāvo vā jvaramukhapākavedanārttaḥ |
mṛdrīte vyāthitata⸤nuś ca karṇanāsāṃ
revatyā bhṛśam atipīḍitaḥ kumāraḥ ||
srastāṅgaḥ svapiti sukhan divā na rātrau
vibhinnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
chardyārto hṛṣiLtatanūr uhaḥ kumāras
tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc
charddir vvā jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
durvvarṇṇaḥ satatam athāpi cāmlagandhī
taṃ vvrūyād upahatam andha⸤pūtanāyāḥ ||
ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ
saṃlīnaḥ svapiti ca c yasya cāntra kūjā |
srastāṅgo bhṛśamatisāryate ca yo vaitaṃ
vrūyā bhiṣag atha śītapūtanārtaḥ ||
mlānāṅgaḥ suru⸤cirapāṇipādavakro
vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
saṃsṛṣṭacḥ śiśur atha vakrumaṇḍikā yā
sodvego bhavati ca vas tu mūtragandhaḥ ||
yaḥ phenam vamati vināmyate ca madhye
so¦⸤dvego vihasati cordhvamīkṣamānaḥ |
jvaryec ca pratatamatho vasāśragacndhī
sa jñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ ||
dhātrīstanadvidviṣṭavva āviṣṭo muhyate muhuḥ |
tam vālan na ci⸤rādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ ||
viparītamataḥ sādhyaṃ
cickitsedacirārdditaṃ ||
gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ |
sarṣapā prakiret tatra tailadīpaṃ ⸤
ca kārayet ||
sadā sannihitañ tu juhuyāddhvyavāhanaṃ |
sarvvacvanauṣadhīn vījān
gandhapuṣpairalaṅkatān |
agnaye kṛttikābhyaś ca svāheti satataṃ ||
namaḥ ⸤ skandāya devāya
grahādhipataye namaḥ | śirasā tvabhivandehaṃ pratigṛṇhīṣva me
valiṃ || nīrujānirvvikāraś ca śiśurvvāś ca jāyatām iti || ❈ ||
kumāratantre navagraha¦Lvijñānīyaṃ prathamo
dhyāyaḥ || ||
athāto skandhagrahapratiṣedhanīyam adhyāyaṃ
vyākhyāsyāmaḥ ||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate |
vātaghnadrumapatrāṇān niḥ kvā⸤thaḥ pariṣecane ||
teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailam abhyañjane hitaṃ
|
caśvagandhasurāmustākotaryām api ceṣyate ||
siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānamasyopakalpayet
|
devadā⸤ruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca |
sarṣapā sarppanirmokaṃ 𑑎c vacā kākādanī ghṛtaṃ ||
uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇy uddhūpanaṃ bhavet ||
somavallīmindravallīṃ 𑑎⸤ śamīvilvāc ca vandakaṃ |
mṛgādanyāś ca mūlāni grathikā𑑎cnyapi dhārayet ||
raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāñś ca
gandhān vividhāñś ca bhakṣyān |
ghaṇṭā ca ⸤devāya valin nivedya sakukkuṭāḥ skandahate
hitāya ||
snācnas trirātran niśi catvare ca kuryāt
parśāliyavainivedya |
gāyatri pūtābhir ayobhir agnim pra⸤jvālayed āhrtibhiś
ca dhīmān ||
rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī |
ahanyahani kartavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ ||
tapasān tejasāñ caiva vapi𑑎Lṣāṃ yaśasān tathā ||
vidhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu ||
grahasenāpatir ddevo devasenāpatir vvibhuḥ |
devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavān guhaḥ ||
devadevasya ⸤ mahataḥ pāvakasya ca
yaḥ sucaḥ |
gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te c śarmma prayacchatu ||
raktamālyāmvaradharo raktacandanabhūṣitaḥ |
raktadivyavapuḥ śrīmān pātu𑑎⸤
tvāṃ krauñcasūdanaḥ iti || ||
skandagrahapratiṣedhanīcyaṃ dvitīyo
'dhyāya || ||
athātaḥ skandāpasmārapratiṣedham adhyāyam
vyākhyāsyāmaḥ ||
vi¦⸤lvaṃ śirīṣagolomī surasādirgaṇaś
ca yaḥ |
pariṣeke pracyoktavyaḥ skandāpasmāraṇaśāntaye ||
vastumūtravipakvan tu tailamabhyañjane hitaṃ |
kṣīravṛkṣakaṣāye ca ¦⸤ kākolyādau gaṇe tathā ||
vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pānīyam payacsā
saha |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśāhastinakhaṃ ghṛtaṃ ||
vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi ⸤ ca |
anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet
||
pakvāpakvāni c māṃsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ |
bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāriṇo vata |
catuḥpathe ca kartta⸤vyaṃ snānam asya yatātmanā ||
skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā
|
viśākhasaṃjñaḥ saśiṇāḥ śivos tu vitānena iti || 0 ||
skandāpasmārapratiṣedhaLs tṛtīyaḥ || ||
athātaḥ śakunipratiṣedham adhyāyaṃ
vyākhyāsyāmaḥ ||
śakuny abhiparītasya kāryaṃ vaidhena dhīmatā |
vetasāmrakapitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane ||
⸤ kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ |
