tatrādau hetuniścaṃtanam
āha|| sarvabhū⸤tānām
ityādi|| sarvabhūtāni kṛtyāni utpādayaṃti|
vakṣyamāṇamahadāyāmūlatagaṃ tasya kāraṇaṃ kiṃ tad ity
āhā ⸤ avyaktaṃ nāma || nāmaprasiddhyupasaṃgrahe|| tatra
vyaktam api yat dravyaṃ prasiddhaṃ || tena vyaktād avyaktam iti ||
paramātma⸤ny api
avyaktasaṃjñā nirastā | kiṃ tad avyaktaśabdaprasiddham ity āha|
satvarajastamolakṣaṇam iti| carake || puna⸤r ātmany
evāvyaktavyapadeśā|| ata eva caturviṃśatikatatvaṃ ||
tasyāvyaktasya kāraṇam athāstīti darśayann āha||⸤ akāraṇam iti
avidyamānotpattihetrur aṣṭarūpam iti|| aṣṭau rūpāṇi
cāsya|| etā ca tā buddhi ahaṃkāraspā⸤ñcatanmātrāṇāṃ pṛthakkāraṇatvaṃ niṣiddhaṃ|| anye pi
pradhānasyaiva pariṇamato buddhyādīni rūpāṇīty ūcuḥ||cha||
aṣṭa⸤rūpam ity atra
jajā|| avyaktabuddhyahaṃkārāḥ||
pañcamahābhūtānīty āha|| paṭhaṃti ca vyāsam|| bhūmir āpo nalo
vā⸤.......
mano buddhir
eva ca | ahaṃkāra itīyaṃ me
bhinnā prakṛtir aṣṭadhā||1||BhG 7.4 tathāpi
hi carake 'pi|| svādīni bu⸤...........sahaṃ kāras tathāṣṭama iti|| tatra vyāsasya
manasā pratiṣṭānirddeśe na carakasya
va...........
(From digital_image 2v)
L
.........ruṣo pa
śatabhinna darśanatvāt|| atra sarvabhūtānām ity asya bhāṣyaṃ
nirddiśann āha|| akhila.............⸤.......ma stasya
mahadāditatvabhūtabhavanopakaraṇātmakaviśvasya bhavahetur
iti||cha|| upādānakāraṇam iti||⸤ atha || saṃbhavasya hetur ity ato bhavaṃti|| tatrākhila
jagadutpādakārakasya mahadādir ity arthaḥ|| tadekami⸤ti śilopaṭṭavat sāmyāvasthāyāṃ
sthitena punas tridaṃḍavat|| ataḥ
śilākākalyaṃ bhinnam etat vyavasthitam|⸤
anekeṣāṃ bahūnāṃ kṣetrajñānāṃ śarīravidāṃ karmmapuruṣāṇāṃ teṣāṃ
śarīrabhāvāya|| adhiṣṭāṇaṃ viṣayaḥ||⸤ eteṣāṃ karmmātmakānāṃ
punaḥ parityāgam eva|| ekam anekeṣāṃ adhiṣṭānam iti|| prasrutam
upamānena saṃbaṃdaṃ ku⸤rvann āha||cha|| audakānāṃ bhāvānām
iti||udakabhāvāsv audakāḥ|| nadīnadasarastaḍāgaprabhṛtayaḥ||
ānye⸤ audakabhāvā matsyādaya ity āhuḥ|| tan na manyaṃte||
gaṃgādyadhiṣṭānatvāt|| audakānāṃ bhāvānāṃ pradeśākhyā⸤pako dṛṣṭoparsmmavatad evāvyaktaṃ
karaṇatve nādhikṛtaṃ|| sarvabhūtānāṃ kāraṇam iti vacanāt|| ātmanaḥ
puna⸤r bhūtasadbhāvina
akāraṇatvaṃ nityatvaṃ ca|| sadakāraṇavan nityam iti vacanāt|| ata
eva kṣetrajñasya paṃgvaṃdha⸤.......r iva saṃyogaḥ|| tad uktaṃ||
puruṣasya darśanārthaṃ kevalyārthaṃ|| tathā pradhmanasya||
paṃgvaṃdhavad ubhayor api| saṃyo
(From digital_image 3r)
L
⸤gā tatkṛtā sargraḥ
|pulliṃgasaṃjñā tatkṛta iti tat sa
yoga kṛtaḥ| saṃskṛta iti satvādilakaṇaḥ| nanu