vraṇeṣūktācni cūrṇṇāni pathyāni
vidhadhīta ca ||
skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca |
skandāpasmāraṇa¦⸤manaṃ ghṛtañ
cāpīha pūjitaṃ ||
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ haritā¦clam
manaḥśīlā |
valir eṣa karañje tu nivedyo niyatātmanā ||
niṣkuṭe prayoktavyam snānam asya ⸤ yathāvidhiṃ ||
antarikṣacarā devī sarvvālaṅkārabhūṣitā |
c ayomukhī tīkṣṇaśakunī devatā te prasīdatu ||
durdarśanā mahākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā |
laṃ⸤vodarīśaṅkukarṇā śakunī te prasīdatām iti || 0 ||
śakunīpratiṣedhaś caturthaḥ || ||
athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
⸤ aśvagandhā ja śṛṅgī ca śārivātha
purnarnnavā |
sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane |
tailam abhyaṅgacne kāyaṃ kuṣṭhe
sarjarase tathā |
palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃL⸤bake |
vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakī⸤tindūkeṣu ca |
kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalācghṛtaṃ |
saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā
|
varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā |
dhārayed yāpi satataṃ vacā putrakajīvake |
śucklāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā |
valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā |
saṃgame ca ⸤ bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ |
nānāvastradharādevī citramālyānulepanā |
calatkuṇḍalinī śyācmā revatīte prasīdatu |
yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā |
raivatī śuṣkanāsā ca sā ca decvī prasīdatām iti ||
athātaḥ putanācpratiṣedham adhyāyam
vyākhyāsyāmaḥ ||
kapotavaṃk ca aralur ca varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
āsphotā caiva yo¦⸤jyāḥ syur vvālasya pariṣecane ||
vacā vayaḥ sthā golomī haritālaṃ manaḥ śilā |
kuṣṭhaṃ sarjjarasaś caiva tailārthe vargam iṣyate ||
hitaṃ ghṛtaṃ tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu
L ca |
kuṣthatālīsakhadirāḥ sarṣapaiṣṭajane tathā ||
śananākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca |
karkkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sarṣapaiḥ ||
kākādanīṃ citraphalāṃ vimvīṃ ⸤ guñjāñ
ca dhārayet |
matsyodanañ ca kurvvīta kṛśaram palalan tathā c ||
śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhaṃ haret |
utsṛṣṭānnābhiṣekaś ca śiśoḥ snāpanam iṣyate
||
⸤ malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā |
śūnyāgāraśrayācdevī dārakaṃ pātapūtanā iti || 0 ||
pūtanāpratiṣedhaḥ ṣaṣṭhaḥ || ||
athā¦⸤to 'ndhapūtanāpratiṣedham
adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
tiktakadrumāṇāṃ c patraiś ca kvāthaḥ kāryo
'vasecane |
surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā ||
tathā sarjjarasaś cā ⸤ pi tailārtham
apasaṃharet ||
pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurackam madhuḥ ||
sālaparṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api
vuddhimān |
purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu
ca ⸤ ||
jīrṇṇāṃ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūpanāyopakalpayet |
kukkuṭīṃ markkaṭīvimvīm anantā cāpi dhārayet ||
mānsamāsan tathā pakvaṃ śoṇitañ ca catuṣpathe ||
nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥLsnapanam
iṣyate ||
karālapiṅgalā muṇḍā ṣāyamvaradhāriṇī
|
devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti || 0 ||
andhapūtanāpratiṣedhaḥ saptamodhyāyaḥ ||
||
athāta⸤ḥ śītapūtanāpratiṣedhanīyam
adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
viṃvīṃ kacpitthasūrasan tathā
vilvapracīvalau |
naṃdībhallātakaṃ cāpi pariṣeke 'vacārayet ||
vastamūtraṃ gavāṃ mū⸤tramūstacāmavadārū ca |
kuṣṭhañ ca sarvvagandhañ ca tailārtham avacāra¦cyet ||
rohiṇīsarjjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
niḥkvāthya tasminnikvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ⸤ ||
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāmvacāṃ |
nivasya patrā¦cṇi tathā pūpanārtham prayojayet ||
dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā |
nadhyāmaṅgodanaiś cāpi ⸤ tarppayec chītapūtanāṃ ||
jalāyaśānte vālasya spanañ copadicśyate
||
mugdaudanāśinī devī surāśoṇitapāyinī |
jalāśayaratādevī pātu tvāṃ śītapūtanā i⸤ti || 0 ||
śītapūtanāpratiṣedho 'ṣṭamaḥ || ||
athāto mukhamaṇḍikāpratiṣedhanīyam adhyāyam
vyākhyāsyāmaḥ ||
kapitthavilvatarkkārīvaṃśagandharvvahasta⸤kaḥ ||
kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane ||
svarasairbhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathaiva hayagandhayā |
tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ ||
madhūlikā payasyā ca tukākṣīLdyo gaṇe na ca |
madhuraiḥ pañcamūlyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet ||
yavāḥ sarjjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarppiścoddhūpanaṃ
hitaṃ |
dhārayed api jihvāś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ ||
varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālya¦⸤m añjanam
pāratan tathā |
manaḥ śilāñ copaharet goṣṭhamadhye valiṃ c śuciḥ ||
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snāpanam
bhavet ||
alaṅkatā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
goṣṭha⸤madhyālayā devī pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti || 0
||
mukhacmaṇḍikāpratiṣedhanīyaṃ navamaḥ
|| ||
athāto naigameṣapratiṣedhanīyam adhyāyam
vyākhyāsyāma⸤ḥ ||
vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāśmaryā pariṣecane |
savītañcācpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate ||
priyaṅgu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ ||
pacet tailaṃ surātakrada⸤dhimastvamlakāñjikaiḥ |
pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu¦c
ca |
paced ghṛtañ ca matimān kharjjūryā mastakena ca ||
vacā vayaḥ sthā jaṭilāṃ cāpi
dhārayet |
⸤ tilataṇḍulakais tulyaṃ bhakṣāṃś ca vividhāni ca ||
kumārapitṛme¦cṣāya vṛkṣamūle nivedayet ||
adhastān kṣīravṛkṣasya snāpanañ copadiśyate
|
ajānanaṃ calākṣi¦⸤bhrū kāmarūpī
mahāyaśāḥ |
vālaṃ vālapitā devo naigameṣo 'bhirakṣatām iti || 0 ||
naigameṣapratiṣedhanīyaṃ daśamodhyāya ||
||
athāto grahotpatnāmāLdhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
navaskandādayaḥ proktā vālānāṃ ya ime grahāḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāḥ ||
ete guhasya rakṣārthaṃ kṛttikomāgniśūlibhiḥ |
sṛṣṭāḥ śaravanasthā¦⸤sya rakṣitasatmatejasā ||
strīvigrahāgrahā ye tu nānārūpā mayecritāḥ |
devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmasā ||
naigameṣas tu pārvvatyā sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
ku⸤māradhāro devasya guhasyātmod bhavasya ca ||
skandāpasmāraḥ sañjac yaḥ so
'gnināgnisamadyutiḥ |
saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate ||
skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā de⸤vena
tripurāriṇā |
vibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti sa grahaḥ ||
vālalīlādharo yoyaṃ devaṃ rudrāgnisambhavaḥ |
mithyā vāleṣu bhavavān na khalveṣu pravarttate ||
kumāraska⸤ndasāmānyād atra kecid
paṇḍitāḥ |
gṛṇhātītya parijñānād vruvatec dehacintakāḥ ||
tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte |
upatasthur grahāsdyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ ||
⸤ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin na vidadhatsviti |
teṣām arthe tataḥ c skandaḥ śivan devamacodayat ||
tato grahās tān uvāca bhagavān bhaganetrahā |
tairyagyonim mānuṣañ ca ¦ ⸤devañ ca tṛtauañ jagat ||
parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā |
devā manuṣyān prīṇanti tairyagyonin tathaiva ca ||
yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ
|
ijyāvalinama¦Lskārair
jappahomais tathaiva ca ||
samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayantya
tadevatāṃ |
bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidyate ||
tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva
bhaviṣyati |
kuleṣu ⸤ yeṣu nejyante devatāpitaras tathā ||
vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi c guravo 'tithayas
tathā |
nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu ||
utsannabhikṣavaliṣu tathā bhi⸤nnagṛheṣu ca |
gṛheṣu yeṣu te vālāñ stān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkictāḥ ||
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
evaṃ grahās samutpannā vālā hiṃ santi cāpy ataḥ ⸤ ||
grahopasṛṣṭā vālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ
|
vaikaclyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti || 0 ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra ⸤ eva ca ||
śakunīrevatī caiva pūtanā cāndha pūtanā ||
pūtanācśītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ ||
prathamagra¦⸤haliṅgañ ca anta ca
grahasambhavaḥ |
sampiṇḍu na hi pālānām adhyādādaśacaika ca ||
iti kumāratantre grahotpattin
nāmaikādaśamodhyāya uttaratantre pañcatriṃśattamo 'dhyāLyaḥ || ||