ka⸤smād ekasmāt anekakarmmaṇāṃ sarvvabhūtānāṃ utpāda ucyate |
anekaśaktipracitāt pradhānād kṣetrajñādhiṣṭitān
mahān utpadyate| eva kevalāt kāryabhe⸤dāt prajāyaṃte|
mahattatvaṃ jāyate ⸤ prakṛter buddhir jñāyate ity arthaḥ|
saiva kāryātmikāt eva buddheḥ karaṇaṃ| sā tu
cicchaktir nirmmanādarppaṇamūrtti⸤r iva rūpādyarthachāyām
anupratipadyate| samahān talliṃgam iti| talliṃgādiviśeṣaṇena
śuddhasatvānāṃ a⸤vadhāraṇavyavachinnamātravivekalakṣaṇam
asatyāṃ buddhiṃ nirasyati| tad uktaṃ carake| suddhasatvasya yā
suddhā⸤ satyā buddhiḥ pravarttate| yayā bhinatty atibalaṃ
mahāmohamayaṃ tamaḥ| sarvvabhāvasvabhāvajño yayā bhavati
nispṛ⸤haḥ|| yogaṃ yayā sādhayati sāṃkhyaḥ saṃpadyate yayā||
yayā nopaityahaṃkāraṃ nopāste kāraṇaṃ yayā| yayā nālaṃ⸤bate
kiṃcit sarvaṃ saṃpadyate yayā| yāṃti brahma yayā nityam akṣaraṃ ca
tathākṣaraṃ| tathā punar api tatraivoktaṃ|⸤
yāvad utpadyate satyā buddhir
nnaitad ahaṃ yayā| naiva tanmātramativijñānaya
jñaḥ sarvvam ativarttate
rūpādyartha
(From digital_image 3v)
L
⸤ +āyāntarāśrayā punar
ahaṃkārakaraṇāt| ahaṃkāras tu kāryabuddhibheda eva yena carake
kāryabuddhiviva⸤raṇenaivāhaṃkāro
pi vivṛtaḥ | tathā ca|| kāraṇāni mano buddhir buddhiḥ karmmeṃdriyāṇi ca
| buddher hi grahaṇe⸤ni vāhaṃkāragrahaṇāt sa tu| trividhā
vaikārikādibhedena| vaikārikādisaṃjñās tu pūrvācāryaiḥ saṃvyavahārā⸤
ya kṛtāḥ|| vaikārikādiṣu yato yad utpadyate tat sannirddiśann āha||
tatra vaikārikādityādi|| tatra vaikārika⸤sātvikās tejaso rājasaḥ|
bhūtāditāmasaḥ| sātvikās tejāso rājasaḥ
bhūtāditāmasaḥ sātvikād rājasa⸤sahāyāt| tamomātrānuviddhāt|
ekadeśeṃdriyāṇi tallalakṣaṇāni prakāśarūpāṇi | tāny ahaṃkārād
utpannā⸤ni| ahaṃkārāṇīṃdriyāṇīti sāṃkhye vaidyake tu bhautikāni| tata
evaṃ pūrvāṇi triśrotrādīni
ghrāṇāṃtāni||⸤ buddhīṃdriyāṇi buddher buddher āśrayatvāt|| teṣām karmmāśrayāṇītarāṇi vāgādīni pādāṃtāni|
ubhayātmakaṃ⸤ mana iti| ubhayeṃdriyasvabhāvam iti| pravṛtto hi teṣāṃ
manasā sahā bhinnānām eva pravṛttā tat sa bhāvam iva vṛ⸤ bhūtādir iti|| tāmasāt tejaso sahāyāt sātvamātrayānuviddhāt| tallakṣaṇāny eva mohādi
(From digital_image 4r)
L
⸤lakṣaṇaṃ nirddiśann āha|| vātavarṇṇetyādi| tatra vātavedanāvarṇṇāḥ syā
vāruṇādayaḥ| pittasya varṇṇāḥ pītanīlahāri⸤drādayaḥ| vedanā punar
opaśoṣacoradāhādayaḥ
|śleṣmaṇas tu varṇṇāḥ| śvetādayaḥ| vedanāḥ kaṃḍvādayaḥ| gaṃdhas
tu vāyo⸤r nnāsty eva| kaphasya ca viśro gaṃdho 'nukto 'pi draṣṭavyaḥ|
kaphaduṣṭe pittasya gaṃdhaṃ kuṇape pūtipūyābhe ca vakṣati⸤ śoṇitavarṇṇam
iti| śoṇitavarmmaṃ pittavedanaṃ kuṇapagaṃdhaṃ carake | kuṇapaḥ